Brandgevaar: 10 brandbare planten om in de tuin te vermijden

Pyrofytische of pyrofiele planten

De branden verbranden de vegetatie en hebben er een vernietigend effect op, maar sommige planten kunnen de vlammen heel goed overleven en er zelfs voordeel uit halen. Zo onderscheiden we passieve pyrofytische planten, die bestand zijn tegen vuur, en actieve pyrofytische planten, die het uitbreken van branden bevorderen.

Sommige planten hebben een brand namelijk nodig om zich te vermenigvuldigen of zich te vernieuwen. Ze groeien dan ook spontaan in droge gebieden waar regelmatig natuurbranden voorkomen, zoals in het Middellandse Zeegebied. Vaak beschikken ze over taaie weefsels, goed beschermde opslagorganen of vruchten die hun zaden pas vrijgeven bij hoge temperaturen. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de cistus, waarvan de kiemkracht toeneemt met de temperatuur. Normaal gesproken kiemt slechts 10% van de zaden, tegenover 90% bij brand. Hetzelfde geldt voor de mooie Callistemon of lampenpoetser, waarvan de vruchten lange tijd aan de boom kunnen blijven hangen, geduldig wachtend op een brand. De vlammen zorgen er namelijk voor dat de zaden openspringen en zich in de natuur verspreiden. Bij de aleppoden zijn het de kegels die opengaan wanneer ze aan de hoge temperaturen van een brand worden blootgesteld, waardoor de zaden vrijkomen en zich verspreiden.

De zeeden

We hadden het er in de inleiding al over: zeeden (Pinus Pinaster) zijn, net als veel andere naaldbomen, bijzonder brandbare bomen. Ze behoren tot de belangrijkste boomsoorten in de bossen van de Landes in het zuidwesten, die bijzonder gevoelig zijn voor bosbranden. Deze naaldboom is een mooie boom met een rechtopgaande stam, die vooral in grote tuinen wordt gekweekt, solitair of achter in een border. Hij groeit snel en kan in enkele tientallen jaren bijna 30 meter hoog worden.

Het zijn hun kleine naalden en hun harsproducerende schors (waarvan terpentijn wordt gemaakt) die gemakkelijk vlam vatten. De naalden vormen ook een droge strooisellaag op de bodem, die langzaam vergaat en gemakkelijk ontbrandt.

De cipres

De cipressen (Cupressus) zijn coniferen die in tuinen zeer gewaardeerd worden om hun ingetogen uitstraling en snelle groei. Er bestaan verschillende soorten, die variëren in vorm en teeltvereisten. De bekendste zijn echter de Italiaanse cipres of Provençaalse cipres, de montereycipres en de leylandcipres. Ze worden doorgaans in groepen aangeplant, bijvoorbeeld om een dichte, ondoorzichtige haag te vormen.

Het is vooral hun aromatische, wintergroene blad dat bijzonder brandbaar is. Wanneer de bladeren afsterven, blijven ze bovendien in de boom hangen en hopen ze zich in de loop der tijd op. Dit vormt een bijzonder gunstige biomassabrandstof en maakt de cipres tot een van de planten die brandweerlieden vrezen.

Het blad van de Cupressus arizonica

De levensboom

De levensbomen (Thuja) zijn eveneens wintergroene coniferen met een veelzijdig blad, die gemakkelijk te kweken zijn. Ze zijn erg populair in tuinen, vooral voor het aanleggen van lange privacy- of windschermen.

Ook hier is hun blad, dat rijk is aan aromatische olie, zeer brandbaar.

De eucalyptus

De eucalyptus, ook wel gomboom genoemd, is een mooie heester of boom met zeer sierlijk wintergroen blad. Hij verspreidt een aromatische geur en zijn bladeren zijn rijk aan etherische oliën, die gewaardeerd worden in de fytotherapie.

Deze plant staat erom bekend zeer licht ontvlambare dampen af te geven, waardoor vuur zich sneller kan verspreiden. Het blad doet er bovendien lange tijd over om af te breken, waardoor een droge strooisellaag ontstaat die gunstig is voor het uitbreken van brand. Het is een actieve pyrofytische plant, die vuur benut om de plantkundige concurrentie rondom zichzelf uit te schakelen. Sommige soorten beschikken bovendien over een lignotuber (een verdikking die reservevoedsel bevat en slapende bladknoppen draagt), waardoor ze na een brand snel opnieuw kunnen uitlopen.

De wintermimosa

De wintermimosa (Acacia dealbata) met zijn schattige gele pompons behoort tot de kenmerkende planten van de Côte d’Azur. Ze groeien snel en kunnen zelfs woekerend worden.

Deze planten worden beschouwd als brandbare soorten die de verspreiding van bosbranden bevorderen. Bij het knetteren werpt het blad namelijk veel vonken alle kanten op en brandt het zeer intens.

De bamboe

De bamboes worden gewaardeerd om hun slanke en elegante groeiwijze, maar ook om hun exotische uitstraling. Dankzij hun uitlopers kunnen ze snel terrein winnen, waarbij ze soms bijzonder woekerend te werk gaan. Ze worden meestal gebruikt om echte groene schermen in de tuin te creëren.

Het zeer fijne blad vat gemakkelijk vlam en brandt snel, vooral tijdens droogteperiodes. De droge hoogstammen en hun natuurlijke dichtheid bevorderen eveneens de verspreiding van een brand, net als het dode blad dat als mulch op de bodem blijft liggen.

de laurier

De laurier (Laurus nobilis), ook wel echte laurier of laurier genoemd, behoort tot de planten die zeer gevoelig zijn voor brand. Deze gemakkelijk te kweken, tolerante en veelzijdige heesters zijn bijna onmisbaar in de tuin. Ze worden solitair gekweekt, maar vooral als haag, die dankzij hun wintergroene blad gemakkelijk dicht en afgebakend kan worden.

De aanwezigheid van natuurlijke stoffen in hun blad (terpenen, fenolen) maakt ze bijzonder brandbaar, vooral tijdens droogteperiodes. Als ze door brand worden getroffen, branden ze langdurig en zeer intensief en komen er zelfs schadelijke gassen vrij.

Oleanders en lauriersneeuwballen zijn eveneens gevoelig, maar regelmatig water geven tijdens droogteperiodes helpt de risico’s te beperken.

De kardinaalsmuts

De kardinaalsmutsen (Euonymus) omvatten soorten die sterk van elkaar kunnen verschillen, afhankelijk van hun silhouet, grootte, kleur of vruchten. Ze worden gewaardeerd om hun sierwaarde en het gemak waarmee ze te kweken zijn.

Ook hier is het blad dat zeer intensief brandt en kan bijdragen aan de verspreiding van een brand naar een woning of bos.

De rozemarijn

We waarderen rozemarijn om zijn aromatische blad, dat onze gerechten parfumeert of waarmee we aftreksels met talrijke heilzame eigenschappen kunnen bereiden. De rozemarijnen (Rosmarinus officinalis) zijn planten die van droge omstandigheden houden en van nature in het Middellandse Zeegebied voorkomen.

Hun met etherische olie doordrenkte blad is bijzonder brandbaar.

De brem

De brem (Cytisus scoparius) betovert ons in het voorjaar met zijn rijke, kleurrijke bloei. Hij heeft als voordeel dat hij goed bestand is tegen droogte, maar ook zeer winterhard is.

Door het hoge oliegehalte is hij licht ontvlambaar en kan hij brand verspreiden.

Gevaarlijke planten kweken en verzorgen

Als je deze planten al in je tuin hebt staan of toch bepaalde soorten wilt kweken, kun je met enkele voorzorgsmaatregelen de risico’s bij brand beperken.

Kies voor diversiteit

Monoculturen en een soortspecifieke haag zijn gevaarlijker dan een mengeling van naaldbomen en loofbomen van verschillende variëteiten. Deze laatste bevatten namelijk meer vocht, waardoor de verspreiding van het vuur wordt vertraagd. Kies voor een haag dus bijvoorbeeld liever voor een bloeiende of landelijke haag.

Combineer je brandbare heesters of bomen met minder gevoelige planten. Denk bijvoorbeeld aan vetplanten of succulenten, waarvan de met sappen gevulde weefsels moeilijk branden, zoals bij cactussen en agaven. De vijgcactus wordt beschouwd als een brandwerende plant.

Andere planten hebben een dikke schors, die de verbranding vertraagt. Dat geldt voor de kurkeik en de sequoia. Daardoor worden bepaalde bovengrondse delen of slapende bladknoppen beschermd, zodat de plant zich snel kan herstellen. Het gaat om passieve pyrofytische planten, die van nature bestand zijn tegen vuur en als brandvertragende planten kunnen worden ingezet. Ook de olijfboom behoort tot deze planten, die brandwerende eigenschappen zouden hebben.

Planten die beter bestand zijn tegen vlammen: agave, vijgcactus, olijfboom en kurkeik

Let goed op het onderhoud van je planten

Onderhoud je risicovolle planten regelmatig en verwijder dode takken, die bijzonder brandbaar zijn. Ruim afgevallen bladeren en droge naalden op, want die kunnen snel een tapijt op de bodem vormen dat de verspreiding van brand bevordert. Het verwijderen van begroeiing is in Frankrijk in bepaalde regio’s bovendien verplicht, juist om de intensiteit van branden te verminderen en de verspreiding ervan te beperken.

Maai de kruidachtige begroeiing regelmatig en snoei je bomen als ze in de buurt van woningen staan. Verwijder alle takken die een gebouw raken en de verspreiding van het vuur kunnen bevorderen.

Doorbreek aaneengesloten begroeiing en houd voldoende afstand

De plaatsing van onze sierplanten kan echte banen vormen die de vlammen naar woningen of bosrijke gebieden leiden. Houd voldoende afstand tussen je hagen en brandbare bouwwerken (houten schuttingen of schuttingen van heidetakken, houten schuurtjes enzovoort).

Plant bij voorkeur geen bomen die sterk branden binnen een straal van 10 meter van woningen.

Plant ook geen klimplanten (beschouwd als een « brandbare ladder ») in de buurt van planten die gevoelig zijn voor vuur. Hun hoogte bevordert namelijk de verspreiding van het vuur naar de boomtoppen.