Callicarpa: planten, telen en verzorgen

Plantkunde

De schoonvruchten zijn bomen of heesters die voornamelijk afkomstig zijn uit Oost-Azië (China, Korea, Japan, Vietnam, Taiwan…). Zo komt de Callicarpa bodinieri uit China en werd hij aan het einde van de 19e eeuw in Frankrijk geïntroduceerd. Andere soorten Callicarpa komen uit Noord- of Zuid-Amerika, zoals de Callicarpa americana, die afkomstig is uit het zuidoosten van de Verenigde Staten (Florida, Virginia, Louisiana, Texas…). Er zijn zelfs enkele soorten in Australië en Madagaskar! In het wild groeien schoonvruchten voornamelijk in bossen. De soorten uit tropische bossen zijn wintergroen, terwijl de soorten die wij in onze tuinen kweken en uit gematigde streken afkomstig zijn, bladverliezend zijn.

De schoonvrucht behoort tot de familie van de Lamiaceae. Dit is een grote familie met meer dan 6.000 soorten planten met enkelvoudige, tegenoverstaande, vaak getande bladeren en onregelmatige bloemen… Het zijn over het algemeen geurige planten, die veel worden gebruikt vanwege hun geneeskrachtige of aromatische eigenschappen, zoals salie, munt, tijm en lavendel. Er zijn ook andere sierheesters te vinden, zoals Caryopteris en Clerodendron. De schoonvrucht werd vroeger ingedeeld bij de Verbenaceae, de familie van de ijzerhard en de lantana’s.

Callicarpa bodinieri: botanische plaat

Er bestaan bijna 170 soorten schoonvruchten. Ondanks dit grote aantal soorten vinden we in tuincentra voornamelijk één variëteit, de Callicarpa bodinieri ‘Profusion’, die veel ruimer wordt verspreid dan alle andere! Aan deze variëteit is de voorkeur gegeven omdat ze zeer rijk vrucht draagt en vrij sterk is, met een goede winterhardheid.

Etymologisch dankt de schoonvrucht haar naam aan de schoonheid van haar bessen: in het Grieks betekent kallos mooi en karpos: vrucht. In het Engels wordt ze BeautyBerry genoemd, wat hetzelfde betekent: “mooie bessen”. In het Frans wordt ze ook wel « Arbuste aux bonbons » genoemd.

Schoonvruchten zijn heesters die tot drie meter hoog worden. Sommige zijn compacter, zoals de Callicarpa dichotoma ‘Issai’, die ongeveer 1,20 m hoog wordt. Schoonvruchten hebben vaak een vrij onregelmatige vorm en zijn ongeveer even breed als hoog. Hun takken zijn over het algemeen vrij lang en gebogen. Daardoor heeft de Callicarpa dichotoma een bijzonder elegante groeiwijze, met lange overhangende takken. De stengels van schoonvruchten zijn behaard; ze zijn bedekt met kleine haartjes, net als de onderkant van de bladeren.

De schoonvrucht draagt midden in de zomer, rond juli, vrij onopvallende bloemen, die soms door de bladeren worden verborgen. Ze staan in kleine, dichte schijnkransen die meestal drie tot vier centimeter in doorsnee zijn en zich in de bladoksels bevinden. De bloemen zijn mooi maar onopvallend… Van een afstand vallen ze nauwelijks op. Ze bestaan uit een kroon met vier lobben (vergroeide bloembladen), meestal zachtroze, waar vier lange gele meeldraden bovenuit steken. De bloemen van de Callicarpa japonica ‘Leucocarpa’ zijn wit, net als de vruchten. Bij andere variëteiten kunnen ze rood of paars kleuren. De meeste schoonvruchten zijn tweeslachtig.

De bloei van Callicarpa bodinieri ‘Profusion’

In het najaar, vanaf oktober, maakt de schoonvrucht indruk met haar glanzende, volkomen ronde bessen in prachtige kleuren! Ze lijken op knikkers, met een metallische glans. Ze zijn vaak roze of paars… behalve bij de Callicarpa japonica ‘Leucocarpa’, die witte bessen heeft! Ze zijn meestal 3 tot 4 mm in doorsnee. Ze staan in kleine, dichte trossen rond de takken. Ze zitten dicht tegen de stengels aan, omdat hun steeltje zeer kort is.

Ze zijn niet eetbaar, noch voor ons, noch voor de vogels, die ze gelukkig links laten liggen! Daardoor kunnen ze lange tijd aan de heester blijven hangen… meestal tot in december! Ze blijven zitten nadat het loof is gevallen, zodat je er volop van kunt genieten. Elke bes bevat vier kleine zaden. Soms kiemen ze spontaan aan de voet van de heester.

Het loof van de schoonvrucht is vrij onopvallend. Net als bij andere Lamiaceae zijn de bladeren gaaf, enkelvoudig, met getande randen, en tegenoverstaand aan de takken gerangschikt. Aan de onderkant zijn ze bedekt met kleine haartjes.

Toch krijgen de bladeren van de schoonvrucht in het najaar zeer mooie kleuren! Ze kleuren geel, oranje, rood of paars. Het loof van de Callicarpa rubella is bijzonder omdat het in het najaar roze kleurt, terwijl dat van de Callicarpa japonica goudkleurig wordt met paarse accenten! Wanneer het aan het einde van het jaar heldere kleuren krijgt, vormt het loof een prachtig contrast met de paarse bessen. Soms zijn het de jonge bladeren die interessant zijn vanwege hun kleur, zoals die van de Callicarpa bodinieri ‘Profusion’, die bronskleurig zijn. Er bestaat zelfs een variëteit met wit gemarmerd blad, Callicarpa japonica ‘Koshima-no-homate’, maar die komt maar weinig voor in cultuur.

De schoonvruchten die we in onze tuinen kweken, zijn bladverliezende heesters die hun bladeren in de winter verliezen, terwijl er ook andere soorten uit tropische gebieden bestaan die wintergroen zijn.

Het loof van de Callicarpa bodinieri ‘Profusion’

De botanische soorten:

• Callicarpa bodinieri

Dit is veruit de meest gekweekte schoonvrucht, vooral de variëteit ‘Profusion’! Hij valt op door zijn rijke bloei en goede winterhardheid. Hij komt uit China en werd aan het einde van de 19e eeuw in Frankrijk geïntroduceerd.

• Callicarpa dichotoma

Dit is de meest elegante schoonvrucht! Hij wordt niet erg hoog, maar heeft lange overhangende takken die hem een bijzonder sierlijke groeiwijze geven. Zijn bladeren kleuren rood in het najaar. In de koudste streken moet je hem beschermen, omdat hij kwetsbaarder is dan de Callicarpa bodinieri ‘Profusion’.

• Callicarpa kwangtungensis

Deze schoonvrucht heeft witroze bloemen, gevolgd door paarsroze bessen. Haar bladeren zijn fijner en langer dan die van andere soorten en krijgen zeer mooie kleuren.

• Callicarpa japonica

Dit is een vrij compacte schoonvrucht, die niet hoger wordt dan 1,50 m. In het najaar krijgt hij prachtige kleuren; zijn loof wordt dan goudkleurig met paarse nuances.

• Callicarpa americana

Deze soort uit het zuidoosten van de Verenigde Staten heeft, net als de Callicarpa dichotoma, lange overhangende takken die hem een zeer elegante uitstraling geven. Hij draagt in het najaar mooie roze-paarse bessen.

Callicarpa americana

Belangrijkste variëteiten van Callicarpa

De populairste

Onze favoriete variëteiten

Callicarpa bodinieri var. giraldii Profusion - Schoonvrucht

Dit is de meest voorkomende variëteit! De jonge bladeren hebben een mooie bronzen kleur, worden daarna groen en kleuren in het najaar geel! In de zomer verschijnen roze bloemen, gevolgd door talrijke bessen in een vrij intense paarse kleur. Deze variëteit ontving de Award of Garden Merit van de Royal Horticulture Society (RHS).

• Bloeitijd juli tot september
• Uiteindelijke planthoogte 2,50 m

Productfiche bekijken

 

Callicarpa Imperial Pearl - Schoonvrucht

Deze variëteit is een Franse selectie die nog meer bessen geeft dan de klassieke variëteit 'Profusion'. Ze wordt ook iets minder hoog. Het loof wordt in het najaar oranje.

• Bloeitijd juli tot september
• Uiteindelijke planthoogte 2 m

Productfiche bekijken

 

Callicarpa dichotoma Albibacca - Schoonvrucht

Een recente variëteit met mooie witte bessen, die lang aan de takken blijven zitten. Dankzij zijn bescheiden formaat past hij in elke tuin!

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 1,40 m

Productfiche bekijken

Callicarpa dichotoma Issai - Schoonvrucht

Dit is een heester met een ronde, compacte groeiwijze, die minder hoog wordt dan de Callicarpa bodinieri 'Profusion'. Hij heeft lange, gebogen takken die sierlijk naar de bodem terughangen... wat hem veel elegantie geeft! Hij is geschikt voor kleine tuinen. In de zomer verschijnen onopvallende mauveroze bloemen, in het najaar gevolgd door paarse bessen.

• Bloeitijd juli, augustus
• Uiteindelijke planthoogte 1,25 m

Productfiche bekijken

 

Callicarpa kwangtungensis - Chinese schoonvrucht

Deze soort bloeit witroze, gevolgd door paarse bessen. Het loof verandert in de loop van de seizoenen van kleur en wordt in het najaar oranjerood! De bladeren zijn langwerpiger dan die van andere variëteiten.

• Bloeitijd augustus, september
• Uiteindelijke planthoogte 1,50 m

Productfiche bekijken

 

Callicarpa japonica Leucocarpa - Schoonvrucht

Deze variëteit wordt gewaardeerd om haar witte bessen, die op parels lijken! In de zomer worden ze voorafgegaan door witte bloemen. Het loof kleurt in het najaar geel. Dit is een vrij compacte variëteit, geschikt voor kleine tuinen.

• Bloeitijd september, oktober
• Uiteindelijke planthoogte 1,50 m

Productfiche bekijken

Het planten van Callicarpa

Waar planten?

Plant je callicarpa bij voorkeur in de zon. Dit bevordert de vruchtzetting. In het noorden van Frankrijk kun je hem het beste in de volle zon planten, terwijl halfschaduw in het zuiden zeer geschikt is! Hij verdraagt een licht beschaduwde standplaats zolang er voldoende licht is, want dat is nodig voor een goede bloei en vruchtzetting.

Hij houdt van vochthoudende grond, die ook in de volle zomer niet te veel uitdroogt. Het is aan te raden om een laag mulch rond de voet aan te brengen, zodat de grond vochtig blijft. De bodem moet echter vrij licht en goed doorlatend zijn, zodat het water niet blijft staan en de wortels gaan rotten. Is je grond zwaar en kleiachtig, meng dan gerust materialen die voor drainage zorgen door het substraat: grind, grof zand, lavagrind…

Callicarpa is niet erg gevoelig voor de pH, maar houdt niet van sterk kalkrijke grond. Hij houdt van voedselrijke bodems met veel organische stof. Daarom raden we aan om bij het planten wat goed verteerde compost toe te voegen en dit vervolgens eenmaal per jaar in het voorjaar te herhalen. Het is ook beter om hem op een beschutte plek uit de wind te planten.

We raden aan om hem dicht bij je huis te planten, eventueel tegenover een raam, zodat je er in de winter gemakkelijk van kunt genieten zonder naar het einde van je tuin te hoeven lopen!

Wanneer planten?

Het beste moment om je Callicarpa te planten is het najaar, in september of oktober. Planten in het voorjaar is ook mogelijk. Het belangrijkste is dat je dit buiten vorstperioden doet.

Hoe planten?

Je kunt het beste meerdere callicarpa’s bij elkaar planten in plaats van ze afzonderlijk te zetten. Zo bevorder je de bestuiving en vergroot je de kans op veel bessen. Bovendien is het visuele effect veel indrukwekkender als je meerdere heesters bij elkaar plant!

1. Plaats de wortelkluit in een met water gevulde teil om hem opnieuw vochtig te maken en het aanslaan te bevorderen.
2. Graaf een plantgat, idealiter drie tot vier keer zo groot als de wortelkluit. We raden aan om wat goed verteerde compost toe te voegen, vooral als de bodem arm is. Is je grond zwaar en kleiachtig, breng dan een drainagelaag aan (grind, lavagrind…).
3. Plaats de wortelkluit en zorg ervoor dat de heester goed recht staat.
4. Vul het plantgat met aarde en druk die vervolgens voorzichtig aan.
5. Je kunt een steunpaal plaatsen, vooral als de heester al vrij groot is.
6. Geef water en breng een laag mulch aan rond de voet van de heester (afgevallen bladeren, verse houtsnippers…). Zo blijft de bodem vochtig.

Blijf de eerste weken na het planten regelmatig water geven.

Onderhoud

De schoonvrucht is een gemakkelijk te telen heester die maar weinig onderhoud nodig heeft. Hij is zelden ziek en wordt vrijwel nooit door plagen aangetast! We raden aan om een laag mulch rond de voet aan te brengen om de bodem vochtig te houden. In het begin is het beter om jonge planten van de schoonvrucht ongeveer één keer per week water te geven. Als ze ouder zijn, blijken ze redelijk goed bestand tegen droogte. We adviseren ook om in het voorjaar wat goed verteerde compost toe te dienen, want de schoonvrucht houdt van een vrij rijke bodem. Tijdens de eerste jaren kun je hem tegen de kou beschermen, vooral als je andere soorten dan Callicarpa bodinieri ‘Profusion’ teelt. Voorjaarsvorst kan de jonge scheuten beschadigen. Schoonvruchten zijn gevoeliger voor kou als ze nog jong zijn.

De schoonvrucht kan prima zonder snoei. Je kunt echter tijdens de eerste jaren vormsnoei toepassen om hem een evenwichtige en harmonieuze vorm te geven. In de jaren daarna kun je, wanneer de boom ouder is, onderhoudssnoei uitvoeren. Verwijder beschadigde, misvormde of verkeerd geplaatste takken. Door de schoonvrucht te snoeien, kun je ook zijn groei beperken en een compacte groeiwijze behouden. Dat is interessant als je tuin klein is. Snoei aan het begin van het voorjaar, rond april.

Vermeerderen

Het is mogelijk om de callicarpa te vermeerderen door zaai of stekken. Wij raden echter stekken aan, zodat je zeker weet dat je een variëteit krijgt die identiek is aan de oorspronkelijke plant. Zaai is voorbehouden aan botanische soorten.

Zaai

De callicarpa is gemakkelijk te vermeerderen door zaai, in het voorjaar of najaar. Het is beter om het vruchtvlees van de vruchten te verwijderen, zodat alleen de zaden overblijven. Laat ze drogen en bewaar ze op een koele, droge plek voordat je ze zaait.

1. Begin met de zaden 24 uur in water te leggen.
2. Bereid een pot voor door deze te vullen met een mengsel van potgrond en zand.
3. Zaai de zaden
4. Druk de grond voorzichtig aan en geef water.
5. Zet de pot op een warme en lichte plek.

Het substraat moet vochtig blijven tot aan de kieming.

De zaden hebben twee tot drie maanden nodig om te kiemen. Je kunt ze verpotten, maar wij raden aan ze een jaar in potten te houden voordat je ze in de tuin plant.

Stekken

Je kunt in de zomer halfhoutige stekken nemen.

1. Vul een pot met potgrond gemengd met een beetje zand.
2. Neem een stengel van ongeveer tien centimeter lang aan het uiteinde van een gezonde tak.
3. Snijd netjes af, vlak onder een knoop (het aanhechtingspunt van de bladeren aan de stengel).
4. Verwijder de bladeren aan de basis van de stek. Laat alleen twee bladeren aan de bovenkant zitten.
5. Wij raden aan de basis van de stengel in stekpoeder te dopen om de beworteling te bevorderen.
6. Plant de stek in het substraat
7. Druk rondom aan om de luchtholtes te verwijderen en te zorgen voor goed contact tussen de plant en het substraat.
8. Geef water.
9. Het is beter om een plastic zak of een fles over de pot te plaatsen om een vochtige atmosfeer te behouden. Lucht de pot af en toe om de ontwikkeling van schimmels of ziekten te voorkomen.
10. Zet de pot op een warme en lichte plek maar niet in direct zonlicht.

Zorg ervoor dat het substraat vochtig blijft tot de stek is aangeslagen.

→ Lees meer over de stektechniek van Callicarpa in de tutorial van Virginie!

Callicarpa japonica ‘Leucocarpa’ (foto Shihchuan)

Combineren

De callicarpa is perfect om een prachtig herfsttafereel te creëren, in zachte, warme tinten met vooral purperen, roze, mauve, paarse, oranje en goudkleurige accenten… Laat je inspireren door deze sfeer!

Combineer hem met herfstbloeiers! Je kunt hem planten naast Persicaria amplexicaulis (bijvoorbeeld de variëteit ‘Pink Elephant’) of de Sedum ‘Autumn Joy’. Sommige asters bloeien ook nog tot in november, zoals Aster novae-angliae ‘Herbstschnee’ of Aster divaricatus. Kies voor rudbeckia’s (bijvoorbeeld Rudbeckia triloba), meisjesogen of chrysanten om licht in de beplanting te brengen. Woon je in een gebied met een mild klimaat, geniet dan van de uitbundige bloei van Schizostylis coccinea. Voor een luchtig effect kun je enkele grassen aan je border toevoegen, zoals pennisetum of miscanthus.

Combineer je callicarpa met herfstbloeiers! Persicaria amplexicaulis ‘JS Delgado’, Coreopsis verticillata ‘Moonbeam’, Pennisetum setaceum en Callicarpa bodinieri (foto Sten)

Verwerk je callicarpa in een landelijke haag, samen met andere heesters met bessen of sierlijk loof. Veel heesters bieden aan het einde van het jaar kleurrijke, opvallende bessen! Kies voor een zachte combinatie met sneeuwbessen en hun zachtroze of witte bessen. Geniet van de wilde kardinaalsmuts, Euonymus europaeus, die niet alleen sierlijke vruchten heeft, maar in het najaar ook prachtig verkleurt! Je kunt ook een schitterend contrast creëren door de paarse bessen van callicarpa te combineren met de oranje bessen van Pyracantha of duindoorn, Hippophae rhamnoides… Of met de rode bessen van cotoneasters! Denk ook aan de vruchten van sierappels! Ten slotte kun je je callicarpa naast de fazantenbes, Leycesteria formosa, planten. De bessen daarvan blijven soms tot het einde van de herfst decoratief.

Plant hem gerust samen met andere heesters die in het najaar prachtig verkleuren: Acer palmatum, Viburnum, Cornus… Geniet van het fijne, luchtige loof van de hemelse bamboe, Nandina domestica, die aan het einde van het jaar rood kleurt. De callicarpa combineert ook uitstekend met heesters met decoratief hout, zoals Cornus sanguinea of Cornus alba ‘Sibirica’! De paarse bessen passen perfect bij het rode of oranje hout van kornoeljes. Samen vormen ze een intens en helder tafereel.

Callicarpa bodinieri ‘Profusion’ (foto David J. Stang), Euonymus europaeus, Nandina domestica, Symphoricarpos ‘Magical Candy’ en Cornus alba ‘Siberian Pearls’

Je kunt ze ook samen met andere callicarpa’s planten! Aarzel niet om verschillende variëteiten met bessen in uiteenlopende kleuren bij elkaar te zetten… Combineer bijvoorbeeld de paarse bessen van Callicarpa bodinieri ‘Profusion’ met de witte bessen van Callicarpa japonica ‘Leucocarpa’. Door callicarpa’s bij elkaar te planten, geniet je van een rijkere vruchtzetting, omdat de bestuiving gemakkelijker verloopt.

Wist je dat?

• Een callicarpa als bonsai!

Het is mogelijk om callicarpa als bonsai te kweken. In het najaar krijgt u een werkelijk spectaculaire dwergheester! De meest gebruikte soort is Callicarpa japonica.