Carex: planten, scheuren en verzorgen

Plantkunde

De Carex, ook wel zegge genoemd, is een kruidachtige vaste plant die op een gras lijkt. De plant wordt gewaardeerd om zijn sierlijke loof, dat verschillende tinten kan aannemen. Carex vormt een grote groep, want er zijn meer dan 2.000 soorten! Ze hebben een groot verspreidingsgebied en de meeste komen uit gematigde of koude streken, soms zelfs uit arctische gebieden. Ze groeien vooral op vochtige bodems die doordrenkt zijn met water: moerassige grond, oevers van waterlopen, vijvers, vochtige bossen en zuurminnende vegetatie… Alleen al in de natuur in Frankrijk komen ongeveer 120 soorten voor, waarvan enkele ook in tuinen kunnen worden aangeplant: Carex elata, Carex pendula, Carex flacca, Carex atrata… Omdat ze vooral afkomstig zijn uit gebieden met een koud of gematigd klimaat, zijn de meeste Carex-soorten zeer winterhard. Sommige soorten uit Nieuw-Zeeland zijn echter veel minder winterhard dan de andere.

Botanisch gezien is Carex geen gras, maar een Cyperaceae; hij behoort tot dezelfde familie als de papyrus (Cyperus papyrus)! Het is een zeer grote familie met meer dan 5.500 soorten. Het grootste deel daarvan bestaat uit Carex-soorten, maar er komen ook Scirpus en Eriophorum in voor. Cypergrassen zijn eenzaadlobbigen (monocotylen), die vrij nauw verwant zijn aan russen en vaak stengels met een driehoekige doorsnede hebben. Ze lijken op grote grassen, net als de grassen zelf. Veel planten uit deze familie houden van vochtige bodems: papyrus, wollegras, Scirpus…

De naam Carex komt van het Griekse kairô, wat ik snijd betekent. Dat verwijst naar de snijdende randen van het blad, die kleine tandjes dragen. In het Frans wordt Carex vaak ‘laîche’ genoemd, een naam die waarschijnlijk afkomstig is van het Latijnse lisca, dat riet aanduidde. In het Engels heet de plant Sedge.

Carex bestaat hoofdzakelijk uit zodevormende planten die in pollen groeien en zich na verloop van tijd uitbreiden, zoals Carex pendula of Carex testacea. Daardoor zijn ze vrij gemakkelijk te vermeerderen door scheuren! Andere Carex-soorten hebben wortelstokken, soms vrij korte, waardoor de plant uitlopers vormt. Ze breiden zich in de breedte uit, maar worden zelden woekerend. De wortels van Carex verdragen zeer vochtige, zelfs zuurstofarme bodems bijzonder goed.

Het loof van Carex kan verschillende tinten aannemen!

Carex vormt vrij ronde en dichte pollen, opgebouwd uit talrijke lijnvormige bladeren. De fijne bladeren geven Carex tegelijk een vrij luchtig uiterlijk. Carex zijn meestal kleine planten die niet erg hoog worden. In de meeste gevallen bereiken ze een hoogte van 20 tot 60 cm. Carex firma wordt echter nauwelijks 10 cm hoog, terwijl Carex pendula 1,50 m kan bereiken! De toepassing in de tuin verschilt dan ook: kleine Carex-soorten zijn zeer geschikt voor aanplant langs een border of in een pot, en zelfs in een rotstuin, zoals Carex firma… grotere soorten komen eerder tot hun recht in een border, of zelfs solitair, zoals Carex pendula!

Carex heeft vaak een mooie ronde en bossige groeiwijze. Soms zijn de planten veel meer opgaand, maar ze kunnen ook overhangend of boogvormig zijn, zoals Carex pendula.

De bladeren van Carex hebben als voordeel dat ze wintergroen of halfwintergroen zijn en meestal ook in de winter aan de plant blijven, hoewel er ook enkele bladverliezende soorten bestaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor Carex elata ‘Aurea’.

Carex biedt een uitzonderlijke variatie aan looftinten! Het kleurenpalet is groter dan bij de meeste grassen. De bladeren kunnen prachtige weerspiegelingen en nuances vertonen. De bladeren zijn soms zeer licht, geelgroen en bijna goudkleurig, zoals bij Carex elata ‘Aurea’. Soms zijn ze bronskleurig en bijna roodachtig, zoals bij Carex comans ‘Bronze Form’, Carex flagellifera of Carex buchananii. Ze kunnen ook blauwgroen zijn (Carex flacca). Het effect in de tuin is dan totaal anders! Bronzen Carex-soorten zorgen voor een warme uitstraling, soorten met geel of goudkleurig loof zijn perfect om een schaduwhoek op te lichten, terwijl soorten met blauwe bladeren een harmonieuze en rustgevende sfeer creëren. De Carex testacea ‘Prairie Fire’ heeft een prachtige vurige kleur met koperkleurige weerspiegelingen!

Sommige Carex-soorten hebben bont blad! Dat geldt voor Carex oshimensis ‘Everest’ en ‘Evergold’. Ze zien er origineler uit dan de andere variëteiten en brengen veel licht in de tuin!

Carex kan ook veranderende tinten laten zien, zoals Carex testacea, waarvan het loof afhankelijk van de hoeveelheid zon en het seizoen verandert van zachtgroen naar koperoranje.

De bladeren zijn vaak lang en smal, lijnvormig of draadvormig en lijken sterk op die van grassen! Juist het fijne loof geeft de plant zijn lichte en sierlijke uitstraling. De bladeren doen denken aan haar dat in de wind golft en brengen beweging in de tuin! Soms zijn ze aan het uiteinde gekruld. De bladeren kunnen ook vrij breed zijn, zoals bij Carex plantaginea, en doen dan denken aan die van de weegbree. Bij Carex ciliatomarginata ‘Shima Nishiki’ lijken ze op het loof van bamboe!

Net als bij grassen lopen de nerven van de bladeren van Carex parallel. De middennerf is sterk geprononceerd. De rand van het blad draagt kleine tandjes, waardoor hij licht snijdend is. De basis van de bladeren is omhullend (schedevormend) en omsluit de stengel.

De lange bladeren van Carex hangen vaak mooi over, zoals bij de variëteit ‘Feather Falls’. Ze kunnen de Carex-pol een zeer brede en uitgespreide uitstraling geven. In potten of hangmanden zorgen Carex-soorten met overhangend loof voor een bijzonder interessant effect!

Veel Carex-soorten zijn wintergroen en blijven ook in de winter sierlijk! Hier Carex buchananii

De stengels van Carex zijn niet rond, zoals bij grassen, maar hebben een driehoekige doorsnede. Dat is juist een van de kenmerken van de botanische familie van de Cypergrassen!

Carex bloeit meestal in de zomer, tussen juni en september. Sommige soorten bloeien echter aan het einde van het voorjaar.

Carex wordt vooral gewaardeerd om zijn loof: de aarvormige bloei doet enigszins denken aan die van grassen, maar is veel onopvallender en minder spectaculair. De aren zijn bij Carex pendula toch vrij decoratief. Ze zijn lang en overhangend en doen enigszins denken aan de katjes van de hazelaar.

De bloemen zijn zeer klein en hebben geen bloembladen of kelkbladen. Ze staan bijeen in smalle en langwerpige aren, die op hun beurt aan het uiteinde van de stengels gegroepeerd zijn. Elke stengel draagt dus meerdere aren, waarbij de onderste vaak volledig vrouwelijk zijn (de bloemen hebben stampers), terwijl de bovenste aren volledig mannelijk zijn (de bloemen dragen meeldraden die stuifmeel vrijgeven). De meeste Carex-soorten zijn eenhuizig, met mannelijke en vrouwelijke bloemen aan dezelfde plant. De aren staan aan het uiteinde van opgaande, onvertakte bloemstengels.

Carex draagt een bloeiwijze met mannelijke en vrouwelijke aren. Carex elata (foto Hans Hillewaert), Carex atrata, Carex halleriana (foto Luis Nunes Alberto) en Carex pendula (foto Franz Xaver)

Na de bloei vormt Carex nootjes, vaak driezijdig, die bruin, groen of zelfs geel kunnen zijn. Soms hebben ze een zeer spitse, langgerekte snavel. Vooral bij Carex pendula is het raadzaam de aren vóór de vruchtvorming af te knippen, om te voorkomen dat de plant haar zaden door de tuin verspreidt. De vruchtwijzen kunnen vrij decoratief en origineel zijn, zoals bij Carex grayi!

Belangrijkste variëteiten van Carex

Belangrijkste variëteiten

Onze favoriete variëteiten

Andere variëteiten om te ontdekken

Carex elata Aurea - Goudgerande zegge

Deze zegge heeft prachtig, zeer licht en helder loof in een felle groengele tint. Onmisbaar om je borders meer dynamiek te geven! Hij heeft de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS) ontvangen.

• Bloeitijd juni tot augustus
• Uiteindelijke planthoogte 70 cm

Productfiche bekijken

Carex oshimensis Everest - Japanse zegge

Deze variëteit valt op door het bont met wit getekende loof! Deze variëteit heeft een vrij sierlijke en moderne uitstraling en is zeer geschikt voor aanplant in een pot, bijvoorbeeld om een terras op te fleuren.

• Bloeitijd oktober, november
• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

Carex oshimensis Evergold - Japanse zegge

Deze zegge heeft prachtig loof met een bont patroon in zachtgeel. De bladeren zijn in het midden geel en aan de buitenkant van de bladschijf groen gemarkeerd. Ideaal voor aanplant in een pot of border, in de halfschaduw.

• Bloeitijd mei tot juli
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

 

Carex testacea Lime Shine - Oranjezegge

Deze variëteit heeft zeer fijne, zachtgroene, soms bijna gele bladeren, die in de loop van de zomer prachtig oranje kleuren. Ze verdraagt droogte vrij goed.

• Bloeitijd augustus tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 50 cm

Productfiche bekijken

Carex comans Bronze Form - Zegge

Deze zegge heeft prachtig fijn en soepel loof in een kastanjebruine, licht koperkleurige tint. Hij vormt brede pollen met mooi uitgespreide, overhangende bladeren.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Carex oshimensis Everillo - Japanse zegge

Deze zegge heeft zeer helder loof, tussen groen en geel in. De bladeren zijn mooi overhangend en gebogen. Een onmisbare variëteit om je borders meer levendigheid te geven!

• Bloeitijd oktober, november
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

 

Carex pendula - Hangende zegge

De Carex pendula is een van de grootste soorten en kan wel 1,50 m hoog worden. Hij krijgt een prachtige, eerst opgaande en daarna gebogen vorm, met lange, decoratieve, overhangende aren. Ideaal langs de rand van een vijver!

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 1,20 m

Productfiche bekijken

Carex siderosticha Variegata - Breedbladzegge

Deze zegge valt op door zijn vrij brede, witbonte bladeren. Hij heeft een vrij exotische uitstraling; zijn loof doet enigszins denken aan dat van bamboe en past gemakkelijk in een tuin in Aziatische stijl.

• Bloeitijd mei, juni
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Carex Ice Dance - Japanse zegge

Deze variëteit heeft bont, groen-wit loof. Ze komt goed tot haar recht in een moderne, sierlijke tuin en is perfect in een grote verhoogde bak, die je bijvoorbeeld op een terras of in een patio kunt plaatsen.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

Carex planten

Waar plant je carex?

Carex groeit goed op een zonnige standplaats of in de halfschaduw. Carex oshimensis is zeer geschikt voor droge schaduw. Vermijd over het algemeen de felle zon, maar ook te dichte schaduw.

Plant ze bij voorkeur in grond die fris blijft (niet te droog in de zomer en niet te nat in de winter). Sommige soorten, zoals Carex pendula en Carex riparia, hebben vochtige bodems nodig en voelen zich goed langs de rand van een vijver. Carex kan bovendien helpen om oevers vast te houden en heeft waterzuiverende eigenschappen.

Carex is ook zeer geschikt om in een pot of bloembak te planten. De planten vormen kleine, sterke pollen die volume en luchtigheid brengen in combinaties, naast bloeiende planten.

Je kunt carex gebruiken als bodembedekker door ze in grote partijen aan te planten. Kies bijvoorbeeld een variëteit zoals Carex siderosticha ‘Variegata’.

Woon je in een koude regio en kweek je weinig winterharde carex, dan is het een goede oplossing om ze in een pot te planten en ze voor de winter beschut te zetten.

Sommige carex, zoals Carex firma en C. conica, kunnen ook een plaats vinden in de rotstuin.

Carex kan worden aangeplant langs de oevers van een vijver (Carex aquatilis – foto Matt Lavin), in een pot (Carex oshimensis ‘Everillo’) of in de volle grond in een border (Carex morrowii ‘Variegata’).

Wanneer planten?

Je kunt carex in het najaar (september-oktober) of in het voorjaar (april-mei) planten. Wacht met de meest vorstgevoelige soorten tot het voorjaar, zoals soorten die oorspronkelijk uit Nieuw-Zeeland komen (Carex comans, C. testacea, C. buchananii)

Hoe planten?

De plantafstand verschilt sterk per gekweekte soort (tussen 30 en 50 cm, afhankelijk van de grootte van de plant). Je kunt carex in grote groepen aanplanten voor een bodembedekkend effect.

1. Leg de wortelkluit in een bak met water.
2. Graaf een plantgat dat ongeveer twee keer zo groot is als de wortelkluit. Als je bodem te goed doorlatend is en in de zomer droog wordt, kun je wat organische stof toevoegen, zodat de grond meer vocht vasthoudt.
3. Haal de plant uit de pot en zet haar in het plantgat. De bovenkant van de wortelkluit moet op dezelfde hoogte komen als het oppervlak van de bodem. Vul rondom aan met aarde.
4. Geef royaal water.

Blijf de maanden na het planten water geven. Let vooral tijdens het eerste jaar goed op, met name in de zomer, om te voorkomen dat de carex last krijgt van droogte.

Onderhoud en snoei

Zegges zijn makkelijke planten die vrijwel geen onderhoud nodig hebben: meestal hoeven ze geen water te krijgen en hebben ze geen meststof of snoei nodig. Bovendien zijn de meeste variëteiten goed winterhard.

Bij zomerdroogte kan het echter verstandig zijn om enkele keren water te geven, zodat de bodem relatief vochtig blijft. Wees extra alert als je ze in een pot of bloembak kweekt, want het substraat droogt sneller uit. In de volle grond kun je gerust een mulchlaag aanbrengen om de bodem vochtig te houden.

Je kunt de aren afknippen wanneer ze zijn uitgebloeid. Het is beter om die van Carex pendula vóór de vruchtzetting te snoeien, om te voorkomen dat deze soort zich uitzaait.

Bij grassen wordt soms geadviseerd om de pollen in de winter tot de grond terug te snoeien. Dat geldt niet voor zegges! Je moet de planten intact laten en er verder niet aankomen. Je kunt de pollen in de winter eventueel voorzichtig uitkammen om de dode bladeren te verwijderen.

Wees voorzichtig met soorten die afkomstig zijn uit Nieuw-Zeeland (Carex comans, C. testacea, C. buchananii), want deze zijn minder winterhard dan de andere. Als je ze in een pot kweekt, kun je overwegen ze beschut te laten overwinteren. Breng anders een dikke mulchlaag rond de voet van de plant aan om deze te beschermen.

We raden aan om de pollen na enkele jaren te scheuren, zodat ze verjongen en weer meer ruimte krijgen.

Stevige en makkelijke planten, zegges worden zelden aangetast door ziekten of plagen! Ze kunnen eventueel last krijgen van bladluizen.

→ Lees meer in onze kweektip: Ziekten en plagen van siergrassen.

Carex vermeerderen?

Net als bij grassen is scheuren de beste techniek om Carex te vermeerderen, omdat dit sneller en eenvoudiger is dan zaaien. Ze hebben soms de neiging zich spontaan uit te zaaien… Zo kunt u de jonge pollen die zich ontwikkelen opnemen en op een andere plek planten, maar het is mogelijk dat ze niet identiek zijn aan de oorspronkelijke variëteit.

Pollen scheuren

Carex is vrij gemakkelijk te scheuren wanneer de planten 4-5 jaar oud zijn! Zo verjongt u de pollen en geeft u ze tegelijkertijd meer ruimte. U kunt dit in het voorjaar doen, vanaf april-mei tot en met juli.

1. Kies een pol die al enkele jaren op dezelfde plek staat.
2. Graaf de pol voorzichtig uit. Verwijder indien nodig overtollige grond om de wortelkluit en de wortels vrij te leggen.
3. Scheur de pol met een mes of spade in drie of vier delen.
4. Plant de pollen meteen opnieuw, in een pot of in de volle grond.
5. Geef royaal water.

Houd uw jonge planten in de gaten en geef ze de eerste maanden regelmatig water, zodat ze de tijd krijgen om hun wortels goed te ontwikkelen. Als u ze in een pot hebt geplant, kunt u ze het volgende voorjaar in de volle grond planten.

Carex combineren in de tuin

Profiteer van het blad van carex om met kleuren te spelen! Je kunt een prachtig effect bereiken door bijvoorbeeld carex met bronskleurige tot koperkleurige bladeren te combineren met oranje bloemen (muurbloemen, Eschscholzia, montbretia’s, daglelies…)… Of plant carex met geelgroen blad naast bloemen in frisse kleuren. Met planten zoals de Hakonechloa macra, de duizendknopen of de Ophiopogon planiscapus ‘Nigrescens’ maak je eenvoudig geslaagde kleurencombinaties. Profiteer ook van de purperklokjes, waarvan het blad verkrijgbaar is in een prachtig kleurenpalet! Daarmee creëer je een schitterende beplanting op een droge, beschaduwde plek.

Carex buchananii combineert goed met ander sierlijk blad en zorgt zo voor een beplanting in zachte, warme tinten. Carex buchananii en Persicaria virginiana ‘Painters Palette’ / Carex buchananii, Euphorbia ‘Fens Ruby’ en Ruta graveolens ‘Jackmans Blue’ / Carex buchananii, purperklokje en Berberis thunbergii. (Foto’s: Virginie Douce)

Met hun zeer fijne, langwerpige blad zijn carex perfect om een zeer sierlijke beplanting te creëren. Ze brengen veel luchtigheid en volume in de tuin! Plant ze samen met ander sierlijk blad: dat van varens, grassen, Japanse esdoorns, hosta’s en slangenbaarden… Deze combinaties zijn ideaal voor een stadstuin, bijvoorbeeld in een binnenplaats, patio of op een terras. Voeg enkele bloeiende planten toe, zoals Gaura lindheimeri, Verbena bonariensis of Alliums.

Carex is een uitstekende oplossing om een wat al te vlakke border luchtiger te maken, met lage, brede bladeren. Je kunt ze zo tussen schoenlappersplanten, hosta’s en purperklokjes planten. Zo krijg je een mooi contrast in vormen!

Voor een tuin met een zeer natuurlijke uitstraling, bijvoorbeeld in een lichte bosrijke omgeving, raden we aan carex te planten met veldbies, hosta’s en brunnera’s… Profiteer ook van het sierlijke blad van varens zoals Cyrtomium fortunei, Polypodium vulgare of Dryopteris… Voeg enkele salomonszegels en schuimbloemen toe; hun witte, delicate bloei zal de tuin verlichten! Je kunt ook wat kleuraccenten aanbrengen met de sierlijke bloei van vingerhoedskruid!

Carex combineert perfect met het blad van varens en zorgt zo voor een zeer natuurlijke beplanting! Carex ‘Everest’, Polypodium vulgare ‘Bifido-Multifidum’ en Cyrtomium fortunei / Polygonatum multiflorum (foto Radio Tonreg) / Hosta ‘Allan P. McConnell’ (foto David J. Stang) / Polypodium vulgare (foto Lamiot)

Omdat ze van vochthoudende tot zelfs natte bodems houden, kunnen carex langs de rand van een vijver worden geplant. We raden de soorten Carex acuta en Carex riparia aan, die hier bijzonder geschikt voor zijn en bovendien helpen de oevers vast te houden. Ze voelen zich daar goed in gezelschap van biezen, Iris pseudacorus, Aziatische sleutelbloemen, Menyanthes trifoliata, riet en papyrus (kies voor Cyperus alternifolius vanwege zijn winterhardheid)… Zo creëer je een schitterende, vrij wilde en natuurlijke beplanting, ideaal om tot rust te komen!

Omdat ze kleine, soms vrij compacte pollen vormen, kunnen carex in een pot worden geplant met Muehlenbeckia, purperklokjes en enkele bloemen, zoals klokjesbloemen, bidens of lobelia’s… Zet ze vervolgens op een vensterbank, balkon of terras!

Sommige carexvariëteiten hebben als voordeel dat ze een exotische uitstraling aan de tuin geven! Soorten met bronskleurig of koperkleurig blad passen goed in een border met zuidelijke planten, samen met Nieuw-Zeelands vlas, Afrikaanse lelies en cordylines… Voeg enkele agaven, fakkellelies en montbretia’s toe. Carex ciliatomarginata ‘Shima Nishiki’, waarvan het blad aan dat van bamboes doet denken, past goed in een Aziatische tuin, samen met echte bamboes, varens (bijvoorbeeld Athyrium niponicum), Acer palmatum, Hakonechloa macra en azalea’s.

→ Ontdek 5 mooie combinaties met Carex in het advies van Jean-Christophe!

Wist je dat?

• Veelzijdig in gebruik!

Dankzij hun lange, fijne en tegelijkertijd sterke bladeren worden zeggen in Japan gebruikt om boerenhoeden te maken. Ze kunnen ook worden gebruikt voor het opnieuw bekleden van de zittingen van stoelen en voor vlechtwerk. Omdat ze goed zijn aangepast aan vochtige biotopen, zijn zeggen ook nuttig voor het vastzetten van oevers en voor fytoremediatie. Ze kunnen worden toegepast in projecten voor ecologisch herstel van landschappen en natuurlijke milieus.