Slow gardening

Slow gardening: waar komt het vandaan?

Deze beweging vindt haar oorsprong in de beweging Slow food, die halverwege de jaren 80 in Italië ontstond als tegenhanger van fastfood, de snelle keuken die toen erg populair was en synoniem stond voor ‘ongezond eten’. In de daaropvolgende decennia veroverde ze de gastronomische wereld, tot vandaag, met aandacht voor seizoensgerechten: eenvoudige, smaakvolle maaltijden op basis van lokale producten.

De afkorting SLOW komt inderdaad uit het Engels en verwijst in deze context niet naar traagheid, maar naar ecologische waarden:

• S staat voor sustainable – duurzaam, zonder impact op het milieu,
• L staat voor local,
• O staat voor organic, oftewel biologisch in het Nederlands,
• W staat voor whole, oftewel onbewerkte producten in het geval van slow food

Deze ‘slow’-beweging kreeg geleidelijk verschillende vormen, zoals slow travel, waarbij je op een meer verantwoorde manier reist, en slow fashion, waarbij kleding van betere kwaliteit lokaal wordt geproduceerd… Uiteindelijk ontstond ook slow life, dat het hectische tempo van ons leven vertraagt.

Hoewel het idee van traagheid belangrijk is in dit concept, dat een tegenvoorstel vormt voor een wereld waarin alles steeds sneller gaat, is slow gardening vooral een bepaalde mentaliteit. De Amerikaanse kweker Felder Rushing, die in Mississippi woont, gaf er vorm aan. Hij publiceerde al in 2011 een gelijknamig boek, ‘Slow gardening’ (tot op heden niet vertaald), waarin hij plezier als drijfveer voor onze benadering van de tuin centraal stelt. Hij pleitte voor een houding die meer oog heeft voor de omgeving. Zo besteedde hij aandacht aan het zelf kweken van planten uit zaai, aan het creëren van een productieve en voedzame tuin en aan het gebruik van lokale hulpbronnen… Kortom, het is een beetje een terugkeer naar de basis van het tuinieren.

Droogtebestendige vaste planten voor een veerkrachtige tuin, die zich aanpast aan klimaatveranderingen… onder andere

Tuinieren met de natuur

… en niet tegen… Daar draait het bij slow gardening om: weer in harmonie met moeder natuur tuinieren!

Je kunt je afvragen of het wel nodig was om deze manier van tuinieren een naam te geven (een tikje marketing misschien?), want uiteindelijk is dit de aanpak van velen van ons. We maken ons immers zorgen over de huidige ecologische uitdagingen en het verlies aan biodiversiteit, om nog maar te zwijgen van de klimaatverandering. Hoe dan ook, het helpt om de aandacht te vestigen op een aantal heel eenvoudige acties:

• het ritme van de natuur en de seizoenen volgen, terwijl je je volledig bewust bent van je activiteiten in de tuin en de gevolgen daarvan
• onze maaigewoonten aanpassen. Maaien kost veel tijd, dus kies waar dat op grote percelen mogelijk is voor laat maaien of doordacht maaien
• de dieren in de tuin verwelkomen waar dat maar kan, met eenvoudige middelen: voederhuisjes en drinkbakken maken of plaatsen voor vogels, insectenhotels bouwen, takkenhopen aanleggen voor egels, bosmuizen en andere kleine bewoners, en nectarplanten gebruiken om bestuivers en vlinders aan te trekken, die onmisbaar zijn voor de bestuiving van veel bloemen
• lokale en inheemse soorten gebruiken, zodat ze zich beter kunnen aanpassen
• de tuin verwilderen (in grotere natuurgebieden en steden spreken we ook wel breder van natuurontwikkeling) voor een gevarieerde en levendige tuin
• de rijkdom van de tuin benutten (dode bladeren, takken en snoei- en maairesten) om alles wat de natuur ons gratis geeft, opnieuw te gebruiken!
• evenveel genieten van het gezelschap van vogels als van dat van planten

Het begrip biodiversiteit in de tuin maakt integraal deel uit van het concept slow gardening

Tuinieren zonder stress en druk

Verre van het idee van tuinieren voor luie mensen en een onverzorgde buitenruimte, is slow gardening eerder een filosofie die het idee van een tuin als een vervelende klus vermijdt, waarin het werk dat moet worden gedaan zo veel ruimte inneemt en het plezier dat je eraan zou moeten beleven zo ver naar de achtergrond verdringt dat tuinieren eerder een bron van stress dan een ontspannend moment wordt.

Om dat te bereiken en optimaal van je tuin te genieten, word je rustiger over de taken die moeten worden uitgevoerd, door de deugden van geduld te herontdekken, en gun je jezelf het hele jaar door weldadige pauzes tussen de verschillende werkzaamheden.
Door instinctief te tuinieren in plaats van alles strak volgens plan te doen, gaan we:

• het gazonoppervlak verkleinen, dat veel tijd vergt, en in de verschillende delen van de tuin een doordachte manier van tuinieren toepassen, zoals een gemeente dat zou doen in verschillende zones (van representatief tot natuurlijk)
• accepteren dat onkruid onze plannen komt dwarsbomen, of dat lelijke buikpotigen nu eenmaal bij de tuin horen
• onze tuin observeren, regelmatig, dat wil zeggen door ons momenten van ontspanning en rust in de tuin te gunnen, bijvoorbeeld door er een gewoonte van te maken om er vroeg in de ochtend of aan het einde van de dag rond te wandelen
• met al onze zintuigen te tuinieren en de tijd te nemen om ervan te genieten: niet alleen ons zicht, maar ook onze reuk en tastzin spelen een grote rol in het plezier dat de tuin biedt
• een tuin te creëren die bij ons past, door vooral de bloemen, vruchten en groenten te planten die we mooi vinden, zonder toe te geven aan de steeds sterker wordende tuinmodetrends
• voor zaaien te kiezen, om het ritme van de dingen in de tuin te begrijpen en te waarderen
• te leren afleren, zoals Eric Lenoir voorstelt in zijn verhandeling over punktuinieren, maar hij is niet de enige die dat zegt…
• evenveel plezier te beleven aan het zien groeien van onze groenten en nieuwe aanplant als aan het proeven ervan of het verzorgen ervan

Genieten en plezier beleven in de tuin in plaats van alles onder controle te willen houden

Verantwoord tuinieren

Een van de sleutelbegrippen van slow gardening is zonder verrassing de ecologische tuin, waarin het verkleinen van onze ecologische voetafdruk hand in hand gaat met verspilling tegengaan.

Slow gardening benadrukt zo de grote terugkeer van de moestuin, want de moestuin wordt niet langer alleen gezien als een activiteit voor gepensioneerden, maar als een manier om lekker en gezond te eten.
We hechten ook waarde aan deugdzame principes voor onszelf, voor de planten en voor de planeet:

• Het gebruik van biologische meststoffen en stalmest, en zelf compost maken of compost of bladaarde, als enige toegestane middelen in onze aanplantingen
• Minder of liever helemaal geen plastic (vervangen door kweekpotjes van turf, met extra aandacht voor planten met blote wortel of perskluitjes)
  N.B.: Bij Promesse de Fleurs hebben we 100% plasticvrije verzending ingevoerd om deze ecologische aanpak te ondersteunen, want de wereld van tuincentra en kwekerijen wordt sterk door dit probleem geraakt
• een soberdere tuin, door planten te zetten die minder water nodig hebben en voortaan te kiezen voor planten die bestand zijn tegen terugkerende periodes van droogte
• een tuin die de tijd krijgt om te groeien: we planten kleine planten in kweekpotjes, zodat ze zich goed kunnen vestigen zonder enige toevoeging, of, zodra dat kan, rechtstreeks vanuit zaai of stekken, om de groei en vervolgens de ontwikkeling van onze planten te bewonderen: de voldoening die dat geeft, is onbetaalbaar!
• recyclen in alle vormen in de tuin: zelf mulch maken, zodat je niet telkens naar de milieustraat hoeft, en oude materialen, pallets, stoelen, potten, flessen en oude boomstronken upcyclen…

Een meer verantwoorde tuin: zelf gezaaide planten en zelfgemaakte compost, en planten die gewend zijn aan droge zomers (hier Leucanthemum vulgare)

Lokaal en seizoensgebonden tuinieren

Het respecteren van de cyclus van de natuur is in de tuin en moestuin net zo belangrijk als op het bord, en het is een manier om zo dicht mogelijk bij de inheemse soorten uit de streek waar we wonen te tuinieren. Lokale planten zijn altijd aangepast aan het plaatselijke klimaat en de bodem, waardoor ze beter gedijen, vaak met minder water.

Want koste wat het kost agaven in het Centraal-Massief, Hydrangeas in de Drôme of citrusbomen in volle grond in Hauts-de-France willen aanplanten, is, dat moet gezegd worden, eerder een bevlieging dan een echte behoefte, aangezien de verscheidenheid van de plantenwereld ons in staat stelt onze verlangens te bevredigen.

Toch moeten we toegeven dat de meesten van ons al lange tijd rekening houden met dit idee van lokaal en seizoensgebonden tuinieren, want we weten heel goed dat frambozen en tomaten niet in januari groeien... En dat sla of tomaten uit de eigen moestuin niet te vergelijken zijn met die uit winkels of zelfs van de markt.

In het verlengde van slow food stelt lokaal tuinieren de meest gemotiveerden in staat om zelfvoorzienend te worden op het gebied van voeding, en biedt het de gehaasten of mensen met weinig ruimte gewoon het plezier om fruit en groenten met een onvergelijkbare smaak te kweken en te oogsten. Tot slot is het een mogelijkheid om oude en vergeten variëteiten of soorten uit onze streken te kweken!

Een moestuin waarin de groenten goed zullen groeien, omdat ze aangepast zijn aan de bodem en het klimaat

Meer lezen

Elk jaar verschijnen er talrijke boeken over slow gardening, een onderwerp dat, zoals we hebben gezien, veel verschillende ideeën omvat. Hier zijn enkele voorbeelden uit deze bijzonder nuttige bibliotheek:

• Een tuin zonder plastic. Elke Schwarzer. Editions du Rouergue
• Compost en mulch, je groenafval recyclen om de grond te voeden. Denis Pépin. Editions Terre vivante
• Kleine verhandeling over de punkmoestuin: leer afleren. Eric Lenoir. Editions Terre vivante
• Leven met onkruid. Guylaine Goulfier. Editions Massin
• Inheemse planten voor een natuurlijke tuin. Dominique Brochet. Editions Terran
• Oplossingen voor een veerkrachtige tuin. Jean-Paul Thorez. Editions Terre vivante
• Natuurlijke beplantingen: de natuur introduceren in de groenvoorziening. Nigel Dunnet – Editions Ulmer

Ook in het Engels is Felder Rushing te vinden op zijn Amerikaanse blog