Wat planten na een brand?

Wanneer herplanten na een brand?

Het moment van herbeplanting na een brand hangt af van verschillende factoren, waaronder de intensiteit van de brand, het seizoen en het type ecosysteem. Over het algemeen is het beter om na een brand minstens één groeiseizoen te wachten, zodat de natuur het regeneratieproces op gang kan brengen.

Hierdoor krijgen niet zozeer de bodem de kans om zich te herstellen, want het herstelproces verloopt zeer traag, maar kunnen de asdeeltjes gedeeltelijk verdwijnen door herfstregens, wind en afstromend water. Ook de afbraak en het verlies van voedingsstoffen, evenals de verandering van de biologische activiteit in de bodem, zijn factoren waarmee rekening moet worden gehouden voordat je opnieuw gaat planten. Bij branden die snel onder controle zijn gebracht en waarbij de bodem slechts oppervlakkig is aangetast, kunnen de mycorrhiza-uitwisselingen zich echter vrij snel herstellen en kan de vruchtbaarheid geleidelijk terugkeren. Het is goed om te weten dat de pH van de bodem vaak stijgt, maar deze stijging is tijdelijk. Bij zware branden kan bovendien de structuur van de bodem veranderen.

Dit geeft ook de tijd om de schade te beoordelen en te bepalen welke soorten het meest geschikt zijn voor herbeplanting. Als de brand aan het einde van de zomer of in het najaar heeft gewoed, kun je het beste wachten tot het volgende voorjaar om met herbeplanting te beginnen. Zo hebben de nieuwe planten het hele groeiseizoen de tijd om zich te vestigen voordat de winter aanbreekt.

Hier kan de natuur zich op een vrij oppervlakkig verbrande bodem snel herstellen

Wat te doen met verbrande bomen?

Na een brand willen we vaak zo snel mogelijk de sporen van het vuur uitwissen: planten die nergens meer op lijken en verbrande bomen die als pikzwarte karkassen afsteken tegen de blauwe lucht. Toch is het belangrijk om te weten dat deze bomen nog steeds een vitale rol in het ecosysteem kunnen spelen. Ze bieden dieren een leefgebied en helpen erosie voorkomen.

Het is aan te raden elke boom afzonderlijk te beoordelen. Als een boom dood is, maar nog stevig staat, kan hij blijven staan. Als een boom gevaarlijk instabiel is, kan het om veiligheidsredenen nodig zijn hem te kappen.

Welke planten zijn bestand tegen vuur?

Bij het opnieuw aanplanten na een brand, en als uw woning opnieuw ten prooi kan vallen aan de vlammen, bijvoorbeeld omdat deze aan de rand van een bos of in een risicogebied ligt, is het verstandig om planten te kiezen die van nature bestand zijn tegen vuur of zich er zelfs aan kunnen aanpassen. Ze worden pyrofyten (of pyrofiele planten) genoemd. Deze planten hebben eigenschappen die hen helpen om een brand te overleven of zich er vrij snel van te herstellen:

• Ofwel hebben ze een dikke, uiterst beschermende schors (zoals de eik, de olijfboom of bepaalde palmen) die hen tegen de hitte beschermt en voorkomt dat het spinthout wordt aangetast (bij de kurkeik is deze verkurkt), of is hun hout dicht (beuk, es, eik…)
• ofwel hebben ze een uitlopervormende stronk of lopen ze opnieuw uit en verspreiden ze zich wat verder (bijvoorbeeld Eucalyptus-soorten – maar let op: deze worden als zeer gevaarlijk beschouwd omdat ze uiterst brandbaar zijn, net als de den, door hun stukken schors die als ‘vuurspringers’ werken en door de dampen die ze afgeven),
• ofwel beschikken ze over een uitzonderlijk vermogen tot celregeneratie, waardoor ze langs de stam en de takken opnieuw kunnen uitlopen
• ofwel gebruikt hun verspreidingsstrategie vuur als voortplantingsmiddel door de zaden vrij te geven, die vervolgens ontkiemen (dit is zeer bekend bij Callistemon, ook wel lampenpoetser genoemd, en bij de rotsroos).

Tot de bomen die het best bestand zijn tegen vuur, behoren dus de eik (waaronder de steeneik en vooral de kurkeik), de beuk, de plataan en de esdoorn. Deze bomen hebben een dikke schors die bestand kan zijn tegen de hitte van een brand, zolang die niet te intens is. Ze kunnen hun groei ook vanuit hun stronk of takken hervatten, zelfs nadat ze gedeeltelijk zijn verbrand.

Bij de heesters zijn de Pittosporum, de steenlinde (Phillyrea) en de aardbeiboom redelijk goed bestand tegen vuur. Deze planten hebben vaak dikke, wintergroene bladeren die vocht vasthouden, waardoor ze beter bestand zijn tegen hitte. In dezelfde context worden veel vetplanten en cactussen (met name agaven) beschouwd als redelijk vuurbestendig: ze kunnen in een tuin als echte brandwerende planten fungeren en zo de verspreiding van de vlammen vertragen.

Veerkrachtige cordylines (© Gwenaëlle David-Authier) links. In het midden en rechts Cistus pulverulentus en Pittosporum tobira

Advies over planten en hoe je ze opnieuw plant?

Om een woning zo goed mogelijk te beschermen, is het belangrijk om rondom de woning geen haag aan te planten. De plaatsing van sierplanten is namelijk van groot belang om de brand tegen te houden, en een haag vormt een gevaarlijke boomgrens. De schade kan worden beperkt door kleine gemengde hagen (met meerdere soorten) aan te planten. Alles wat een dichte, bladdragende zone vormt, moet eveneens worden vermeden, omdat het vuur hierdoor een springplank krijgt om zich verder te verspreiden (zoals bij bamboe).

Onderhoud moet centraal staan in de tuin, met extra aandacht voor het snoeien van takken, het vrijmaken van begroeiing en het opruimen van dode en droge bladeren, evenals van opgehoopte takjes en strooisellagen (met name van bamboe), die bijdragen aan de verspreiding van het vuur.

Het spreekt voor zich dat je de meest brandbare planten, zoals harsbevattende coniferen of planten die oliën en looistoffen bevatten (cipressen, acacia’s, jeneverbessen, rozemarijn… maar ook Dictamnus albus , ook wel vuurdoorn genoemd, enzovoort) beter niet aanplant.

Grassen zijn zowel een goed als een slecht idee voor herbeplanting na een brand. Deze planten lopen inderdaad snel weer uit en zijn vaak de eerste die de verbrande bodem opnieuw koloniseren. Maar ze zijn ook snel ontvlambare bronnen die als een strovuur te werk gaan. In ieder geval kun je ze beter vermijden rondom woningen.

Om het aanbod aan veerkrachtige planten die de voorkeur verdienen aan te vullen, kun je kijken naar wat spontaan weer op de verbrande grond opkomt: engelenwortels, heideplanten, enzovoort.

Voordat je opnieuw aanplant, kun je compost of stalmest toevoegen om het gehalte aan organische stof te verhogen en zo het herstel van de bodem te versnellen. Je kunt ook overwegen een bodemtest uit te voeren om vast te stellen welke voedingsstoffen nodig zijn en op basis daarvan bodemverbeteraars toe te voegen.

Laat na een brand in ieder geval de natuur de tijd om weer tevoorschijn te komen en het leven opnieuw te laten ontstaan. Niets is ooit definitief en de veerkracht van de natuur zal ons altijd blijven verrassen…

Meer lezen

Met de uitstekende publicatie “Het brandrisico in overgangsgebieden tussen bebouwing en bos” van Anne Ganteaumme: de mate van ontvlambaarheid en brandbaarheid van planten, de verspreiding van vuur, enzovoort.