Pinus heldreichii Compact Gem - Bosnische den

De Pinus heldreichii Compact Gem is een kleinblijvende Bosnische den die het ontdekken meer dan waard is vanwege zijn gemakkelijke teelt en aanpassingsvermogen aan een breed scala aan grondsoorten en klimaten. Hij vormt min of meer een piramide, of zelfs een kegel, en zijn donkergroene, wintergroene loof en grafische uitstraling zijn het hele jaar door decoratief. Deze makkelijke plant vindt zijn plek in een border, rotstuin of zelfs op een terras, in een pot. Goed winterhard, redelijk bestand tegen zeewind en droogtetolerant eenmaal goed geworteld, vraagt hij slechts om een normale, goed doorlatende bodem.

De Pinus heldreichii (synoniem Pinus leucodermis) is een wintergroene plant uit de dennenfamilie (Pinaceae), oorspronkelijk afkomstig uit de bergen van Zuidoost-Europa, van Zuidwest-Bulgarije, Bosnië en Herzegovina, via Noord-Macedonië tot Noord-Griekenland en Zuid-Italië. Hij groeit daar op hoogtes tussen 900 en 2.500 meter en bereikt in zijn natuurlijke omgeving een hoogte van 25 tot 35 meter met een stamdoorsnede van 2 meter. Een kampioen in levensduur, deze soort met een zeer verzorgde kegelvorm kan meer dan 1000 jaar oud worden.

De variëteit 'Compact Gem' onderscheidt zich duidelijk van de wilde soort door zijn beperkte grootte en zijn veel dichtere groei. Zijn groei is langzaam en culmineert na ongeveer 20 jaar, zijn volwassen leeftijd, op een hoogte van 2 meter bij een breedte van 1,50 meter. Hij groeit met een piramidale tot kegelvormige habitus, die kan worden benadrukt door een lichte jaarlijkse snoei met de snoeischaar. De Bosnische den behoort tot de groep van de twee-naaldige dennen; de naalden staan paarsgewijs op de twijgen. Ze zijn donkergroen van kleur, vrij lang, en vooral stug en puntig. Het is daarom beter om deze conifeer niet vlakbij een looproute te planten! Ze zijn zeer dicht en omringen de twijgen, waardoor ze een soort vrij esthetische borstels vormen. De bruine schors is erg decoratief, al moet je wel geduld hebben om er ten volle van te genieten, vanwege de langzame groei van deze miniatuurvariëteit.
Compact Gem is misschien niet de allermooiste conifeer, maar hij is bijzonder gemakkelijk te telen. Winterhard tot minstens -20°C, groeit hij in de meeste grondsoorten, van neutraal tot zuur en zelfs licht kalkhoudend, waarbij een goede waterafvoer zijn enige eis is. Weinig veeleisend groeit hij dus in de meeste bodems, zelfs arme, en verdraagt hij droogte eenmaal goed geworteld. Hij staat graag in de volle zon, maar verdraagt halfschaduw op warme standplaatsen.

De Bosnische den 'Compact Gem' vindt zijn plek in elke tuin, zelfs van bescheiden omvang, en zal met de jaren veel voldoening geven. Geplant in een pot is deze conifeer ideaal om jarenlang zonder zorgen het balkon of terras te decoreren. In de tuin past hij perfect in rotstuinen of borders, gecombineerd met andere coniferen of struiken. Zijn donkergroene loof zal zo bloei of lichtgekleurd blad mooi laten uitkomen. De vele variëteiten van Potentilla fruticosa, net zo makkelijk te telen als hij, zullen zijn donkere vegetatieve massa opvrolijken met hun vrolijke bloei. Op een wat vochtige standplaats vormt de Cercis canadensis Merlot, de Canadese judasboom met hartvormige purperen bladeren en roze bloei op het nog kale hout, een prachtig contrast met onze den. Door zijn langzame groei kan hij er naast geplant worden zonder hem te hinderen. En voor liefhebbers van sterke contrasten is er niets beter dan een Berberis thunbergii 'Golden Carpet', een kruipende bodembedekker met heldergeel blad en niet veeleisender dan Compact Gem.