Xanthoceras sorbifolium - Chinese kastanje

De Xanthoceras sorbifolium, ook wel Xanthoceras met lijsterbesblad genoemd, is een struik die maar zelden in onze tuinen te vinden is. Dat komt waarschijnlijk door zijn langzame groei, de kwetsbaarheid van het jonge plantgoed en beperkte mogelijkheden voor vermeerdering. Het is een charmante neef van de Chinese zeepboom (Koelreuteria paniculata) met een luchtig blad dat aan dat van de lijsterbes doet denken. Hij biedt een voorjaarsbloei die zowel uitbundig als kleurrijk is en prachtige herfstkleuren. Ook is het een interessante plant vanwege zijn eetbare zaden. Eenmaal volwassen is deze struik zeer goed bestand tegen kou en ook tegen zomerdroogte. Hij verdient ontegenzeglijk een plekje in menig tuin!

Het geslacht Xanthoceras behoort tot de Sapindaceae-familie en telt slechts één soort: Xanthoceras sorbifolium, afkomstig uit Noord-China en ook in het wild voorkomend in Korea. Hij werd al in 1866 in Frankrijk geïntroduceerd, maar wordt daar nog steeds te weinig gekweekt. Je komt hem eigenlijk alleen tegen in stadsparken of botanische tuinen, zoals de Jardin des Plantes in Parijs waar je een mooi exemplaar kunt bewonderen. Zeer winterhard eenmaal volgroeid, past de struik zich aan aan kalkhoudende grond, mits die diep en goed gedraineerd is, en ook aan zomerdroogte eenmaal goed geworteld. Over het algemeen heeft hij alleen moeite met te natte grond en zomers die zowel warm als vochtig zijn.

Het is een forse struik of kleine boom met een langzame groei, met een bossige habitus, die uiteindelijk gemiddeld 3,50 m tot 4 m hoog wordt en bijna even breed. Hij vormt een enkele stam of meerdere stammen en draagt een uitgespreide, weinig vertakte kroon. Zijn schors is donkerbruin en gaat barsten met de jaren. Het bladverliezende loof bestaat uit geveerde bladeren van 12 tot 30 cm lang, verdeeld in 15 tot 19 ovale en getande deelblaadjes, waarbij de eindblaadjes vaak drielobbig zijn. De jonge scheuten zijn zuurgroen van kleur, de bladeren worden heldergroen in de zomer en vervolgens goudgeel in het najaar voordat ze afvallen. In de winter zijn de twijgen kaal. De bloei vindt plaats van april tot juni, afhankelijk van de regio, is uitbundig en duurt 4 tot 6 weken. De plant produceert zowel bloeiwijzen die alleen mannelijke bloemen bevatten als andere die uit tweeslachtige bloemen bestaan. De tweeslachtige bloeiwijzen worden aan het uiteinde van de takken gevormd, terwijl de rechtopstaande mannelijke bloeiwijzen lager op de twijgen ontstaan. Elke kegelvormige pluim is 15 tot 25 cm lang. Hij bestaat uit talrijke bloemen met 5 bloemblaadjes van 2 cm in diameter, klokvormig, licht geurend en zeer geliefd bij bijen. De kleur van de bloemblaadjes is wit, terwijl de keel van de bloem geleidelijk overgaat van groen naar zuurgeel, oranje en donker paarsrood. Na bestuiving geven de bloemen aanleiding tot bolvormige doosvruchten van 5-6 cm diameter die in september rijp zijn. Elke doosvrucht, verdeeld in 3 hokken, opent om 6 tot 18 grote, ronde, zwarte en glanzende, eetbare zaden vrij te geven. Ze zijn rijk aan olie en hun smaak doet denken aan die van de macadamianoot.

De Xanthoceras sorbifolium is een originele sierstruik om solitair in een kleine tuin te planten, of midden in een border. Hij kan daar samen staan met andere weinig bekende bloeiende struiken om een origineel tafereel te vormen dat uw bezoekers zal verbazen, zoals de Clerodendron trichotomum. Zijn grote, donkergroene bladeren zullen contrasteren met het fijne loof van de Xanthoceras, terwijl zijn late bloei het overneemt, voordat hij verrast met zijn decoratieve vruchten die nergens anders op lijken. Een andere weinig voorkomende en langzaam groeiende struik kan zijn plaats vinden naast de Xanthoceras: de Garrya elliptica. Zijn wintergroene loof, bestaande uit kleine, vrij donkere en enigszins glanzende groene blaadjes, zal contrasteren met het sprankelende groen van de Xanthoceras. Maar vooral, wanneer de laatste zijn bladeren heeft verloren, zal de Garrya de winter betoveren met zijn lange katjes die aan zijn twijgen hangen als zo veel hangertjes aan een kroonluchter.

Een uitzonderlijke struik: in China gebruikt men de Xanthoceras sorbifolium om onvruchtbare bergen te begroenen en woestijnvorming tegen te gaan. Zijn wortels helpen de bodem vast te houden en erosie te beperken.