8 zuurstofplanten voor vijver of poel

Zuurstofplanten, waarvoor dienen ze?

Zuurstofplanten zijn onmisbaar om dankzij fotosynthese… zuurstof te leveren.

Deze zuurstof is nodig voor de kleine waterdieren die erin leven en niet naar de oppervlakte komen om adem te halen, maar ook en vooral voor bacteriën!

Dat lijkt misschien verrassend, maar bacteriën in het water zijn nuttig: ze breken organisch afval af, zodat de planten het in minerale vorm kunnen opnemen. Door de planten te voeden, beperken ze dus de ophoping van organische stof en helpen ze zo om dichtslibben tegen te gaan en het water helderder te maken. Maar daarvoor hebben ze zuurstof nodig.

Bovendien groeien zuurstofplanten vaak sterk, wat ideaal is om effectief de concurrentie met algen aan te gaan.

Tot slot bieden deze planten ook schuilplaatsen, plekken om eitjes af te zetten en zelfs voedsel voor bepaalde dieren die in de vijver of het bassin leven.

Let op: het is belangrijk om verschillende zuurstofplanten te gebruiken, omdat deze doorgaans niet het hele jaar door zuurstof produceren. Sommige zijn in het voorjaar actief, andere pas later in het seizoen… maar de vijver of poel heeft het hele jaar door zuurstof nodig.

aarvederkruid, Myriophyllum spicatum

Zodra het over zuurstofplanten gaat, worden onmiddellijk de myriophyllen (familie van de Haloragaceae) genoemd. Het zijn inderdaad planten die een vijver of bassin op een verbazingwekkende manier kunnen beluchten. Maar… ze woekeren en vaak is ingrijpen nodig om hun verspreiding te beperken. Eén ervan, Myriophyllum aquaticum of Braziliaans vederkruid, mag bij ons zelfs niet meer worden verkocht omdat de plant als invasief wordt beschouwd en een gevaar vormt voor de plaatselijke flora en fauna. En hoewel Myriophyllum spicatum in Eurazië inheems is, wordt deze soort in Noord-Amerika zelf als invasief beschouwd.

Alle myriophyllen kunnen zich namelijk zowel geslachtelijk als vooral ongeslachtelijk voortplanten via wortelstokken en stukjes stengel. Tel daarbij op dat ze zich aan vrijwel alle omstandigheden aanpassen en je krijgt een plant waarvan de groei soms een beetje verontrustend is. Toch moeten we ons aarvederkruid niet al te veel ontzeggen, want het heeft mooi halfwintergroen loof, fijn ingesneden en gedragen door lange drijvende stengels van twee tot drie meter lang. In de zomer verschijnen er charmante kleine witte bloemen in een aar.

Myriophyllum spicatum

Callitriche

De sterrekrozen zijn waterplanten uit de weegbreefamilie (Plantaginaceae, vroeger Callitrichaceae) die onderling moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn: vaak moeten de pollenkorrels onder de microscoop worden onderzocht voor een nauwkeurige determinatie. De stengels met hun kleine tegenoverstaande bladeren groeien onder water, maar zodra ze het wateroppervlak bereiken, vormen ze kleine, vrij sierlijke bladrozetten. Als het water ondiep is, zoals in een vijver of bassin (minder dan 1,50 m), zal de plant zich uitbreiden en vervolgens haar groei beperken.

Het zijn planten die van een lichte stroming houden; daardoor zijn ze efficiënter in de productie van zuurstof. In een koud klimaat kunnen de sterrekrozen in de winter lijken te verdwijnen, maar enkele pollen blijven toch behouden om in het voorjaar weer krachtig uit te lopen.

Callitriche cophocarpa

grof hoornblad, Ceratophyllum demersum

Waterplant uit de familie van de Ceratophyllaceae, Ceratophyllum demersum of grof hoornblad is een bijzondere plant die zich met omgevormde bladeren, rhizoïden genoemd, aan de bodem hecht. Deze plant voelt zich overal thuis, want ze kan leven bij een temperatuur tussen 10 en 30 °C, is bestand tegen een pH tussen 6 en 9 en kan zich geslachtelijk of ongeslachtelijk voortplanten: in dat geval maakt een winterknop zich in het najaar los en valt naar de bodem van het water, om het volgende voorjaar een nieuwe plant te vormen. Deze plant groeit zeer snel en moet regelmatig worden ingeperkt door enkele stengels of pollen te verwijderen.

Grof hoornblad lijkt een beetje op een zeer dicht vertakte paardenstaart, maar heeft broze stengels. De plant houdt van langzaam stromend of zelfs stilstaand water en blijft drijven dankzij de zuurstofbelletjes die in de bladeren gevangen zitten. Deze bladeren dienen bovendien als schuilplaats voor talrijke dieren.

Ceratophyllum demersum

Waterlidsteng, gewone lidsteng

De Hippuris vulgaris of lidsteng is een winterharde waterplant uit de familie van de Plantaginaceae, die zeer decoratief is maar in Europa in haar natuurlijke habitat wordt bedreigd. Het is een  vaste plant met een horizontale wortelstok waarvan de stengels 20 tot 50 cm hoog zijn en rechtopstaand, cilindervormig en hol zijn. Wanneer ze boven het water uitkomen, lijken de stengels op zeer decoratieve mini-dennenbomen. De lidsteng hervat in het voorjaar de groei van haar bladeren en deze sterven af zodra de eerste nachtvorst intreedt. De plant overwintert dan op de bodem van het water als wortelstok.

Lidsteng is een uitstekende zuurstofplant, die een goede schuilplaats biedt aan dieren. Ze is minder woekerend dan de meeste andere planten in deze categorie, omdat ze zich alleen via haar wortelstokken snel vermenigvuldigt. Op het ondergedompelde deel bevinden zich veel insecten en andere ongewervelden, maar ook visbroed en kikkervisjes. Het boven water uitstekende deel dient libellen en juffers als rustplaats tijdens het vervellen.

Als veeleisende plant draagt Hippuris ook bij aan de zuivering van het water door een deel van de overtollige voedingsstoffen, zoals nitraten en fosfaten, op te nemen.

Hippuris vulgaris

Potamogeton sp. of fonteinkruid sp.

De Potamogeton sp. uit de familie van de Potamogetonaceae omvatten wereldwijd ongeveer 90 soorten. Een van de meest voorkomende is het knolbladige fonteinkruid, of Potamogeton polygonifolius, een bijzonder doeltreffende en winterharde inheemse soort. Het gedijt in stilstaand water dat enigszins zuur en voedselarm is. Fonteinkruid is een vaste waterplant met een cilindrische stengel, lancetvormige bladeren onder water, maar ovale bladeren die op het water drijven, en zomerse bloei in compacte aren. Deze plant biedt ook een goede schuilplaats aan wilde dieren en vissen. De plant vermeerdert zich zeer gemakkelijk ongeslachtelijk, want elk klein stukje afgebroken stengel kan op de bodem van het water wortel schieten.

Potamogeton polygonifolius

Waterviolier, Hottonia palustris

Bekend onder de poëtische naam “waterduizendblad“, houdt deze sympathieke vaste waterplant uit de sleutelbloemfamilie van ondiep stilstaand water, maar wel in de schaduw. Het is een plant van bospoelen die in heel Frankrijk voorkomt, behalve langs de Middellandse Zeekust en in het zuidoosten. Vroeger was deze soort vrij algemeen, maar inmiddels wordt ze bedreigd door het verdwijnen van natuurlijke wetlands en de eutrofiëring ervan (toename van het nitraat- en fosfaatgehalte). De ondergedoken bladeren zijn zeer fijn ingesneden, terwijl de seringenkleurige bloemen met een geel hart tussen mei en juni op een lange bloemsteel boven het water uitsteken. Als de omstandigheden geschikt zijn, kan de plant snel het hele wateroppervlak koloniseren. 

Hottonia palustris

Drijvende ranonkel, Ranunculus fluitans

De drijvende ranonkel, uit de ranonkelfamilie (Ranunculaceae), is een charmante vaste plant die vrij dichte tapijten vormt aan het wateroppervlak van wateren met een zwakke tot sterke stroming. Ze komt in heel Frankrijk voor, behalve in Bretagne en het zuidoosten. Het is een zuurstofleverende soort voor rivieren, maar ze kan ook prima in een vijver of waterbassin worden gebruikt. De bladeren zijn ondergedoken en bestaan uit fijne, zeer stevige slippen die bestand zijn tegen de stroming. Wanneer ze boven water komen, klitten ze samen tot een penseelvorm. De witte bloemen, die lijken op die van landranonkels, verschijnen van mei tot augustus. Deze vaste plant groeit zeer snel en moet van tijd tot tijd in toom worden gehouden door enkele pollen uit te trekken, om te voorkomen dat ze alles overwoekert.

Ranunculus fluitans

Pas op voor invasieve exoten!

Er wordt veel gesproken over invasieve exotische soorten (EEE). Hun bestudering en de juiste aanpak moeten vaak per geval gebeuren, maar we moeten erkennen dat de soorten die de natuurlijke milieus het meeste schade toebrengen, aquatische of semi-aquatische exotische soorten zijn. Gelukkig zijn deze planten niet meer in de handel verkrijgbaar, dus in theorie loopt u geen risico er een aan te schaffen voor uw vijver of waterpartij. Als u toch twijfelt, vindt u hier de lijst van EEE voor Frankrijk.