5 heesters voor stenige bodems

Het struikachtige of houtige goudscherm (Bupleurum fructicosum )

Soms ook struikgoudscherm genoemd, behoort deze heester tot de familie van de Schermbloemenfamilie, ook wel schermbloemigen genoemd, en is daarmee familie van de wortel. Deze struikgoudscherm (Bupleurum fructicosum) groeit van nature in de mediterrane garrigues en meer algemeen in droge, rotsachtige gebieden op het noordelijk halfrond en in Afrika. Een kalkrijke, stenige en droge bodem schrikt hem dus helemaal niet af! Hij verdraagt zelfs zeewind, waardoor hij een ideale heester voor de kust is.

Vanuit esthetisch oogpunt is de struikgoudscherm om meerdere redenen interessant. Hij groeit snel en vormt een heester van 2 tot 2,50 m hoog en ongeveer 1 tot 1,50 m breed, met een zowel opgaande als spreidende groeiwijze en een afgeronde kroon. Met zijn opgaande twijgen heeft hij vaak een dichte en volle vorm. Het halfwintergroene tot wintergroene blad is leerachtig en langwerpig, met opvallende, evenwijdige lengtenerven. Het heeft een wasachtige uitstraling en een fraaie blauwgroene kleur. Wanneer het wordt gekneusd, verspreidt het een scherpe geur.

Bloemen van de struikgoudscherm (Bupleurum arborescens)

De struikgoudscherm is vooral interessant vanwege zijn lange en uitbundige bloei midden in de zomer, zelfs tijdens een periode van droogte. Van juni tot eind augustus is deze heester bedekt met stervormige eindstandige schermen, die uit piepkleine bloemen met een chartreusegroene kleur bestaan en aan de bloemen van venkel doen denken. De licht geurende bloemen zijn zeer rijk aan nectar en stuifmeel en trekken zwermen bijen, vlinders en ook wespen aan. Ze ontwikkelen zich tot bruine tot zwarte dopvruchten waarvan de zaden gemakkelijk uitzaaien.

Hij is winterhard tot – 15 °C, waardoor aanplant buiten het Middellandse Zeegebied mogelijk is.

De struikgoudscherm is zeer gemakkelijk in de omgang en past zich aan de droogste en stenigste, goed gedraineerde en lichte bodems aan. Hij staat graag in de volle zon, maar verdraagt ook halfschaduw. In de eerste zomer heeft hij water nodig, daarna redt hij zich prima alleen. Hij vormt een geslaagde combinatie met Perovskia’s, lavendel, Cistus en rozemarijn.

De Europese blazenstruik (Colutea arborescens)

Bijzondere plant, deze kleine heester! Om te beginnen vanwege zijn naam, die doet denken aan het aangename genoegen om in de natuur met de neus in de lucht rond te struinen en naar vliegende vlinders te kijken…! Maar laten we terugkeren naar de blazenstruik (Colutea arborescens), een heester die ook Europese blazenstruik wordt genoemd (een wat aardser klinkende naam!), uit de familie van de Fabaceae. Een heester die tegelijk groeikrachtig, sterk, gemakkelijk in onderhoud en aanpasbaar is, ook aan de meest schrale bodems, zoals die van braakliggend land of opgehoogde grond.

De blazenstruik wordt 2 tot 3 m hoog en is een snelgroeiende heester met een sterk vertakte, bossige en opgaande groeiwijze. Als hij in rijke grond groeit, kan hij 4 m hoog worden. Na verloop van tijd vormt hij ook een stam. Zijn blad is bladverliezend, sterk ingesneden in 7 tot 12 ovale of elliptische deelblaadjes, met opvallend veel nerven, en heeft een mooie, licht blauwgroene kleur. Vanaf mei tot en met augustus is deze heester bedekt met voor Fabaceae typische bloemen, geel met bruine strepen. Daarna verschijnen de peulen, die van groen verkleuren naar roze tot roodbruin. Als ze rijp zijn, barsten deze doorschijnende peulen luidruchtig open tussen je vingers. De blazenstruik vermeerdert zich heel gemakkelijk door zelfuitzaai.

Bloemen en vruchten van de blazenstruik (Colutea arborescens)

De hybride variëteit Colutea (x) media ‘Copper Beauty’ bloeit zeer rijk met prachtig koperoranje bloemen en is duidelijk sierlijker dan de soort blazenstruik.

Deze heester is ten minste tot – 20 °C winterhard en past zich aan alle bodems aan, die hij bovendien verrijkt. Net als alle Fabaceae kunnen zijn wortels namelijk stikstof uit de lucht opnemen en vastleggen. Hij groeit graag samen met zonneroosjes of cistrozen.

De osagedoorn (Maclura pomifera)

Op volwassen leeftijd kan de osagedoorn (Macula pomifera) 12 m hoog en 8 m breed worden. De groei is snel. Deze heester dankt zijn naam aan een inheemse Amerikaanse stam, de Osage, die het harde hout gebruikte om bogen van te maken. Vandaar de andere Nederlandse naam ‘boomhout’. Naast zijn aanpassingsvermogen aan stenige bodems is de osagedoorn een heester met meerdere stammen, voorzien van gespleten en gedraaide schors, een vaasvormige groeiwijze en een brede kroon. De takken zijn doornig.

Het ovale en puntige, lancetvormige en spits toelopende blad is mooi glanzendgroen. In het najaar krijgt de heester een prachtige gele kleur. Maar vooral zijn bloei en vruchten maken deze heester zo kenmerkend. De osagedoorn is echter een tweehuizige soort, wat betekent dat er mannelijke en vrouwelijke heesters zijn. De vrouwelijke plant draagt dus alleen vruchten als er een mannelijke plant in de buurt staat, en bovendien pas na 10 tot 15 jaar. Geduld wordt beloond. De bloei vindt in juni plaats in de bladoksels, in de vorm van gele pompons die bij de mannelijke planten aan steeltjes in hangende trossen verschijnen. In september verschijnen de bolvormige vruchten, die qua grootte tussen een sinaasappel en een grapefruit in liggen, met een bobbelig uiterlijk en een groene, later gele kleur. Ze zijn niet eetbaar, maar blijven na het vallen van de bladeren aan de boom hangen.

De osagedoorn (Macula pomifera)

De osagedoorn is winterhard tot – 20 °C en wordt in de zon geplant in diepe, goed doorlatende bodem, die droog, kalkrijk en stenig mag zijn. Bijzondere verzorging is niet nodig: de boom is bestand tegen droogte en luchtvervuiling in steden…

De steenlinde (Phillyrea augustifolia)

Weer een heester van mediterrane oorsprong, zeer goed bestand tegen droogte en zeewind, die zonder problemen in een stenige bodem kan groeien! Het is dan ook niet verwonderlijk dat de smalbladige steenlinde (Phillyrea augustifolia) tot de familie van de Oleaceae behoort en dus familie is van de olijfboom. Van nature groeit hij in de garrigue. Net als de olijfboom heeft hij een korte stam, smalle bladeren en vruchten die aan olijven doen denken, maar niet eetbaar zijn. 

Deze heester groeit langzaam en heeft één stam en een spreidende, compacte en bossige groeiwijze. Op volwassen leeftijd wordt hij niet hoger dan 2 tot 3 m en is hij ongeveer even breed. De lange, dunne takken dragen kleine, lijnvormige en lancetvormige bladeren, die aan de bovenzijde glanzend zijn en een vrij donkergroene kleur hebben. De jonge bladeren lopen bronskleurig uit. In het voorjaar, tussen maart en mei, verschijnen zeer onopvallende bloemen in een crèmewitte tot groenachtige kleur. Deze bloei is vooral interessant vanwege de delicate geur die de bloemen verspreiden en hun honingdragende eigenschappen. Daarna verschijnen de bolvormige steenvruchten, die bij rijpheid blauwzwart zijn en de vogels in het najaar verwennen.

Phillyrea angustifolia

De smalbladige steenlinde is iets winterharder dan de olijfboom en kan temperaturen tot – 15 °C verdragen zodra hij 4 tot 5 jaar oud is. Jonge planten zijn daarentegen duidelijk gevoeliger voor kou. Hij gedijt in alle grondsoorten, maar stenige bodems zijn bijzonder geschikt. Wat de standplaats betreft, wordt een zonnige plek aanbevolen, hoewel hij ook halfschaduw verdraagt. Hij kan worden aangeplant in combinatie met mirtes, aardbeibomen (Arbutus), een pistacheboom (Pistacia leniscus)…

De mastiekboom (Pistacia lentiscus)

Ook bekend als mastiekboom, is de mastiekboom (Pistacia lentiscus) absoluut bestand tegen hitte en droogte. Als lid van de familie van de Anacardiaceae groeit hij spontaan in de mediterrane garrigue en in de macchia, op steenachtige en droge bodems. Deze heester is verwant aan de pistacheboom (Pistacia vera), die pistachenoten voortbrengt, en wordt 3 m hoog en 2 m breed. Afhankelijk van zijn standplaats kan hij verschillende vormen aannemen: soms opgaand, soms meer naar binnen gebogen, maar altijd relatief dicht vertakt.

Het wintergroene, leerachtige blad, dat uit ovale deelblaadjes bestaat, is donkergroen. De kleur van de bladeren verandert echter in de loop van de seizoenen. Jonge bladeren zijn lichtgroen, terwijl het winterblad eerder paarsachtig of bronskleurig is. De bloei vindt zeer onopvallend plaats tussen maart en mei. Daarna verschijnen trossen kleine vruchten, die van rood naar zwart verkleuren. Omdat de mastiekboom een tweehuizige soort is, moet er een mannelijke plant in de buurt van een vrouwelijke plant worden gekweekt om bestuiving mogelijk te maken.

De mastiekboom (Pistacia lentiscus)

Deze heester past zich echt aan alle omstandigheden aan: hij groeit op droge, stenige bodems, verdraagt zonder problemen zoute zeewind en kan zowel in de volle zon als in de schaduw worden gekweekt. Hij moet daarentegen worden gekweekt in gebieden met een zacht klimaat, want hij is slechts winterhard tot – 12 °C.