Ziekten en plagen van eiken

De echte meeldauw van de eik

Echte meeldauw is een schimmelziekte die veel verschillende planten aantast, waaronder eiken. De ziekte wordt veroorzaakt door verschillende soorten schimmels uit de familie Erysiphales. Echte meeldauw uit zich meestal als een wit of grijs poeder op de bladeren en stengels van de boom. Dit witgrijze “poeder” is in feite een opeenhoping van schimmelsporen. Naarmate de ziekte vordert, kunnen de bladeren verkleuren, omkrullen, verwelken en uiteindelijk van de boom vallen.

Echte meeldauw wordt meestal door de wind verspreid, die de schimmelsporen van de ene plant naar de andere vervoert. Warm en droog weer bevordert de verspreiding van echte meeldauw, hoewel de schimmel in uiteenlopende omstandigheden kan overleven.

Behandeling en preventie

Er zijn verschillende manieren om echte meeldauw bij de eik te behandelen. Aangetaste takken en bladeren kunnen worden verwijderd en afgevoerd om verdere verspreiding van de schimmel te voorkomen. Er zijn specifieke fungiciden die kunnen worden toegepast om echte meeldauw te bestrijden. De levensvatbaarheid van de boom komt echter niet echt in gevaar en de groei wordt maar weinig beïnvloed. Echte meeldauw is vooral ontsierend, dus behandel de boom niet, maar zorg voor een goede luchtcirculatie rond je bomen.

Om het ontstaan van echte meeldauw te voorkomen, is het belangrijk om je eiken regelmatig te controleren op tekenen van aantasting. Een goede algemene verzorging van de boom, zoals snoeien om voor een goede luchtcirculatie te zorgen, kan de ziekte ook helpen voorkomen. Houd er rekening mee dat er ook eikensoorten zijn die resistent zijn tegen echte meeldauw en die je zou kunnen aanplanten, zoals de Amerikaanse eik of wintergroene eiken in het algemeen (bijvoorbeeld de steeneik).

→ Lees in deze adviesfiche alles wat je moet weten over echte meeldauw.

Inktziekte van de eik

De inktziekte, ook wel wortelrot genoemd, is een ernstige schimmelziekte die verschillende bomen aantast, waaronder eiken. De ziekte wordt voornamelijk veroorzaakt door schimmels van het geslacht Phytophthora, met name Phytophthora cinnamomi, Phytophtora cambivora en Phytophthora quercina. De inktziekte treft vooral de Amerikaanse eik, de steeneik en de kurkeik.

De inktziekte uit zich eerst in vergeling en verwelking van de bladeren. De boom kan ook een verminderde groei en vroegtijdige bladval vertonen. Naarmate de ziekte vordert, kan de boom zijn takken verliezen en tekenen van algemene achteruitgang vertonen. Onder de grond kunnen de wortels van de boom tekenen van rot vertonen en in ernstige gevallen zwart worden en op inkt lijken, vandaar de naam van de ziekte.

Behandeling en preventie

De sporen van de schimmel die de inktziekte veroorzaakt, kunnen door water worden verspreid, vooral in slecht doorlatende bodems. Phytophthora-schimmels geven de voorkeur aan vochtige bodems, waardoor bomen onder deze omstandigheden bijzonder kwetsbaar zijn. De beste manier om de inktziekte te voorkomen, is zorgen voor een goed bodembeheer, onder meer door slecht doorlatende bodems te vermijden en voor een goede irrigatie te zorgen. Daarnaast is het belangrijk om bomen regelmatig te controleren op tekenen van ziekte.

Er bestaat geen definitieve remedie tegen de inktziekte zodra een boom besmet is. Zwaar aangetaste bomen moeten doorgaans worden gekapt om verspreiding van de ziekte te voorkomen.

Amerikaanse verwelking van de eik

De verwelkingsziekte van de eik is een ernstige schimmelziekte die eiken aantast, vooral Amerikaanse eiken en andere eikensoorten uit Noord-Amerika. De ziekte wordt veroorzaakt door de schimmel Bretziella fagacearum (voorheen bekend als Ceratocystis fagacearum). In Europa zijn bomen die door deze ziekte zijn aangetast voorlopig nog relatief zeldzaam, maar de bevoegde instanties voor bosbeheer nemen de situatie zeer serieus en houden de ziekte nauwlettend in de gaten om verspreiding van deze ziekte uit Noord-Amerika naar onze bossen te voorkomen.

De verwelkingsziekte van de eik wordt gekenmerkt door verwelking en het gele of bruine verkleuren van de bladeren, vaak beginnend in de top van de boom of aan het uiteinde van de takken en zich vervolgens naar beneden verspreidend. De bladeren kunnen ook bruine randen of dode plekken tussen de nerven vertonen. In een gevorderd stadium kunnen de bladeren voortijdig vallen, maar vaak blijven ze zelfs na hun afsterven aan de boom hangen. Als de schors van de boom wordt verwijderd, zijn soms donkere strepen of vlekken in het hout zichtbaar. De schimmel die de verwelkingsziekte van de eik veroorzaakt, kan zich op verschillende manieren verspreiden. De schimmel wordt vaak verspreid door kevers, bij ons vooral de schorskever, die zich voedt met het hout van besmette bomen en de schimmelsporen vervolgens naar andere bomen overbrengt. De schimmel kan zich ook via de wortels van een besmette boom naar een andere, gezonde boom verspreiden.

Behandeling en preventie

De beste manier om de verwelkingsziekte van de eik te voorkomen, is de bomen regelmatig te controleren op ziekteverschijnselen en handelingen te vermijden die de verspreiding van de schimmel kunnen bevorderen, zoals snoeien tijdens de maanden waarin de kevers actief zijn. Ook wordt aangeraden het hout van besmette bomen te vernietigen om verspreiding van de ziekte te voorkomen. Er bestaat geen genezende behandeling voor de verwelkingsziekte van de eik. Zwaar aangetaste bomen moeten meestal worden geveld om verspreiding van de ziekte te voorkomen. In sommige gevallen kunnen naburige bomen worden beschermd door de wortels door te zagen, zodat de verspreiding van de schimmel wordt onderbroken.

De gekleurde kanker van de eik

Wortelrot

Wortelrot, ook wel honingzwam genoemd, is een schimmelziekte, die vaak wordt veroorzaakt door verschillende soorten schimmels van het geslacht Armillaria, waaronder de honingzwam.

De symptomen van wortelrot kunnen variëren, maar omvatten een geleidelijke aftakeling van de boom, voortijdige bladval, beperkte groei en in ernstige gevallen het afsterven van de boom. Onder de grond kunnen de wortels van de boom tekenen van rot vertonen. Soms zijn er schimmelstructuren te zien die rhizomorfen worden genoemd en op zwarte draden lijken. In sommige gevallen zijn er ook trossen paddenstoelen zichtbaar aan de voet van de boom.

Let op: schimmels van het geslacht Armillaria verspreiden zich voornamelijk via hun rhizomorfen, die door de bodem kunnen groeien en de wortels van andere bomen kunnen infecteren. De schimmel kan echter ook in dood hout overleven. Dat betekent dat de ziekte zich kan verspreiden vanuit stronken van dode bomen of besmet brandhout.

Behandeling en preventie

De beste manier om wortelrot te voorkomen, is bomen gezond te houden, want bomen die onder stress staan of verzwakt zijn, worden sneller geïnfecteerd. Dit kan door de bomen op de juiste manier water te geven, te bemesten en te snoeien en door de drainage van de bodem te verbeteren. Het is bovendien belangrijk om dood of aangetast hout te verwijderen, omdat dit de schimmel kan herbergen.

Er bestaat geen definitieve remedie tegen wortelrot. De behandeling bestaat meestal uit het vellen en verwijderen van geïnfecteerde bomen om verdere verspreiding van de ziekte te voorkomen.

Eikenprocessierupsen

De eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) is de larve van een vlinder en wordt beschouwd als een belangrijke plaag voor eiken, maar ook voor andere boomsoorten in veel regio’s van Europa. Eikenprocessierupsen zijn gemakkelijk te herkennen aan hun kenmerkende gedrag: ze verplaatsen zich in een ‘processie’, achter elkaar aan, waaraan ze hun naam te danken hebben. Ze zijn grijsachtig van kleur en bedekt met lange brandharen.

Eikenprocessierupsen voeden zich met de bladeren van eiken, wat kan leiden tot verzwakking van de boom en in extreme gevallen tot afsterving. Ernstige aantastingen kunnen een boom volledig ontbladeren.

Behandeling en preventie

Er bestaan verschillende methoden om eikenprocessierupsen te bestrijden. Zo kunnen de rupsennesten worden verwijderd en vernietigd, kunnen feromoonvallen worden gebruikt om volwassen vlinders te vangen, of kunnen biologische of chemische middelen worden toegepast.

Let op! De eikenprocessierups vormt ook een risico voor de gezondheid van mens en dier. De brandharen van de rupsen kunnen in de lucht terechtkomen en huid-, oog- en luchtwegirritatie veroorzaken bij mensen en dieren die ermee in contact komen. Wees dus voorzichtig!

De andere bladetende rupsen op eiken

Ook andere rupsen kunnen het blad van eiken aantasten, zonder uiteindelijk al te veel schade aan te richten. Bovendien zullen vogels de ‘invasie’ op je bomen al snel enigszins onder controle brengen. De rupsen van vlinders die zich met eikenbladeren voeden, zijn voornamelijk: de eikenspinner (Lasiocampa quercus), de groene eikenbladroller (Tortrix viridana) en de plakker of bastaardsatijnvlinder (Lymantria dispar).

De gal van de eik

De eikengal (let op: het woord wordt met twee ‘l’s geschreven) is strikt genomen geen ziekte. Het is een reactie van de plant die wordt veroorzaakt door piepkleine mijten uit de familie Eriophyidae. Deze mijten dringen de weefsels van de boom binnen en veroorzaken vervormingen die “gallen” worden genoemd. Deze gallen kunnen allerlei verschillende vormen aannemen, van kleine ronde bultjes tot complexe, vertakte uitgroeisels. Ze kunnen verschillende kleuren hebben, vaak eerst groen of rood en later bruin. De gallen verschijnen meestal op de bladeren, maar kunnen ook op de bladknoppen, takken en soms zelfs op de wortels ontstaan.

De gallen van de eik vormen eerder een esthetisch probleem (hoewel…) dan een echt gevaar voor de gezondheid van de boom. Eiken kunnen zonder problemen een bepaalde hoeveelheid gallen verdragen zonder aanzienlijke schade op te lopen. In zeer zeldzame gevallen van een ernstige aantasting kan de boom echter een groot deel van zijn bladeren verliezen, waardoor hij verzwakt en vatbaarder wordt voor andere vormen van stress.

→ Wil je meer weten over gallen in het algemeen? Lees dan: Gallen bij planten: wat zijn het?