Bernagie: zaaien, oogsten en voordelen

Beschrijving en plantkunde

De bernagie, Borago in het Latijn, ook wel augurkruid, ossentong of breedbladige ossentong genoemd, is een eenjarige tot tweejarige kruidachtige plant uit de familie van de ruwbladigen, afkomstig uit de landen rond de Middellandse Zee en het oosten, en vooral uit de braakliggende gebieden van Syrië. De plant heeft zich aan onze tuinen aangepast en heeft sindsdien de wegbermen, braakliggende en rotsachtige plekken en zonnige taluds van Europa gekoloniseerd, waar ze zich overvloedig uitzaait.

In ons klimaat wordt ze als eenjarige gekweekt, hoewel ze soms de zachte winters in onze streken kan overleven. De gewone bernagie, of Borago officinalis met haar prachtige stervormige blauwe bloemen, is de meest verspreide soort. Er bestaat ook een variëteit met witte bloemen, Borago officinalis ‘Alba’.

Op een forse penwortel vormt deze moestuinplant een bossige pol van rechtopstaande, soms sterk vertakte stengels in de hoogte van 30 tot 60 cm. Het is een snelgroeiende plant die zich zeer gemakkelijk uitzaait, waardoor ze soms ongewenst is.

Deze dikke, behaarde stengels, bedekt met kleine stijve haartjes, dragen groot, bladverliezend loof dat aan dat van de brandnetel doet denken. De bladeren aan de basis van de pol zijn groter en lang gesteeld en vormen een rozet, terwijl de bovenste bladeren geen bladstelen hebben, de stengel omsluiten en kleiner worden naarmate ze de top van de stengel naderen. De afwisselend geplaatste, lancetvormige en spits toelopende bladeren zijn ovaal tot elliptisch en 10 tot 15 cm lang.

Ze hebben een gerimpeld uiterlijk met uitstekende nerven en zijn ruw behaard met stijve haren. De hele plant is bedekt met korte, kenmerkende haren van de familie van de ruwbladigen. Deze middelgroene tot donkergroene, behaarde bladeren hebben een ruwe textuur, waaraan de plant waarschijnlijk haar naam te danken heeft: die betekent in het Latijn “ruwe stof”. Naar verluidt hinderen ze de voortgang van naaktslakken! Omdat ze eetbaar zijn en een verrassend zure komkommersmaak hebben, kunnen ze jong gekookt als spinazie of rauw in salades worden gegeten.

Borago officinalis – botanische illustratie

Op deze behaarde en ruwe begroeiing verschijnen eveneens kleine, stervormige en behaarde bloemen, van het voorjaar tot de zomer, afhankelijk van het klimaat; in het zuiden van Frankrijk al vanaf maart, waarna ze elkaar tot september opvolgen.

De bloemen, verenigd in een losse, aan de top gevormde cyme in de vorm van een varenkrul, staan op een lange, behaarde bloemsteel. Ze zijn iets overhangend en bestaan uit vijf toegespitste, vergroeide kelkbladen die stervormig gerangschikt zijn en verspringen ten opzichte van de behaarde kroonbladen. In het midden bevindt zich een witte, puntige kegel van vijf purperzwarte meeldraden, die tussen de kroonbladen aan de basis van de kroon zijn ingeplant.

Wanneer ze nog turgescent zijn, zijn ze bruinrood. De kleur van de bernagiebloem is meestal intens koningsblauw, maar sommige variëteiten bloeien wit, zoals ‘Alba’, en zeldzamer ook roze.

Deze bloemen met een jodiumachtige smaak die enigszins aan oester of verse augurk doet denken, geven salades een mooie smaak en kleur. De bloemen van de bernagie bezitten talrijke geneeskrachtige eigenschappen.

Deze stervormige bloei is bijzonder rijk aan nectar en trekt allerlei bestuivende insecten aan. Het is een interessante plant om de bestuiving in de boomgaard en de moestuin te verbeteren.

Elk van deze kleine sterren verandert in kleine vruchten, nootjes met oliehoudende zaden, die bruin, rond en licht gegroefd zijn en zich overvloedig in de tuin uitzaaien.

De bernagie is gemakkelijk te telen en stelt weinig eisen. Ze groeit als het ware vanzelf en verdraagt elke grond, zelfs arme en kalkrijke grond. Ze ontwikkelt zich echter beter in lichte, rijke, humusrijke, kalkrijke en goed gedraineerde grond die in de niet te felle zon toch vochtig blijft.

Deze bijzonder mooie eenjarige kan zich overal vestigen: in een kruidentuin en in de moestuin, waar haar nectarrijke bloemen bestuivende insecten onweerstaanbaar zullen aantrekken. Door de naïeve schoonheid van haar bloemen kan de bernagie zich zonder complexen in de siertuin laten zien, in landelijke borders. Met haar bossige groeiwijze vindt ze gemakkelijk een plek in natuurlijke of wilde tuinen.

De bernagie is een plant met duizend deugden die over smaakeigenschappen en sinds de oudheid erkende therapeutische eigenschappen beschikt. Haar bloemen en bloeiende toppen hebben verzachtende en zweetafdrijvende eigenschappen (ze wordt ook wel “zweetkruid” genoemd), evenals vochtafdrijvende en verzachtende eigenschappen. Uit haar zaden wordt bernagieolie gewonnen, die rijk is aan onverzadigde vetzuren en de laatste jaren vooral wordt gebruikt tegen huidveroudering. De verse bladeren en bloemen zijn ook rijk aan vitamine C, magnesium en kalium.

Belangrijkste soorten en variëteiten

De bernagie of Borago officinalis met haar blauwe stervormige bloemen is de meest voorkomende soort. Hieruit is een variëteit met witte bloemen ontstaan: Borago officinalis ‘Alba’.

De populairste

Borago officinalis (zaad) - Komkommerkruid

Deze imposante, mooie eenjarige plant wordt steeds vaker geteeld om haar sierwaarde en afwerende eigenschappen. De bloemen en bladeren worden vanwege hun zilte smaak in salades gebruikt!

• Bloeitijd april tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 60 cm

Productfiche bekijken

Bernagie BIO - Borago officinalis

Deze geneeskrachtige plant heeft prachtige stervormige blauwe bloemen. De bloemen en bladeren worden naar behoefte geoogst. Plant haar in de moestuin of in de siertuin.

• Bloeitijd juni tot september
• Uiteindelijke planthoogte 60 cm

Productfiche bekijken

Bernagie - Borago officinalis

Bernagie is een echte alleskunner in de moestuin en heeft eetbare bloemen en bladeren.

• Bloeitijd augustus tot november
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Onze favorieten

Bernagie BIO Ferme de Ste Marthe

Een mooie eenjarige kruiden- en moestuinplant. De bladeren en bloemen worden vers of gedroogd naar behoefte geoogst. Mooi en nuttig in de moestuin en siertuin!

• Bloeitijd juni tot november
• Uiteindelijke planthoogte 60 cm

Productfiche bekijken

Bernagie Alba BIO - Ferme de Sainte Marthe

Een mooie variëteit van bernagie met witte bloemen. Zaai in het voorjaar voor een oogst 2 maanden later. Plant haar in de moestuin of in een romantische border!

• Bloeitijd juni tot november
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Zaaien en planten

Waar zaai en plant je bernagie?

De bernagie groeit zonder problemen in al onze tuinen, maar is niet bestand tegen temperaturen onder nul. De plant verdwijnt bij vorst en wordt als eenjarige gekweekt, maar de plant zaait zich na de bloei elk jaar vanzelf uit.

Deze gemakkelijke plant houdt van diepe, humusrijke, losse, niet te droge tot vochtige, goed doorlatende en eerder kalkrijke bodems.

De plant houdt van niet te felle zon en verdraagt in onze warmste streken ook een standplaats in de halfschaduw.

Omdat de plant hoger dan breed wordt, geef je haar uit voorzorg een mooie plek waar ze zich vrij kan ontwikkelen. Ze zaait zich namelijk overvloedig uit, wat handig is om elk jaar een natuurlijk bloeiend hoekje te behouden!

De blauwe of witte bloemen van bernagie passen van nature goed in de biologische moestuin of in de kruidentuin, in de kruidencirkel, waar ze veel bijen en vlinders aantrekken en tegelijk vliegen en naaktslakken weren!

De plant heeft ook ecologische kwaliteiten: het is een uitstekende groenbemester! Als je haar onderwerkt in de grond van de moestuin, levert ze tijdens het verteren onmisbare mineralen voor het telen van groenten. In een composthoop is ze bovendien een goede compostversneller, waardoor organisch afval sneller verteert.

Met haar mooie bossige groeiwijze en frisse bloei laat ze zich ook gemakkelijk opnemen in natuurlijke of wilde tuinen om de borders of borders in landelijke stijl meer reliëf en lichtheid te geven.

In kleine tuinen of op een balkon leent de plant zich ook uitstekend voor de teelt in een pot en voelt ze zich net zo goed thuis in een kleine moestuin!

Wanneer en hoe zaai je bernagie?

Bernagie zaaien is kinderspel! De zaden van bernagie zaai je van maart tot juni voor een oogst en bloei 2 maanden later.

In de volle grond

De zaden van bernagie zaai je rechtstreeks op hun plaats, na de laatste vorst, rond de maand mei.

• Maak een geul en zaai 2 of 3 zaden in zaaikuiltjes, in kleine gaten van 1 of 2 cm diep, met een onderlinge afstand van ongeveer 40 cm,
• Dek de zaden af met een dun laagje grond,
• Druk de grond aan met de achterkant van een hark,
• Houd de grond vochtig tijdens het kiemen,
• Dun uit zodra de plantjes enkele bladeren hebben, zodat er om de 25 tot 30 cm één plant overblijft,
• Geef regelmatig water om het aanslaan te bevorderen,
• Knijp de plantjes terug zodra ze 10 cm hoog zijn, zodat ze voller worden.

In een zaaibakje

Je kunt ook vanaf februari onder glas in een zaaibakje of kweekpotje zaaien: plant de zaailingen in de tuin uit zodra ze 5 tot 6 bladeren hebben. De wortel is kwetsbaar, dus wees voorzichtig bij het verspenen. Knijp de kiemplanten terug wanneer ze 10 cm hoog zijn.

→  Zaai kruidenzaden met succes  met onze adviezen in video!

→ Lees meer over het zaaien van bernagie in onze tutorial!

Bernagie met een paarse amarant en met de friszoete bloei van dille

Wanneer en hoe bernagie planten?

Als je liever kiest voor onze bernagieplanten in kweekpotjes, is dat ook heel eenvoudig! De bernagie wordt in het voorjaar van maart tot juni geplant, wanneer de temperaturen weer rond de 15 °C liggen, bij voorkeur op een zonnige standplaats.

Hoe plant je bernagie?

In de volle grond

Zet de planten rondom 30 cm uit elkaar.

• Maak de grond goed los,
• Graaf een gat dat 3 keer zo groot is als de wortelkluit,
• Strooi grind op de bodem van het plantgat,
• Plaats de wortelkluit,
• Vul het gat aan met tuingrond,
• Druk de grond aan,
• Geef royaal water,
• Mulch.

Volg ook onze adviezen om een eenjarige plant goed te planten!

In een pot

De bernagie is een woekerende plant die zich snel en overvloedig uitzaait: door de plant in een pot te planten, kun je de uitbreiding ervan beperken. Zorg wel voor een pot van minstens 30 cm hoog voor 2 tot 3 planten.

• Strooi op de bodem van een pot met gaten een laag grind of kleikorrels,
• Plant de wortelkluit in een mengsel van tuingrond, grof zand en potgrond dat goed doorlatend is,
• Mulch de voet van de plant,
• Geef regelmatig water zodra de grond droog is.

Oogst, bewaren en gebruik van bernagie

Bloemen oogsten: De oogst van de bloemen van bernagie gebeurt naar behoefte, van mei tot september. Pluk ze vers met een schaar of met de hand.

Bladeren oogsten: De jonge bladeren worden geoogst voordat de bloemen verschijnen; ze zijn dan malser en kunnen in een salade worden gegeten. Als ze later worden geplukt, moeten ze worden gekookt.

Zaden oogsten: Deze worden tussen juni en oktober geoogst, vlak voordat ze volledig rijp zijn. Laat ze in de schaduw drogen, verwijder de zaden uit de zaaddozen en bewaar ze in zakjes.

Gebruik: De stervormige bloemen van bernagie worden vers gegeten (dan behouden ze al hun heilzame eigenschappen). Ze hebben een licht zilte oestersmaak en geven omeletten en salades extra smaak en decoreren desserts met hun mooie blauwe tinten. Ze kunnen ook worden gedroogd om infusies, kruidenthee of fumigaties te bereiden; ze worden veel gebruikt in de kruidengeneeskunde.
De verse en fijngehakte bladeren hebben een friszure smaak die aan komkommer en verse augurk doet denken. Ze worden rauw in een salade of gekookt als spinazie gegeten bij vlees.
Bernagieolie wordt verkregen door de zaden koud te persen; je kunt deze olie niet zelf maken.

→ Lees onze tutorial: Bernagiebladsoep: een eenvoudig en smakelijk recept.

Bewaren: Om alle geneeskrachtige eigenschappen van bernagie te behouden, kun je deze het beste vers gebruiken. Als je de plant toch wilt drogen:

• Pluk de bloemen aan het begin van de bloei
• Spreid de bloemen en bloeiende toppen uit op een droogrek of draadgaas op een droge, goed geventileerde en tegen licht beschutte plek
• Doe ze, zodra ze droog zijn, in luchtdichte potten of dozen

Een mooie combinatie: Cynoglossum nervosum, Borago officinalis, Heliotropum

Voordelen en eigenschappen van bernagie

De bernagie wordt al sinds de oudheid gebruikt vanwege haar geneeskrachtige eigenschappen. De bloemen van bernagie hebben verzachtende, eetlustopwekkende, vochtafdrijvende, zuiverende en zweetafdrijvende eigenschappen (vandaar de bijnaam zweetkruid). Ze blijken ook doeltreffend bij het behandelen van bronchiale aandoeningen en rhinitis. De bloemen van bernagie worden in de kruidengeneeskunde vaak gemengd met andere borstkruiden, zoals kaasjeskruid, heemstbladeren of de klaproos.
De bladeren zijn ook rijk aan vitamine C, magnesium en kalium.
De zaden van bernagie zijn rijk aan onverzadigde vetzuren, waaruit een olie wordt gewonnen met zeer doeltreffende antioxiderende, verstevigende en beschermende eigenschappen tegen een droge huid, om rimpels te verminderen of bepaalde huidaandoeningen zoals eczeem te behandelen.
Let op: de bladeren en bloemen van bernagie bevatten zeer kleine hoeveelheden hepatotoxische stoffen (thesinine). Vooral zwangere vrouwen wordt afgeraden om bernagie regelmatig en langdurig te gebruiken.

Onderhoud en verzorging

De bernagie is een zeer gemakkelijke plant. Ze houdt van bodems die redelijk vochtig blijven: geef haar water bij droog weer.

Mulch in het voorjaar om minder water te hoeven geven.

Schoffel en wied regelmatig om te voorkomen dat onkruid de voet van de plant overwoekert.

Bernagie vermeerdert zich gemakkelijk door haar kleine zaden: let op zelfuitzaai, trek in het voorjaar de kleine rozetten met grondstandige bladeren uit om te voorkomen dat de plant te woekerend wordt.

Laat de mooiste planten zaad vormen om enkele zaden te oogsten voor toekomstige zaai of trek de pollen direct na de bloei uit om ongewenste zelfuitzaai te voorkomen (en verwerk ze in je compost of in de bodem van je moestuin, zodat ze als groenbemester kunnen dienen!)

De plant is weinig gevoelig voor ziekten. Ze wordt bovendien steeds vaker geteeld vanwege haar afwerende eigenschappen: ze houdt naaktslakken en het koolwitje op afstand! Aan het einde van het seizoen kan ze bij warm en vochtig weer gevoelig zijn voor echte meeldauw: de bladeren krijgen dan een witte viltlaag. Ter preventie: geef water aan de voet zonder het loof nat te maken en besproei de plant met brandnetelgier, een afkooksel van heermoes of Bordeauxse pap. Je vindt onze tips om echte meeldauw te bestrijden in onze speciale fiche.

Vermeerderen

Bernagie zaait zich zo gul uit dat ze een eeuwige oogst garandeert. Als je al een bernagieplant in de tuin hebt, oogst dan enkele zaden vlak voordat ze volledig rijp zijn, tussen juni en oktober. Kies anders uit ons bernagiezaad. Ze vermeerdert zich heel gemakkelijk door direct ter plaatse te zaaien in het voorjaar, na de vorst: vind onze adviezen om succesvol te zaaien in het onderdeel ‘Bernagie zaaien’.

Welke planten passen goed bij bernagie?

De bernagie vindt van nature een plek in een kruidentuin naast andere kruidenplanten zoals echte salie, munt, engelwortel, bergamotplant, dropplant en dille. Plant er ook andere eetbare bloemen en geneeskrachtige planten bij, die je kunt gebruiken voor kruidenthee of om je salades op smaak te brengen.

Met haar rijke, honingrijke bloei trekt de bernagie veel bestuivende insecten aan. Ze voelt zich ook prima aan de rand of in het hart van de moestuin, tussen de aardbeienplanten (ze heeft schimmelwerende eigenschappen die de aardbeien beschermen), aubergines, kroppen sla en aardappelen. Bovendien houdt bernagie bepaalde plaaginsecten op afstand, zoals het groot koolwitje, naaktslakken en huisjesslakken, verjaagt ze coloradokevers en trekt ze tegelijk bijen aan die helpen bij de bestuiving van je moestuinplanten.

Een voorbeeld van een natuurlijke en kleurrijke combinatie in een gemengde border: bernagie, goudsbloem, korenbloem, klaproos en marjolein

Met haar eenvoudige, bossige groeiwijze voelt de bernagie zich thuis in alle natuurlijke en wilde tuinen, in landelijke borders van een cottagetuin of in een pastorietuin, waarin nuttige planten (groenten, kruidenplanten en geneeskrachtige planten), talloze vaste en eenjarige bloemen en fruitbomen worden gecombineerd. Plant haar in een border of een weelderige gemengde border samen met korenbloemen, Cosmos, dahlia’s, kattenkruid en andere vaste planten voor cottagetuinen, zoals vlambloemen, asters, Zeeuwse knoopjes, lupinen en duizendblad…

Leg een blauwe tuin aan door haar te combineren met Salvia nemorosa, ereprijs, blauwe verbena, klokjes, ooievaarsbek, riddersporen en sieruien. Je creëert een prachtig romantisch tafereel door haar te combineren met rozen of haar aan de voet van struikmalva’s, en Californische seringen te planten.