De lucht verkoelen met groen

Waarom vergroenen?

De uitbreiding van verstedelijkte gebieden leidt noodzakelijkerwijs tot verharding en het ondoorlatend maken van de bodem en een dramatische afname van het oppervlak met begroeiing. Zelfs gazon wordt kunstmatig, waardoor de opwarming van een atmosfeer die al oververhit is, nog sneller verloopt. In de stad noemen we dit hitte-eilanden. De materialen (beton, asfalt, staal enz.) die overal in de stad aanwezig zijn, hebben een thermische inertie (ze slaan warmte op) die nog wordt versterkt door menselijke activiteiten die warmte produceren. Airconditioners die zodra de thermometer enkele graden stijgt op volle toeren draaien en daardoor de atmosfeer opwarmen, zijn hiervan een schrijnend voorbeeld.

Beplanting doet meer dan alleen het landschap verfraaien: ze helpt de opwarming en vervuiling van het stedelijke microklimaat tegen te gaan en biedt bewoners thermisch comfort, vooral tijdens hittegolven. Het verband tussen begroeiing en koelte-eilanden hoeft niet meer te worden bewezen; het is zelfs zichtbaar gemaakt met satellietbeelden: parken, oevers en met bomen omzoomde wegen hebben lagere oppervlaktetemperaturen.

Beplanting maakt het dus mogelijk onze leefomgeving af te koelen en wat in de stad geldt, geldt ook in landelijke gebieden: door de omgeving van huizen, dorpsstraten en schoolpleinen te beplanten, kan de temperatuur met enkele kostbare graden worden verlaagd en wordt het leven aangenamer tijdens deze extreem warme periodes, die zeer binnenkort de norm zullen zijn.

Naast de effecten op de temperatuur biedt begroeiing:

• een bescherming tegen uv-straling
• het opvangen van regenwater
• een verandering van de overheersende winden en luchtstromen
• zuivering van de lucht door de productie van zuurstof, het vastleggen van CO2 en het afvangen van atmosferische deeltjes en verontreinigende stoffen
• de sanering van de bodem en bescherming van waterlopen
• een leefgebied voor dieren (insecten, vogels, kleine zoogdieren, vleermuizen)
• vermindering van geluid
• gunstige effecten op de gezondheid en de psychische gesteldheid van mensen
• een esthetische en economische meerwaarde

Laten we dus niet langer aarzelen: plant aan!

Airconditioners vervangen bomen in de stad… waarom niet andersom?

Hoe verfrissen planten de lucht?

De effecten van vegetatie, en vooral van bomen, op de temperatuur van de atmosfeer zijn zowel  :

• direct : planten kaatsen een deel van de zonnestraling terug naar de atmosfeer, waarbij ze een belangrijk deel gebruiken voor de fotosynthese, en werpen schaduw op de omliggende oppervlakken
• indirect : planten koelen de omgevingslucht af dankzij evapotranspiratie (het verschijnsel waarbij planten water verdampen), wat aan de basis ligt van een “oase-effect”. Zo kan een volwassen boom meer dan 450 liter water uit de bodem opnemen en vervolgens gemiddeld 98% daarvan in de vorm van waterdamp aan de lucht afgeven.

De directe en indirecte effecten van een boom op de omgevingstemperatuur

Dankzij dit gecombineerde effect komen de voordelen van een grotere vegetatiebedekking volledig tot hun recht. In stedelijke gebieden worden temperatuurverschillen van 4 tot 8 °C waargenomen, afhankelijk van de vraag of het om een open plek gaat of een locatie onder de kroon van bomen.

We moeten er wel rekening mee houden dat niet alle planten even efficiënt zijn. Zo onderschept een boom met een lichte kroon 60 tot 80% van het zonlicht, terwijl een boom met een dichte en volle kroon tot 98% daarvan onderschept.

Een vermindering van ongeveer 5 °C door verstandig gebruik van vegetatie (schaduwbomen, begroeide muren en groene daken) zou het energieverbruik van airconditioners met 50 tot 70% kunnen verlagen!

→ Goed om te weten: Bomen koelen de lucht in de zomer, maar verwarmen haar in de winter ook met meer dan 2 °C!

Bomen: natuurlijke airconditioning

Gewapend met duizenden jaren evolutie om temperatuurstijgingen te temperen, spelen bomen een echte rol als natuurlijke airconditioning door de omgevingslucht te verkoelen. In warme regio’s zoals Californië hebben studies aangetoond dat drie goed geplaatste bomen rond een huis het jaarlijkse energieverbruik voor airconditioning met 53% kunnen verlagen. Dat is een goede reden om bomen een prominente plaats te geven in de stad en de omgeving van je woning te vergroenen!

Welke bomen zorgen voor verkoeling?

Let goed op bij de keuze van de soorten en hun standplaats. Kies loofbomen als je in de winter van zoveel mogelijk licht wilt profiteren, houd rekening met de uiteindelijke grootte van de boom zodat deze geschikt is voor de ruimte waarover je beschikt, en denk aan mogelijke schade door de wortels aan funderingen en leidingen als je de boom dicht bij een gebouw, terras of zwembad plant.

Bomen met veel blad en grote, platte bladeren, zoals de moerbeien (Morus alba en Morus nigra), de Paulownia tomentosa of coniferen zoals de parasolden, om er maar enkele te noemen, zijn bijzonder geschikt voor grote ruimtes. De Albizia of de zeepboom (Koelreuteria paniculata) zijn dan weer beter geschikt voor kleine tuinen.

Kies bomen die geschikt zijn voor je lokale klimaat en bekendstaan om hun droogtebestendigheid. Kies bomen die op stam zijn gekweekt voor maximale schaduw en plant ze zo dat ze tijdens de warmste uren van de dag schaduw bieden op de plek die je hebt bepaald (een kamer op het zuiden, terras enzovoort).

Wil je ten slotte een maximaal verkoelend effect en heb je daar de ruimte voor, plant dan boomgroepen voor een versterkt oase-effect. Grote bomen beschermen de kleinere tegen de felle zon, en ook jezelf!

Stadsparken en stadsbomen zijn de groene longen en de airconditioning van steden

→ Om je te helpen bij je keuze, bekijk je onze selectie van 8 bomen met een parasolvormige groeiwijze en de artikelen van Jean-Christophe met 10 schaduwbomen voor grote tuinen en parken en 10 bomen voor schaduw in een kleine tuin

Klimplanten en groene daken als natuurlijke isolatie

Bomen zijn niet de enige planten die de atmosfeer en gebouwen kunnen verkoelen. Naast heesters die deze rol in mindere mate vervullen, is ook klimplantenbegroeiing interessant, vooral op plaatsen waar weinig ruimte op de bodem is om te planten, net als bodembedekkers die op groendaken worden geplant.

Klimplanten en groendaken dragen bij aan de thermische isolatie van gebouwen dankzij:

• Evapotranspiratie: door te “transpireren” koelen ze hun eigen bladeren en de omgevingslucht.
• De “bedekking” die ze op de gevel en het dak van het gebouw vormen, waardoor schaduw ontstaat. Schaduwrijke zones voorkomen dat het oppervlak zonnestraling absorbeert. Zuid- en westmuren en -daken moeten als eerste worden beschaduwd als je opwarming wilt voorkomen.
• De lucht die zich in de massa van de planten bevindt en als isolatiemateriaal werkt.

Het effect van een begroeide muur is des te doeltreffender naarmate het bedekte oppervlak groter is.

Door je gevels te vergroenen, kun je je gebouwen op natuurlijke en doeltreffende wijze isoleren

Welke planten verkoelen de lucht?

Je keuze wordt allereerst bepaald door de plantomstandigheden: in een bloembak of in de volle grond, het type steun dat mogelijk is, de standplaats, de kwaliteit van de bodem enzovoort. Het is altijd beter om in de volle grond te planten, maar voor het vergroenen van een gevel kan dit bijvoorbeeld onmogelijk zijn. Het plaatsen van een bloembak aan de voet van je muur is een oplossing die je kunt overwegen, waarbij je er rekening mee moet houden dat kweken in een bloembak de groei van de plant beperkt en regelmatiger water geven vereist. Ook met deze punten moet rekening worden gehouden:

• Wintergroene of bladverliezende plant (denk aan het opruimen van de bladeren)
• Winterhardheid: de weerstand tegen kou is een belangrijke factor, afhankelijk van je lokale klimaat
• Hoogte en breedte van de plant en de steun: houd rekening met de afmetingen van de plant na 5 jaar groei om de steun hierop aan te passen
• Groeikracht: meer of minder snelle groei
• Afstand tot de muur: om te voorkomen dat de steun door de groei van de stengels losraakt
• Onderhoud: de water- en voedingsbehoefte van de plant
• Combinaties: welke andere planten kunnen samen met de gekozen plant worden gekweekt?
• Ecologische waarde: leefomgeving voor de biodiversiteit, rol bij het zuiveren van de lucht…
• Controleer de staat van de muur en zorg dat je weet van welk materiaal deze is gemaakt
• Vermijd de nabijheid van leidingen en kabels

Kamperfoelies, klimrozen, clematissen, blauweregens of sterjasmijnen (Trachelospermum)… leef je uit en verfraai je woning terwijl je deze omringt met aangename verkoeling! Er is volop keuze uit klimplanten. En weet dat het ook mogelijk is om seizoensgebonden schaduw voor de ramen te creëren, waardoor wordt voorkomen dat zonnestraling rechtstreeks naar binnen komt en het interieur minder sterk opwarmt.

Bekijk voor je keuze onze artikelen:

• 8 klimplanten voor een tuin op het zuiden
• 5 klimplanten die muren niet beschadigen
• Schaduw op het terras: welke planten kies je?