Een vlakke tuin inrichten

Reliëf creëren

Zonder een heel terrein volledig af te graven om de topografie ervan totaal te veranderen (wat uiteraard de nodige kosten met zich meebrengt, afhankelijk van de oppervlakte van je tuin), kun je reliëf creëren door hier en daar kleine niveauverschillen aan te brengen, gemetselde elementen toe te voegen of bepaalde ‘trucjes’ toe te passen waardoor je tuin minder vlak lijkt. 

• Door kleine heuvels aan te leggen 

Op een klein stuk kun je de bodem licht uitgraven om een klein niveauverschil in je terrein te creëren. De uitgegraven grond gebruik je om een zachte heuvel te vormen of een verhoogde border aan te leggen. Omgekeerd kun je ook grond aanbrengen om een kleine heuvel te maken.  Als je een verhoogd terras plant, volstaan één of twee treden om een interessant niveauverschil te creëren waar je planten kunt neerzetten.

• Door verhoogde borders aan te leggen

Een verhoogde border is een zeer doeltreffende truc om het vlakke uiterlijk van je terrein te veranderen: hij hertekent de horizon die het oog waarneemt. De aangevoerde grond maakt bovendien de aanplant mogelijk van planten die een voldoende gedraineerd substraat nodig hebben, zoals exotische planten, mediterrane planten enzovoort. Als de border hoog is, kan de grond worden tegengehouden met verschillende materialen (hout, steen of zelfs metaal), die bijdragen aan de sierwaarde van de zone. Anders kan het volume van de grond geleidelijk aflopen tot aan het gazon, waarbij je de borderrand goed moet onderhouden. Op een grote border kun je enkele rotspartijen aanbrengen.

Een grote verhoogde border aan de voet van bomen zorgt voor reliëf en volume (© Gwenaëlle David)

• Met gemetselde constructies

Een laag muurtje plaatsen is een vrij snelle manier om reliëf te creëren. Dit muurtje kan worden geplaatst in het verlengde van een terras, langs een stapelpad of een gebogen pad, rond een zwembad of midden in de tuin om die visueel aan te kleden, bijvoorbeeld met overhangende planten wanneer je een kleine heuvel hebt aangelegd. Afhankelijk van de gebruikte steensoort past het in elke tuinstijl. Ook terrassen met lange, lage treden zijn nuttig om te veel eenvormigheid in het terrein tegen te gaan: ook hier zorgen één of twee treden, nadat de grond is uitgegraven, voor reliëf in de zone.

Door een terras of een klein deel van de tuin aan te kleden met een laag muurtje, creëer je onmiddellijk reliëf! (© Wicker Paradise)

• Met borderranden

De verschillende materialen die voor borderranden van borders of paden worden gebruikt, vormen allemaal kleine volumes die, terwijl ze een zone afbakenen, het terrein minder eenvormig maken en vaak een contrasterende kleur toevoegen. Houten bielzen, naast elkaar gelegde boomstammetjes, stroken leisteen, grote keien of voorgevormde randen van beton of staal zijn hoog genoeg om een visueel herkenningspunt te creëren dat het gevoel van vlakheid verstoort.

• Door de voet van een boom te beplanten

Dit is een van de snelste opties om uit te voeren en zeer nuttig in een kleine tuin, maar het werkt alleen optimaal bij bomen met een penwortelstelsel, of als je vaste planten kiest die geen last hebben van wortelconcurrentie.

• Door XXL-borders aan te leggen

Langs de randen van de tuin, in een grote of middelgrote tuin in de vorm van een gemengde border om een mooie dikte en hoogte te creëren, of om de contouren te vervagen, langs paden enzovoort. We komen hier verderop in dit artikel nog op terug.

• Met een vijver

Een vijver integreren in een vlakke tuin is een andere manier om er leven in te brengen. Door hem bijvoorbeeld iets lager aan te leggen, kun je de uitgegraven grond gebruiken om op een andere plek in de tuin een kleine heuvel te vormen. Oeverplanten en onderwaterplanten zorgen voor verticaliteit, precies wat onze te vlakke tuin nodig heeft! Dit kan een poel of een kleine tot middelgrote vijver zijn.

De vijver, met een redelijke omvang in verhouding tot de totale oppervlakte van de tuin, heeft vaak rotspartijen die het reliëf benadrukken

• Met een waterspiegel

Hij verfraait grote, eigentijdse tuinen en past ook perfect in een grote vlakke zone van een natuurlijke tuin. Het is een zeer sierlijke aanleg en paradoxaal genoeg, hoewel hij gelijk met het terrein wordt aangelegd, brengt hij beweging door de voorbijtrekkende wolken en het wiegen van hoge bomen te weerspiegelen. De waterspiegel is dus een uitstekende visuele illusie om reliëf te creëren en de regelmaat van een tuin te doorbreken.

Een waterspiegel, geschikt voor een groot terrein, zorgt voor interessante weerspiegelingen

De ruimte indelen

Het idee is om de tuin in verschillende kleinere ruimtes te verdelen, zodat je hem niet in één keer kunt overzien en een wandeling door de verschillende zo gecreëerde ruimtes te bevorderen. Dit zorgt kunstmatig voor reliëf, want door de tuin op deze manier op te delen, zorgen we voor verrassing en creëren we verschillende horizonhoogtes. Hoe groter de tuin, hoe meer ruimtes je kunt creëren. Deze zones kunnen verschillende functies krijgen (speelzone, ontspanningsruimte, eetplek, moestuin…). In een kleine tuin ga je op dezelfde manier te werk, maar op kleinere schaal, waarbij je vaak twee zones creëert.

Maak bij het ontwerpen van je vlakke tuin meer dan ooit gebruik van een plattegrond om de verschillende te creëren ruimtes uit te tekenen en goed weer te geven.

• Met groene afscheidingen: in een grote tuin creëer je zo verschillende ‘groene kamers’, die worden ingericht met verschillende stijlen en een verschillende plantensfeer. Het effect is prachtig en brengt letterlijk ritme in een tuin wanneer je deze afscheidingen vormt met groenblijvende of marcescente heesters (coniferen, buxus, haagbeuk…). De hoogte van de beplanting is een kwestie van smaak, maar hoe groter de tuin, hoe meer ruimte je hebt voor grote planten. Deze afscheidingen kunnen al dan niet worden gesnoeid; verschillen in hoogte van geschoren hagen brengen ritme en creëren reliëf.
  Tot slot zijn deze groene afscheidingen prachtig in geometrische patronen, maar ook schitterend in een natuurlijkere stijl met bochten.

Een grote tuin heeft baat bij groene afscheidingen, zoals hier met veel groenblijvende heesters (© Gwenaëlle David)

• Met afscheidingen van steen of hout: door mooie tuinschermen in een kleine tuin of royale hekken in een grote tuin te plaatsen, enkele leistenen palen verticaal te zetten, grote stenen bakken te plaatsen of in een natuurlijke tuin vlechtwerk van wilg of hazelaar te maken… Dit zijn enkele eenvoudige manieren om verticale elementen in je tuin te brengen en zo je blik er anders op te laten rusten, waardoor je tuin plots minder eentonig lijkt.

Hier bakent een hek met een verweerde boog twee delen van de tuin af en leidt het naar een natuurlijker deel van de tuin

• Met pergola’s en prieeltjes: ze creëren een hoge laag klimplanten die over houten of metalen constructies groeien en maken het vaak mogelijk om van de ene sfeer naar de andere te gaan.

Plaats enkele klimplanten op trellissen die de ruimte elegant aankleden: bijvoorbeeld een blauwe regen (© Gwenaëlle David) of een boog met rozen

• De moestuin integreren: de moestuin en de boomgaard zijn twee zones die door hun functie en elementen de ruimte van nature structureren (rijen geleide of vrij groeiende fruitbomen, verhoogde moestuinbakken of bijvoorbeeld door buxus omrande vakken). Vaak vind je er ook een tuinhuisje of schuurtje, een kas en andere kleine bouwwerken die structuur geven en zelfs kleur kunnen toevoegen als ze geschilderd zijn, en zo reliëf aan je vlakke tuin geven.

Een voorbeeld van een kleine, links met geschilderde hekken omheinde moestuin (© Rhonda Fleming Hayes) en vier grote vakken met keukenkruiden op een gazon, die overgaan in de boomgaard (© Elliott Brown)

• door paden als visuele oriëntatiepunten te gebruiken: paden zijn niet alleen handig om je te verplaatsen zonder natte voeten te krijgen, ze maken ook deel uit van de decoratieve en structurerende elementen van de tuin. In een vlakke tuin creëren paden met gebogen lijnen een visuele illusie van golving en dus van beweging. Geometrische paden die elkaar loodrecht kruisen werken net zo goed in een moderne of klassieke tuin, ongeacht of die klein of groot is.

• Ook de bekleding van je paden en verhardingen draagt bij aan het creëren van reliëf, omdat je materialen met verschillende texturen en kleuren gebruikt, zoals stenen dwarsliggers, houtsnippers of bijvoorbeeld grind, en een houten vlonder of tegels op een terras: je brengt afwisseling in de omgeving en prikkelt het oog.

De verschillende tinten grind en verharding, en de min of meer hoge randen dragen ook bij aan het verzachten van de vlakheid van de tuin (foto links © C. Lalanne)

• Je tuinmeubilair kan een rol spelen in de waargenomen ruimtelijkheid, vooral in een kleine of middelgrote tuin waar het extra opvalt. Het krijgt dan bijzondere aandacht en voegt volume toe aan de ruimte, door de keuze voor felle kleuren of door het materiaal. Ook potten, bloembakken en andere tuindecoraties zijn belangrijke decoratieve elementen als ze groot, hoog of zelfs buitenproportioneel ten opzichte van de ruimte worden gekozen, waardoor reliëf ontstaat.

Hier doen royaal tuinmeubilair, een boomlaag, houten vlonders en planten de vlakke indeling van de tuin vergeten

• Tot slot kan een opvallend decoratief element ook voor een visuele verrassing zorgen: een vintage trap, een verticale houten constructie, een reusachtige structuur van wilgentenen, een standbeeld, een vogelzitstok, een groot beeld in een moderne tuin, een XXL-element van cortenstaal… de mogelijkheden zijn legio!

Deze retrotrap tussen weelderige beplanting vormt een interessant verticaal element dat het monotone reliëf verzacht (© Mark)

De mogelijkheden van planten benutten

Moet er nog aan worden herinnerd dat beplanting de belangrijkste kracht van je tuin is! Door planten met verschillende vormen en kleuren te kiezen, breng je eenvoudig sierlijkheid, volume en karakter in je tuin.

• Geef de voorkeur aan hoge lagen (bomen) en middelhoge lagen (heesters): ze geven het landschap dat je creëert een mooie ruimtelijke structuur. Zij vormen de eerste structurerende elementen van je tuin en geven deze substantie (vooral wintergroene planten zijn belangrijk), kleur… ze creëren als vanzelf reliëf. Dit is je prioriteit als je in een vlakke, kale tuin komt: planten, planten… bomen bereiken pas na ongeveer 10 jaar hun volle omvang.
• Combineer verschillende vormen van heesters : bijvoorbeeld strak gesnoeid in bollen of geometrische vormsnoei, of juist als vrije hagen of bosjes. Combineer ook verschillende groeiwijzen; zo krijg je afzonderlijke plantmassa’s die je tuin body geven (treurbomen, zuilvormige bomen, piramidevormige coniferen, boogvormige spierstruiken enzovoort).

Sterk architecturale vormen, in bollen gesnoeide vormen… ze brengen allemaal volume en originaliteit in je vlakke tuin

• Benut de weelderigheid en beweging van grassen: deze planten zijn simpelweg magisch als je beweging wilt creëren en golvingen wilt veroorzaken die de horizon dynamischer maken. De hoogste soorten voor grote tuinen, zwenkgrassen, Carex en alle lage grassen voor kleine tuinen…

Hoge grassen zoals Miscanthus brengen volume, weelderigheid, licht en beweging in de tuin

• Durf je vlakke tuin theatraler te maken : door een egaal terrein te beplanten met grote planten geef je het veel karakter, bijvoorbeeld met brede bomen (treurwilg, Catalpa, eiken…), door indrukwekkende bosjes (van bamboe, berken…) te creëren, door exotische bomen toe te voegen of door kruipende planten te integreren…

In deze tuin zorgt een palm visueel voor structuur en brengt hij veel reliëf

• Word fan van de Engelse mixed border: deze brede border, waarin vrij groeiende en bewegende vaste planten worden gecombineerd met bepaalde eenjarige planten, grassen en heesters, is fantastisch om soepel volume en kleur te creëren, kortom: reliëf in je tuin. In een grote tuin komt hij uiteraard uitstekend tot zijn recht, terwijl hij in een kleinere ruimte kleiner wordt uitgevoerd, maar wel zijn weelderige karakter behoudt. 

Deze mixed border vult de ruimte op een groot oppervlak aanzienlijk op (© Karen Roe)

• Voeg enkele heesters als « sculptuur » toe: of ze nu in grote potbeplantingen of in borders worden geplant, heesters die ik als « totem » zou omschrijven, zijn nuttig om de blik opnieuw naar een originele plantmassa en een interessant volume met een sierlijk lijnenspel te leiden (struikvorm van Acer griseum, reuzenkornoeljes, Lagerstroemia, vormsnoei van coniferen, buxus of hulst). Vergeet niet om hierin soorten met een opvallende schors te verwerken. In de winter komen deze extra mooi tot hun recht en vormen ze een blikvanger.
• Een mascarenegras (Zoysia tenuifolia) kan ten slotte ook reliëf brengen in een minder gebruikt deel van de tuin: dit gras vormt van nature kleine koepels, waardoor een natuurlijk golvend landschap ontstaat, zoals in een mosstuin.

→ Lees ook de tips van Jean-Christophe voor het aanleggen van een mooie heesterborder

Spelen met kleuren

Het is algemeen bekend dat kleuren een sterke visuele werking hebben, waar je in een vlakke tuin absoluut gebruik van moet maken om deze tot leven te brengen en contrasten te creëren:

• Spelen met de kleurveranderingen van bomen en heesters: kies enkele bladverliezende soorten die in het najaar en de winter voor een interessant visueel effect zorgen, zodat je tuin in alle seizoenen visueel levendig blijft. Het gaat om talrijke soorten, waaronder enkele met bijzonder mooi loof: Gingko biloba, Cercidiphyllum japonicum, Parrotia persica, Hamamelis, Quercus palustris, Quercus coccinea, Japanse esdoorns, en enkele soorten met interessante schors: berken, Stewartias pseudocamelias, Lagerstromias, Acer davidii... Voeg ook heesters met een voorjaars- en zomerbloei toe om in elk seizoen kleur te brengen.

Bloei van een magnolia en een azalea, kleurenspel van grijs, groen en paars, lage laag van een Juniperus horizontalis… De tuin wordt minder eentonig (© Gwenaëlle David)

• Spelen met de groene tinten van loof: van zuurgroen tot zachtgroen, van grijsgroen tot blauwgroen, bontbladige soorten (gerand, gevlekt, met crème- of gele vlekken), van rood tot paars loof en zelfs zwart loof… al deze groentinten zijn troeven waarmee je je tuin interessante nuances en verschillende dieptes kunt geven.

De toevoeging van enkele paarsbladige bomen geeft een vlakke tuin op magische wijze meer uitstraling. Hier heeft de tuin een bijzonder uitgewerkt lijnenpatroon, waardoor het reliëfeffect wordt versterkt.

• Spelen met de kleuren van bloemen en loof: blauwachtige tinten zijn nuttig om diepte te creëren en contrast te bieden met lichtere kleuren, terwijl paarsbladige bomen de aandacht trekken. Gebruik ze wel met mate. Het combineren van complementaire kleuren uit de kleurencirkel zorgt altijd voor een mooie visuele beleving, en vaste planten met warme, levendige kleuren zijn bijzonder geschikt om een vlakke tuin een mooie dynamiek te geven.

Enkele voorbeelden...

De Jardin plume in Normandië, met sculpturale patronen van planten waarop de soepele beplanting antwoordt, maakt op ingenieuze wijze gebruik van een bijzonder vlak terrein (© Alexandra Lambert)

In de Jardin d’atmosphères du Petit-Bordeaux in de Sarthe doen gebogen lijnen, bestrating, borders met verschillende vegetatielagen en gecreëerde groene kamers de vlakheid van het terrein vergeten (© Gwenaëlle David)

Op het Domaine de Chaumont-sur-Loire geven een rond waterbassin en de beplanting ervan dit vlakke deel van de tuin veel reliëf (© Gwenaëlle David)

Eveneens op het Domaine de Chaumont-sur-Loire vervagen verschillende voorbeelden van perspectiefwerking met gebogen of gebroken paden de zichtlijnen, waardoor het terrein minder vlak lijkt (© Gwenaëlle David)

Structurerende buxusranden in de Potager Colbert (Anjou) links; rechts geven warme kleuren ritme aan de borders van de Jardins du Rivau (Touraine), als echo van een reusachtige potbeplanting (© Gwenaëlle David)