Favoriete bloemen van hommels

Enkele weetjes over hommels

Wat is een hommel?

De gewone naam ‘hommel’ verwijst naar insecten van het geslacht Bombus (familie van de Apidae en orde van de vliesvleugeligen). In Europa komen meer dan zestig soorten Bombus voor. De meest voorkomende soorten bij ons zijn de aardhommel (Bombus terrestris), de steenhommel (Bombus lapidarius), de weidehommel (Bombus pratorum) en de veldhommel (Bombus agrorum). Ter herinnering: de hommel is absoluut niet het mannetje van de bij.

Let op: sommige insecten worden in de volksmond ‘hommel iets’ genoemd. Dat geldt bijvoorbeeld voor de blauwe houtbij (Xylocopa violaceae), die soms ‘zwarte hommel’ wordt genoemd. Ook de mannetjes van bijensoorten worden door imkers vaak ‘darren’ genoemd. In dit advies beperken we ons tot de ‘echte’ hommels: de Bombus.

Bombus terrestris, Bombus lapidarius en Bombus pratorum

De hommel is een zeer effectieve bestuiver

Hommels voeden zich met nectar van bloemen en gebruiken stuifmeel (en een beetje honing) om hun larven te voeden. Hommels bezoeken vrijwel alle bloemen, maar sommige worden meer gewaardeerd dan andere (zie verderop). Het zijn effectieve bestuivers, vooral dankzij de aanwezigheid van haren waaraan het stuifmeel van bloemen blijft kleven. Bovendien gaan hommels al bij 5 °C op zoek naar nectar (tegen 15 °C voor bijen) en zijn ze actief vanaf maart tot en met november, vanaf het ochtendgloren en zelfs op winderige en regenachtige dagen.

Als er in je tuin niet genoeg hommels leven, zal de vruchtzetting van fruit en groenten daar sterk onder lijden: dat geldt voor tomaten, aubergines, paprika’s, blauwe bessen, aardbeien, pompoenen en courgettes, frambozen, erwten, bonen…

Hommels worden bedreigd

Helaas nemen de hommelpopulaties af, vooral door het verdwijnen van natuurlijke leefgebieden als gevolg van de voortschrijdende verstedelijking en intensieve landbouw, het decennialange gebruik van insecticiden en klimaatverandering. Agro-ecologie en het herstel van bloemrijke weiden bieden mogelijkheden om hommels te beschermen.

De levenscyclus van hommels

Hommels zijn sociale insecten en leven in kolonies. De koningin overwintert alleen en zoekt vervolgens een holte (een knaagdierhol, een nestkastje…) om daar met mos, haren, gras en bladeren haar nest te bouwen.

Het vrouwtje legt de eerste eieren en houdt zich bezig met de bouw van de wascellen. De eieren komen uit en de larven ontwikkelen zich tot poppen en vervolgens tot onvruchtbare werksters. Deze werksters verzorgen de kolonie: ze verzamelen voedsel voor de volgende larven en beschermen het nest.

Aan het einde van de zomer legt de koningin opnieuw eieren, waaruit andere koninginnen en mannelijke hommels ontstaan. Ze worden gevoed door de onvruchtbare hommels. Zodra ze volwassen zijn, paren de koninginnen en de mannetjes. Maar alleen de koninginnen overwinteren en beginnen het volgende voorjaar een nieuwe kolonie.

Alleen vrouwelijke hommels kunnen steken, maar uitsluitend om zich te verdedigen, bijvoorbeeld wanneer je erop gaat staan of de hommel in je hand fijnknijpt. De hommel is een vreedzaam insect. 

Einde van de winter – het prille voorjaar: de koningin voeden

Het einde van de winter (februari-maart) is een kritieke periode voor koninginnen, die op krachten moeten komen voordat ze hun nest bouwen en er meerdere dagen blijven om eitjes te leggen.

In deze periode is er in de natuur en in de tuin weinig voedsel (pollen en nectar) aanwezig. Toch beginnen de wilgen al te bloeien en vormen de katjes een van de belangrijkste bronnen van nectar en pollen. Winterheide (Erica carnea en Erica (x) darleyensis) wordt ook volop bezocht. De eerste bloeiende voorjaarsbollen aan het einde van de winter helpen de hommels enorm: sneeuwklokjes en de eerste krokussen.

Onder de winterbloeiers die aantrekkelijk zijn voor hommels: wilgen, winterheide en sneeuwklokjes

Voorjaar: de werksters komen naar buiten en beginnen voorraden aan te leggen

Het voorjaar staat synoniem voor bloei. De natuur wordt eindelijk weer wakker: voorjaarsbollen, een groot aantal heesters en veel vaste of eenjarige bloemen onthullen hun nectar aan insecten.

De paardenbloem blijft in het voorjaar de favoriete bloem van hommels (en trouwens niet alleen van hen). Laat ze gerust bloeien in je gazon of borders. Witte klaver en inkarnaatklaver, die vanaf april bloeien (witte klaver) tot in het najaar, vormen ook een goede voedselbron.

Tot de andere voorjaarsbloeiers rekenen we de dovenetels of Lamiums, inheems of niet, die vaak al vanaf mei bloeien, het longkruid, de smeerwortels of Symphytums, bieslook…

De paardenbloem, een bloem waar hommels dol op zijn

Zomer: tijd voor de eileg van toekomstige koninginnen

De onvruchtbare werksters zijn in de zomer zeer actief, zolang het maar niet te droog is. In dat geval is er veel minder nectar in de bloemen aanwezig en dreigen de hommels simpelweg van de honger om te komen.

Tot de favoriete zomerbloeiende bloemen van hommels behoren: duifkruid, kogeldistel, lavendel, ooievaarsbekken, waaronder Geranium macrorrhizum en Geranium pratense, bernagie, slangenkruid, vingerhoedskruid, centaurie, vaste papavers en klaprozen, stokrozen, Oost-Indische kers, vaste lathyrus… en natuurlijk mogen we rozen met enkele bloemen niet vergeten.

Maar ook enkele kruidenplanten: tijm, rozemarijn, echte salie, oregano…

In de zomer zijn veel bloemen, waaronder lavendel, geliefd bij hommels

Najaar: krachten opdoen voor de winter

In het najaar zijn er in de tuin nog enkele prachtige nectarrijke bloeiers. De zomerbloeiers houden nog even stand en laatbloeiende vaste planten maken bestuivers blij.

Voor hommels zijn er nog enkelbloemige dahlia’s, herfstanjemonen, asters met najaarsbloei, gaura’s, kalimerissen, Hylotelephium spectabile (voorheen Sedum spectabile)…

Hommel tijdens het smullen in het hart van een dahlia…

Hoe help je hommels in je tuin?

Naast zoveel mogelijk bloemen zaaien, planten en laten groeien, kun je met enkele eenvoudige aanpassingen hommels naar de tuin lokken. Het volstaat om in een vergeten hoekje van de tuin een hoop bladeren, stenen of hout te laten liggen, waaronder de koningin haar nest kan voorbereiden. Een tuin met wilde planten, mos (voor het nest) en wat hoger gras… biedt nog meer kleine pluspunten voor het behoud van hommels.

Leuk om te weten: tegenwoordig zijn er ingegraven hommelnesten te koop. Maar laten we de koninginnen hun nest zelf laten maken. Ze redden zich tenslotte al miljoenen jaren prima en hebben beslist geen door mensen gemaakt nest nodig…