De winterhardste waterplanten

Het waterdrieblad, of Menyanthes trifoliata, of drievoudig waterdrieblad, is een semi-aquatische vaste plant die wordt gekenmerkt door zijn kruipende wortelstokken en groene, bladverliezende bladeren die in drie deelblaadjes zijn verdeeld. In het voorjaar valt hij op door zijn trossen roze en witte bloemen, versierd met lange witte haren, en bloeit hij in ondiep water of aan de oevers van waterpartijen. In het wild komt hij voor in de gematigde streken van het noordelijk halfrond, in Europa en Noord-Amerika, maar ook in Noord-Azië en het noordwesten van India. Hij vormt een pol van 30 cm hoog, met een bloei van april tot juni aan lange bloemtrossen. Zijn bladverliezende bladeren zijn 5 tot 10 cm lang en zitten aan lange bladstelen.

Om hem te kweken, zet je het waterdrieblad in ondiep water, op een diepte van 15 tot 25 cm, of op een overstroombare oever, in een mand gevuld met gewone tuingrond, op een zonnige standplaats. Hij gedijt het best in rijke kiezel- of kalkhoudende kleigrond en houdt van koud water. Hij kan een groot oppervlak koloniseren.

De Eleocharis palustris, moerasbies of gewone waterbies, is een overblijvende en woekerende, semi-aquatische plant voor de vijver, die wordt gewaardeerd om haar heldergroene stengels en crèmekleurige bloeiwijzen in de zomer. De plant gedijt aan de waterkant of ondergedompeld tot 10 cm diep en wordt vaak gebruikt voor natuurlijke waterzuivering. Van nature komt ze voor in de hele koude gematigde zone van het noordelijk halfrond en in het noordpoolgebied, tot in het zuiden van de Verenigde Staten. De plant kenmerkt zich door rechtopstaande stengels van 30 tot 60 cm hoog en kruipende rizomen. Aan de cilindervormige stengels verschijnen tussen juni en september kleine bloemen.

Zeer winterhard en sterk, Eleocharis palustris is geschikt voor vijverranden en moerasachtige gebieden. De plant kan woekeren. Ze houdt van vochtige bodems en een zonnige standplaats. Het kan nodig zijn de bloemen te verwijderen om een sterke verspreiding te voorkomen. Als bodembedekker in overstroomde gebieden is ze ideaal, maar ze is ook doeltreffend voor de zuivering van vijvers en kan in een pot worden gekweekt.

De Nuphar lutea, of gele plomp, is een waterplant met grote, drijvende, hartvormige bladeren die in Frankrijk voorkomt in meren, vijvers en rustige, weinig vervuilde rivieren. Hij wordt minder vaak gebruikt dan de waterlelie in vijvers, maar ontwikkelt zich sterker en zijn kleine gele bloemen zijn minder spectaculair. Daar staat tegenover dat hij beter schaduw verdraagt en beter bestand is tegen de vraatzucht van karpers.

De plant komt oorspronkelijk uit Europa en Noord-Azië en wordt 30 cm hoog en 2 m breed. De bloei in juli-augustus bestaat uit geurende gele bloemen die aan boterbloemen doen denken. Ze openen zich ‘s morgens en sluiten zich ‘s avonds. De plant heeft drie soorten bladeren: fijne onderwaterbladeren, brede drijvende bladeren en kleinere boven het water uitstekende bladeren, die insecten en amfibieën schuilplaatsen bieden.

De Nuphar lutea past zich met zijn luchtbevattende bladstelen en kruipende wortelstok goed aan de zuurstofarme bodems van vijvers aan. In de winter overleeft hij als wortelstok. Hij is sterker dan klassieke waterlelies en daardoor beter geschikt voor grote wateroppervlakken. Bovendien verdraagt hij halfschaduw en een lichte stroming. Omdat de plant gevoelig is voor vervuiling, wijst zijn aanwezigheid vaak op water van goede kwaliteit. De wortelstok is rijk aan tannines en alkaloïden, is eetbaar en heeft geneeskrachtige eigenschappen.

De Glyceria maxima ‘Variegata’ is een bont siergras voor het water, dat grote groene en crèmekleurige pollen vormt. De plant breidt zich uit via wortelstokken, waardoor ze ideaal is voor vochtige en moerassige bodems en een natuurlijke uitstraling geeft aan de waterkant. Ze kan 60 tot 100 cm hoog worden. De lange, platte en gebogen bladeren zijn groen met crèmewitte strepen en kleuren in het najaar roze. Aan het einde van de zomer verschijnen er groenachtige tot violetkleurige pluimen.

Zeer winterhard, gedijt ze in voedselrijke, frisse tot natte en semi-aquatische bodems en kan ze tot 10 cm onder water staan. Ze past zich ook aan in een pot of op een drogere bodem, waar haar ontwikkeling beperkter blijft. Ze is ideaal voor het stabiliseren van oevers en haar heldere blad zorgt voor mooie contrasten met andere oeverplanten. Ze is nuttig voor de fauna: de plant dient als paaiplaats voor vissen en amfibieën en wordt gebruikt in natuurlijke zuiveringssystemen voor vijvers.

De Alisma plantago-aquatiqua, of grote waterweegbree, is een bolvormige vaste plant die geschikt is voor moerassige grond en in Frankrijk vaak voorkomt bij poelen, vijvers en waterlopen. In de zomer bloeit hij met witte of lichtroze bloemen aan vertakte bloemstengels. De hartvormige bladeren lijken op die van de weegbree van graslanden. Deze plant vraagt weinig onderhoud en is ideaal om oevers te stabiliseren. Hij wordt 60 cm hoog en tijdens de bloei tot 1 m, met een bladhoogte van 30 cm, en breidt zich 40 cm in de breedte uit. De kleine bloemen openen zich ‘s middags. Hij heeft een vezelige wortel en groene bladeren van 15 tot 30 cm lang.

Deze plant is geschikt voor zware, vochtige, zure of neutrale bodems en heeft geen bijzondere verzorging nodig. Wel is het aan te raden om uitgebloeide bloemstengels te verwijderen om zelfuitzaai te voorkomen. De waterweegbree wordt gebruikt voor fytoremediatie en de gedroogde bloemstengels zijn in de winter decoratief. De plant is kosmopolitisch en past goed aan de rand van elke waterpartij.

De Butomus umbellatus is een kruidachtige vaste waterplant die voorkomt aan oevers, op vochtige plaatsen, in pioniersrietvelden in Midden-Europa, langs rivieroevers en in sloten in de gematigde streken van Europa en Azië. Deze zwanenbloem wordt 100 tot 120 cm hoog en 60 cm breed en heeft een polvormige groeiwijze met rechtopstaande, stijve stengels die middelgroen zijn en in hun jonge stadium bronskleurig. In de zomer dragen de hoge bloemstengels aan het uiteinde geurende schermen van ongeveer 10 cm breed, samengesteld uit ongeveer dertig roze bloemkronen met een stempel en negen karmijnrode meeldraden. Soms worden ze half aan het zicht onttrokken door het blad. De smalle, gedraaide, bladverliezende bladeren zijn zeer scherp en hebben drie hoeken. De plant verspreidt zich via wortelstokken die in de zomer kleine knolletjes vormen.

De Butomus umbellatus verlangt rijke grond en een zonnige standplaats. Als de omstandigheden goed zijn, kan de plant snel een mooie kolonie vormen. Deze plant is winterhard en alleen gevoelig voor strenge vorst; hij kan tot 20 cm onder water worden gezet. Het is heel goed mogelijk om hem in een pot te kweken.
De zwanenbloem is in verschillende regio’s van Frankrijk beschermd, waaronder Nord-Pas-de-Calais. Ook in Algerije is deze plant beschermd. In Noord-Amerika wordt de plant beschouwd als een invasieve soort.

De Hippuris vulgaris is een decoratieve waterplant, maar kan zich sterk uitbreiden. Ze wordt weinig gebruikt in tuinvijvers, hoewel ze nuttig is om het water te beluchten en te zuiveren. De onopvallende bloei in juni en juli bestaat uit kleine groene bloemen. De plant komt oorspronkelijk uit Europa en Azië en groeit in het koele water van sloten, meren, vijvers en rustige rivieren. Ze heeft rechtopstaande stengels van 20 tot 50 cm, met lijnvormige bladeren en groenachtige bloemen. In de winter overleeft ze als ondergedompelde wortelstok.

In Frankrijk komt ze minder vaak voor, vanwege de bedreiging van haar leefgebied. Als ze dieper dan 60 cm onder water staat, blijft ze volledig onder water. Als ze minder diep wordt geplant, komen de stengels boven het water uit en lijken ze op kleine groene sparren. Plant haar op een diepte van 5 tot 30 cm om deze vorm te zien.

Lidsteng houdt van licht basisch water en kan in een container worden gehouden. Jaarlijks beheer voorkomt eutrofiëring van de vijver. De plant is gunstig voor de waterfauna en biedt een leefgebied aan libellen, amfibieën, ongewervelden en vissen. De groei blijft beperkt tot de wortelstokken, waardoor de plant gemakkelijk onder controle te houden is in een pot of bloembak.