Wat te doen in de wintertuin?

De juiste handelingen in de tuin bij droog weer en zonder vorst

Je borders onderhouden

• Ga door met het wieden van je borders of rond het wieden af, zodat ze klaar zijn zodra de groei in het voorjaar weer op gang komt. Kies voor milieuvriendelijke manieren om onkruid te wieden.
• Bedek de kale bodem met mulch, bijvoorbeeld met de laatste afgevallen bladeren of compost. Deze techniek heeft veel voordelen, waaronder bescherming tegen kou en de groei van onkruid, en een verbetering van je bodem.
• Knip de verdroogde stengels van vaste planten en grassen niet af vóór het einde van de winter. Niet alleen krijgen ze een poëtische uitstraling wanneer de rijp hun silhouetten accentueert, ze beschermen ook de wortelkluiten tegen de kou. Bovendien vormen ze een voedselbron (zaden) en schuilplaats voor allerlei biologische bestrijders.
• Trek wilde bramen uit die in de loop van het jaar in de borders of hagen zijn gaan groeien. Knip ze niet alleen af, maar zorg ervoor dat je ook de wortels verwijdert.

Wied, mulch en knip uitgebloeide bloemen niet standaard af

Plant en vermeerder je planten

• Plant bomen, heesters en rozen in de borders of als haag. Je kunt kiezen voor blote wortel (alleen in deze periode verkrijgbaar), planten in pot of planten met een wortelkluit. Raadpleeg bij twijfel ons artikel over de verschillende leveringsvormen, met hun voor- en nadelen.
• Plant de coniferen, zodat ze voldoende tijd hebben om vóór het volgende seizoen goed aan te slaan.
• Plant ook nieskruid, deze gemakkelijke en onmisbare vaste planten die de winter en het begin van het voorjaar opfleuren met hun bloemen in allerlei kleuren.
• Plant de laatste voorjaarsbollen (narcissen, alliums, krokussen…) zodat ze vanaf het komende voorjaar kunnen bloeien. Als ze niet zijn verrot of uitgedroogd, kun je ze namelijk nog steeds planten. De meeste lelies kunnen zelfs nog tot maart worden geplant.
• Stek je bomen en heesters met hardhoutstekken, zodat je ze ergens anders kunt planten of cadeau kunt doen. Lees ons artikel over de verschillende stekmethoden om deze vermeerderingstechniek onder de knie te krijgen.

Snoei en verzorg je bomen en heesters

• Snoei je sierbomen en sierheesters die in de zomer bloeien (planten die in het voorjaar bloeien, moeten na de bloei worden gesnoeid), evenals doorbloeiende rozen, zodat ze hun mooie groeiwijze behouden en rijkelijk bloeien en/of vruchten dragen.
• Snoei je fruitbomen en pas de techniek aan de boom aan: laagstam, hoogstam of palmet… elk type heeft zijn eigen aandachtspunten. Kalk ook de stammen om eventuele plagen te bestrijden.
• Snoei indien nodig de bomen die te groot zijn geworden, in de weg staan of tekenen van verzwakking vertonen. Tijdens de vegetatieve rust verdragen ze deze ingreep beter. Maar snoei voorzichtig en respecteer hun groeiwijze. Lees vóór je begint de waarschuwingen van Olivier in zijn artikel: Bomen snoeien: stop met de kaalslag!
• Zet je minst winterharde planten (citrusbomen, cactussen…) overdag enkele uren buiten als het niet vriest, zodat ze van de zon kunnen genieten.
• Wikkel planten die buiten blijven (zonder ze te verstikken!) in vliesdoek als er een periode met strenge kou wordt voorspeld, en vergeet niet deze bescherming te verwijderen zodra de thermometer weer boven nul komt.
• Zet de kas bij mooi weer enkele uren open om te beluchten en condensvorming (en het risico op ziekten) te beperken. Sluit de kas weer voordat het donker wordt om de opgehoopte warmte te behouden.
• Geef je planten bij dooi na een lange periode van strenge vorst matig water als het niet regent, vooral de wintergroene planten, zodat ze vocht kunnen opnemen.
• Zet voedsel voor vogels klaar, in de vorm van vetbollen of zaden, en plaats ook schaaltjes met water. Lees in Virginië’s artikel “Vogels in de winter bijvoeren” hoe je deze waardevolle biologische bestrijders kunt verzorgen.

Controleer en herstel je tuininrichting

• Herstel je paden, lage muurtjes en andere gemetselde elementen of leg nieuwe aan en houd daarbij het weer in de gaten. Stel je werkzaamheden enkele dagen uit als er regen wordt voorspeld. Houten constructies en stapelmuren van droog gestapelde stenen kunnen wel tegen regen.
• Bereid de sleuven voor waarin ondergrondse leidingen komen (voor beregening, elektriciteit). Op het juiste moment hoef je dan alleen nog de leidingen aan te leggen.
• Verwijder mos van je houten constructies (pergola’s, bogen…), schilder ze indien nodig opnieuw en vervang beschadigde onderdelen. Klimplanten kunnen dan van hun steun worden losgemaakt om deze werkzaamheden te vergemakkelijken. Maak van de gelegenheid gebruik om ze te snoeien en versleten bindmateriaal te vervangen.

Klussen voor regenachtige, sneeuwachtige of zeer koude dagen

Bereid het volgende seizoen voor!

• Maak de balans op van de planten die moeten worden verplaatst of toegevoegd. Het afgelopen seizoen heeft misschien laten zien dat bepaalde combinaties van vormen, kleuren of bloeitijden niet geslaagd waren. De winter geeft de tuinier meer tijd om zijn borders opnieuw te bekijken.
• Maak een lijst van je wensen en toekomstige aanplantingen die je tuin elk jaar wat mooier maken, en blader door de catalogi om je bestellingen voor te bereiden.
• Maak in dezelfde geest een lijst van de planten die je aan het begin van het volgende seizoen wilt scheuren. Zodra de voorjaarsdrukte begint, raak je al snel achterop.
• Ontwerp je nieuwe borders. Sommige tuiniers werken op gevoel. Anderen hebben behoefte aan nauwkeurige plannen voor hun toekomstige inrichting. Hoe groot wordt mijn nieuwe border? Komt er een structuur voor klimplanten? Wat wordt de standplaats? Wat voor bodem heb ik? Hoe kies ik de juiste planten, zodat mijn border van het voorjaar tot de winter mooi is? Dit zijn allemaal vragen die invloed hebben op de keuze van de planten. Als je ideeën tekortkomt, begin dan met het artikel van Ingrid met tips voor het maken van een mooie border met vaste planten.

Onderhoud je tuingereedschap

• Laat je elektrische en gemotoriseerde apparaten nakijken (grasmaaier, heggenschaar, hakselaar…). Messen moeten worden geslepen of vervangen, olie moet worden ververst en onderdelen gesmeerd… Schakel je professionals in, breng je materiaal dan zo vroeg mogelijk, om de drukte aan het einde van de winter te vermijden.
• Maak je kleine tuingereedschap schoon, slijp het en smeer het (snoeischaar, spade…), zodat je klaar bent om aan de slag te gaan zodra de eerste mooie dagen aanbreken.
• Maak je potten schoon en desinfecteer ze. Zo zijn ze klaar om je nieuwe potbeplanting of zaaisels te ontvangen.

De winter is het juiste moment om het tuingereedschap te onderhouden

Houd je tuin in de gaten

• Heeft het gesneeuwd, schud dan de takken van groenblijvende bomen en heesters voorzichtig af. Sneeuw isoleert goed tegen de kou, maar vormt een aanzienlijk gewicht dat takken kan breken of bepaald loof kan laten verbranden. Michael legt in zijn artikel alles uit over de voordelen en gevaren van sneeuw in de tuin.
• Laat bij een vijver met vissen de vorst niet het hele wateroppervlak bedekken. Om de gasuitwisseling voort te zetten, moet een deel, hoe klein ook, ijsvrij blijven. Breek het ijs in geen geval open, want de schokgolf is schadelijk voor je vissen. Beschik je niet over een antivriesbel (of iets vergelijkbaars), dan is er een eenvoudige oplossing. Breng een grote pan water aan de kook en zet die vervolgens op het wateroppervlak van de vijver tot het ijs volledig is gesmolten. Pas op dat je de pan niet op de bodem van de vijver laat vallen! Herhaal dit indien nodig elke dag.
• Stop in de winter met het voeren van je vissen, behalve de steuren.
• Begin aan het einde van de winter met de eerste zaaisels van eenjarige planten of vaste planten, onder glas en op een warme plek. De jonge planten kunnen na de laatste vorst naar je borders en zullen datzelfde jaar bij veel soorten al bloeien. Lees voor een goede beheersing van deze techniek het artikel van Virginie over het zaaien van eenjarige zaden.

→ Neem ten slotte in alle gevallen ook de tijd om van je tuin en zijn schoonheid in de winter te genieten. Sommige planten krijgen onder rijp of sneeuw een heel nieuwe uitstraling, maar als je de juiste planten hebt gekozen, kun je het hele seizoen genieten van een kleurrijk en geurig tafereel! Bomen en heesters met sierlijke en kleurrijke schors of met vroege bloei, soms zelfs geurig, vaste planten en bollen die de kou trotseren, grassen met een uitgesproken winterse uitstraling, om nog maar te zwijgen over de groenblijvende heesters en coniferen, waarvan sommige in deze periode bloeien of van kleur veranderen… het palet om in het “slechte” seizoen prachtige taferelen samen te stellen is ongelooflijk!