Olla's of oyas: efficiënt en zuinig water geven

Olla's of oyas: wat zijn het?

Olla’s zijn geen moderne uitvinding, want ze zouden al duizenden jaren worden gebruikt, al in het oude Rome. Hun naam betekent in het Spaans ‘pot’ of ‘kookpot’ en het zijn eigenlijk gewoon waterreservoirs.

De naam oya, die ook vaak wordt gebruikt, verwijst naar een geregistreerd merk dat aardewerken gieters aanbiedt die volgens het ollasysteem werken.

De olla is dus een irrigatiemethode die werkt dankzij reservoirs die in de grond worden ingegraven of in de buurt van planten worden geplaatst en zo in hun waterbehoefte voorzien. Ze worden gemaakt van poreuze klei of keramiek, waardoor het water zich geleidelijk door capillaire werking kan verspreiden zodra het substraat eromheen droog wordt.

Olla’s hebben altijd een deksel of een verwijderbaar bovenstuk, waarmee ze kunnen worden gevuld. Dit deksel beperkt ook de verdamping van het water en voorkomt dat vreemde voorwerpen, insecten, bladeren enzovoort binnendringen.

De wortels van de planten ontwikkelen zich dan vanzelf in de buurt van de olla’s en nemen het water op dat ze nodig hebben.

Irrvat (foto Thamizhpparithi Maari – Wikimedia)

Waarom olla's gebruiken om je planten water te geven?

9 voordelen van olla’s in de tuin

Als olla’s de afgelopen jaren zo populair zijn geworden, komt dat doordat het doeltreffende bewateringssystemen zijn met veel voordelen. Laten we 9 goede redenen bekijken om ze in de tuin te gebruiken.

1. Gericht water geven zonder waterstress: het water verspreidt zich namelijk geleidelijk, heel zacht en regelmatig, zo dicht mogelijk bij de wortels van de planten. Deze diepe bewatering, en niet aan het oppervlak, beperkt ook de ontwikkeling van onkruid («ongewenste kruiden»).
2. Beperking van temperatuurschommelingen: het gietwater in de olla warmt op en past zich aan de temperatuur van de bodem aan terwijl het de planten langzaam water geeft. Zo worden grote temperatuurverschillen vermeden.
3. Gezonde planten: deze zachte manier van water geven zou de groeikracht van de plant aanzienlijk verbeteren, maar ook haar zelfstandigheid, doordat ze haar wortels diep kan ontwikkelen en zelf water kan opnemen. Dit systeem verkleint ook het risico op ziekten, omdat het loof van gevoelige planten, zoals de tomaat met valse meeldauw, tijdens het water geven niet nat wordt. Tot slot zou dit zelfs invloed hebben op de smaak van groenten, die veel minder met water verzadigd zijn.

4. Een autonoom systeem dat meerdere dagen, zelfs weken, werkt, afhankelijk van het klimaat en de grootte van de olla’s.
5. Tijdbesparing: water geven gaat snel en is niet aan vaste tijden gebonden. Het is niet nodig om de warmste of koelste momenten van de dag af te wachten om verdamping te voorkomen.
6. Waterbesparing ten opzichte van traditioneel water geven. De bewatering is gericht, zodat de plant al het water krijgt dat voor haar bestemd is. Verdamping wordt beperkt of zelfs volledig voorkomen, vooral als de olla’s worden gecombineerd met mulch aan het oppervlak.
7. Een ecologische oplossing: naast de waterbesparing zijn olla’s gemaakt van natuurlijke materialen (klei of keramiek), zonder giftige of schadelijke stoffen voor het milieu.
8. Grote aanpasbaarheid aan alle soorten tuinen en bodems: olla’s werken zowel in kleigrond als in arme grond. In zeer goed gedraineerde zand- en kiezelgrond voorkomt de olla dat gietwater verloren gaat doordat het te snel naar de diepte wegzakt. In zware grond voorkomt ze juist het risico dat water in de wortelzone blijft staan. Maar het systeem past zich ook aan het weer aan: als het regent en de bodem al vochtig is, houdt de olla haar water vast tot de droogte terugkeert.
9. Een laatste argument voor de olla’s, misschien futiel maar toch noemenswaardig: deze systemen zijn best mooi (veel mooier dan een klassieke tuinslang!). Ze voegen een soms zeer subtiel natuurlijk accent toe en sommige uitvoeringen zijn zelfs mooi geglazuurd of gedecoreerd.

(foto Pauline Samain – Wikipedia)

De nadelen van dit bewateringssysteem

Na deze lange lijst met voordelen bespreken we ook de enkele nadelen die verbonden zijn aan het gebruik van olla’s of oya’s in de tuin.

Hoewel er modellen in verschillende maten bestaan, neemt de diameter van de olla’s behoorlijk wat ruimte in beslag en verkleint deze onmiskenbaar de beschikbare ruimte voor beplanting. Het beste is om vooraf na te denken over hun plaats in de tuin, zodat bovendien wordt voorkomen dat de wortels van de planten tijdens de installatie beschadigd raken.

Bij zaai is water geven aan het oppervlak, totdat de eerste kiemplanten ontkiemen, toch noodzakelijk.

Afhankelijk van het te bedekken oppervlak en het aantal planten dat water moet krijgen, kan het gebruik van olla’s vrij duur worden. Maar ook zonder een ervaren klusser te zijn, kun je ze heel goed zelf maken met een klein budget, bijvoorbeeld aan de hand van onze handleiding voor kleine en grote olla’s.

Tot slot is het systeem niet volledig autonoom, want de reservoirs moeten regelmatig worden bijgevuld, vooral bij langdurige droogte. Ze kunnen echter uitstekend worden gecombineerd met automatische bewateringssystemen, zoals druppelbewatering.

Sommige tuiniers maken hun olla’s zelf met terracotta bloempotten (foto steveilott – Flickr)

Hoe gebruik je olla's of oya's?

Olla’s zijn heel eenvoudig te gebruiken. Ga hiervoor als volgt te werk:

• plant of begraaf je olla bij de voet van de plant
• til het deksel op en vul de pot met water tot aan de rand
• sluit hem goed af en laat de magie haar werk doen

Hoe kies je een irrigatiepot?

De keuze van de olla’s hangt af van de behoeften van de betreffende planten en van het te besproeien oppervlak. Een fruitboom heeft uiteraard een grotere pot nodig dan een tomatenplant. Een plant in pot kan daarentegen genoegen nemen met een kleine olla van minder dan een liter.

Ook de manier van telen bepaalt welke vorm olla je kiest. Ze kunnen zowel binnen als buiten worden gebruikt, in de siertuin en moestuin, in de kas of in bloembakken. De klassieke kruik- of potvormen om in te graven zijn vooral geschikt voor de volle grond, terwijl trechter- of kegelvormen om in de grond te steken perfect zijn voor planten in pot.

Voor welke gewassen?

Olla’s zijn geschikt voor de meeste gewassen, maar sommige plantenfamilies vormen een uitzondering, zoals wortelgewassen, waarvan de groei kan worden verstoord door een olla die er dichtbij staat. Dit geldt ook voor planten waarvan het substraat tussen twee gietbeurten moet opdrogen en die geen aanhoudende vochtigheid verdragen, zoals vetplanten.

Enkele onderhoudstips

Om je olla’s goed te laten werken, raden we je enkele eenvoudige onderhoudshandelingen aan.

Gebruik schoon water, zodat de wanden van de olla’s niet vuil worden en hun natuurlijke porositeit niet wordt aangetast. Gebruik bij voorkeur regenwater om kalkaanslag te beperken (of gebruik een antikalkmiddel voor gietwater).

Wees voorzichtig bij het gebruik van tuingereedschap in de buurt van de olla’s, om beschadiging te voorkomen.

Ten slotte, voordat de winter aanbreekt:

• graaf de olla’s uit die in eenjarige gewassen zijn geplaatst, zodat je ze kunt schoonmaken (bijvoorbeeld met zwarte zeep) en ze tot het volgende seizoen vorstvrij kunt bewaren
• bescherm de olla’s die in de grond blijven (siertuin, boomgaard…) met een dikke laag mulch en stop met het vullen ervan met water om elk risico op vorstschade en barsten te voorkomen.