Honingzwam of wortelrot: herkennen en bestrijden

Welke soorten zijn gevoelig voor honingzwam?

De Armillaria waarvan men dacht dat het een polymorfe soort was, omvat in werkelijkheid 5 Europese soorten van het geslacht Armillaria:

• Armillea mellea, A. gallica (syn. A. bulbosa) die vooral op loofbomen voorkomen,
• solidipes (syn. A. ostoyae) die vaker op coniferen voorkomt,
• borealis en A. calvescens, zowel op loofbomen als coniferen, waarbij alle soorten zowel loofbomen als coniferen kunnen aantasten.

De honingzwam tast zowel loofbomen als coniferen aan, bladverliezend of wintergroen, evenals kruidachtige planten en klimplanten, zoals:

de moerbei, de haagbeuk, de den, de zilverspar, de lariks (bladverliezende conifeer), de ceder, maar ook de roos en de pioen en, wat zeldzamer, de eik, de beuk enzovoort.

Deze vrij zeldzame schimmel kan ernstige schade aanrichten aan planten die verzwakt zijn door een storm met wind of ijzel, meerdere jaren van droogte…

Enkele honingzwammen: A. mellea, A. solidipes en A. borealis

Hoe herken en spoor je de honingzwam op?

Het primaire mycelium van deze paddenstoel met hoed (orde van de Basidiomyceten) ontwikkelt zich eerst zonder zichtbare tekenen op de wortels, onder de schors en aan de voet van de stam.

Je kunt echter worden gewaarschuwd door een zeer overvloedige vruchtvorming van de boom, die meestal voorafgaat aan een spoedige afsterving.

Vervolgens drogen de bladeren en de takken plotseling aan het begin van de zomer uit doordat de vaten die het sap transporteren, verstopt raken. Helaas is het dan al te laat om in te grijpen, temeer omdat de schimmel alle tijd heeft gehad om zich door de bodem te verspreiden en de omliggende planten te besmetten.

De plant verspreidt dan een muffe geur, die doet denken aan die van een paddenstoel.

Er bestaat nog een andere schimmel, Rosellinia necatrix, die ‘wollige wortelrot’ wordt genoemd en dezelfde symptomen vertoont, maar zich specifieker richt op de appelboom, lavendel en jasmijn, evenals op de anjer, pioen en viooltje.

Til voor een bevestiging van de diagnose de schors aan de voet van de stam op om te controleren of er witte of crèmekleurige plekken aanwezig zijn, die in palmetten gerangschikt zijn, van primair mycelium (draden die overeenkomen met de ongeslachtelijke vorm van de schimmel). Soms is een netwerk van zwarte koordjes ter dikte van een schoenveter (de rhizomorfen) zichtbaar.

Het secundaire mycelium, dat de vruchtvorming van de schimmel aanduidt, verschijnt meestal in het najaar in de vorm van trossen kleine paddenstoelen met een crèmekleurige ring (een vlokkig-membraanachtig velum) rond hun dunne voet, bekroond met een honingkleurige hoed die afhankelijk van de leeftijd meer of minder uitgespreid is en bezaaid is met bruine schubben, met aan de onderzijde witachtige lamellen.

Bij het uitgraven van de plant zijn de wortels bruin.

Honingzwammen op de stam van een linde en rhizomorfen

Factoren die wortelrot bevorderen

• De nieuw aangeplante planten die gestrest zijn door hun nieuwe omgeving, zijn bijzonder kwetsbaar, vooral als ze in de buurt van een oude, aangetaste boom groeien.
• Overmatige vochtigheid in de bodem lijkt de schimmel te bevorderen.
• De honingkleurige honingzwam is ook een saprofiet die zich kan voeden met dood hout en humus. De schimmel blijft ook in de bodem aanwezig in de vorm van sclerotia (rustorganen) of rhizomorfen, die de wortels van andere bomen in de omgeving besmetten. Daardoor verspreidt de aantasting zich vlekkerig over een perceel.
• De zwaarst aangetaste bomen zijn gestreste bomen, die getroffen zijn door blikseminslag, ernstige droogte, verwondingen veroorzaakt door drastische snoei (helaas te vaak toegepast in bewoond gebied) of werkzaamheden, een vorstscheur, het loslaten van de schors door het heen en weer bewegen van de boom tijdens een zware windstoot, enzovoort.

Bestrijding en behandeling van honingzwam

Om wortelrot te bestrijden:

• Trekt u de aangetaste planten uit de grond en verwijdert u zo veel mogelijk wortels en verbrandt u alles.
• Graaf een geul van 50 cm rond de plantkuil en werp de grond binnen de cirkel. Wacht enkele jaren voordat u hier opnieuw aanplant.
• Of graaf de grond rondom tot 60 à 80 cm diep uit (of dieper, afhankelijk van de grootte van de plant) en vervang deze door nieuwe grond.
• Verwijder oude boomstronken die de schimmel kunnen herbergen.
• Als u op dezelfde plek opnieuw wilt planten, kies dan een plant die weinig gevoelig is voor wortelrot, zoals buxus, Catalpa, de eik, de beuk, taxus, de lijsterbes, de tamarisk en de linde. Kies bij voorkeur een plant die in een pot is opgekweekt om beschadigde wortels te voorkomen.
• Verbeter de drainage van de bodem.
• Vermijd het aanleggen van automatische beregening aan de voet van een oude boom, bijvoorbeeld om er een gazon aan te leggen.