Zanthoxylum armatum - Timut peper

De Zanthoxylum armatum, met als volksnaam Timut-peperboom, is een soort die verwant is aan de Sichuan-peper, maar waarvan de bessen citroenachtiger en aromatischer zijn, met een sterkere smaak. Hij behoort tot een groep grote struiken en kleine bomen die ook wel peperbomen worden genoemd, bekend om hun vruchtdragende en aromatische loof. Zijn kleurrijke herfstblad verkleurt van geel-oranje naar paars. Vrij eenvoudig te kweken en winterhard tot onder de -15°C, is deze peperboom met zijn doornige takken perfect voor in een doornhaag. Om die reden is het aan te raden hem wat verder van een looppad te plaatsen en handschoenen te dragen tijdens de oogst.

De Zanthoxylum armatum is afkomstig uit Azië. Hij behoort tot de familie van de Rutaceae (wijnruitfamilie), net als citrusbomen. Zijn botanische synoniemen zijn Zanthoxylum alatum var. planispinum, Zanthoxylum planispinum, Zanthoxylum alatum. Hij komt voor in veel verschillende habitats, tot onder de 3100 meter hoogte, in Nepal en Tibet, China, maar ook in Bangladesh, Taiwan, Bhutan, India, Indonesië, Japan, Kashmir, Korea, Laos, Myanmar, Nepal, Pakistan, de Filipijnen, Thailand en Vietnam.

De Zanthoxylum armatum heeft zeer aromatisch blad dat naar citroen geurt. Deze soort is bladverliezend in de winter en groeit in elke goed drainerende bodem, zelfs in kalksteenrijke, rotsachtige grond. Deze kleine boom, met een snelle groei, bereikt een hoogte van 2 m bij een breedte van 1,5 m op 10-jarige leeftijd en uiteindelijk ongeveer 4 m hoog met een vergelijkbare breedte. Zijn groeiwijze is sierlijk, van nature uitgespreid, ondersteund door enkele hoofdtakken. Op de twijgen wordt elke bladknop geflankeerd door 2 doorns. Na verloop van tijd worden de doorns stomper en krijgen ze het uiterlijk van kleine bultjes. De twijgen dragen half wintergroene, tegenoverstaande bladeren, lancetvormig, ovaal of elliptisch, voorzien van klieren met etherische oliën en kleine weerhaakjes. Wrijf je ze tussen je vingers, dan verspreiden ze een frisse citroengeur. De bladeren hebben stekels op de middennerf. De bloei vindt plaats in mei-juni, vroeger of later afhankelijk van het klimaat, op de eenjarige twijgen. De bloei bestaat uit kleine trosjes of schermen van onopvallende, geelgroene bloempjes in de bladoksel. Bij deze struik komen zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen voor. Na bestuiving vormen zich op de vrouwelijke bloemen ronde vruchten, met een diameter van 3 tot 4 mm. Hun vlezige omhulsel is bij rijpheid bruin van kleur. Deze vruchten zijn zeer aromatisch, met een vrij sterke smaak, een citrusgeur die aan grapefruit doet denken, en hebben verdovende eigenschappen (een beetje zoals kruidnagel). Men zegt dat Indianen erop kauwden om tandpijn te verzachten. Ze worden geoogst van augustus tot november.

De Timut-peperboom groeit in elke grondsoort, maar houdt van een vochtigblijvende grond in de zomer voor een goede oogst. Hij past goed in een Engelse tuin of een tuin met een naturalistische stijl. Als hij vrij mag groeien, vindt hij van nature zijn plek in een ongesnoeide haag, samen met bijvoorbeeld kornoeljes met eetbare vruchten (Cornus mas), lijsterbessen, sneeuwballen, krentenboompjes (Amelanchier ovalis), Osagedoorn, sierappels en sierkersen, of bijvoorbeeld de honingboom. Het stekelige karakter van zijn jonge twijgen maakt van deze mooie struik een ideale kandidaat voor een doornhaag. In dit gebruik kun je hem bijvoorbeeld combineren met Poncirus trifoliata, vuurdoorn, jujube, met de eenstijlige meidoorn Crataegus monogyna, met de Japanse sierkwee 'Cido' of bijvoorbeeld met de duindoorn.