“Tataki Zomé”, ook wel “Hapa Zomé” genoemd, is een eeuwenoude textielkunst waarbij de natuurlijke pigmenten van planten worden gebruikt om papier- en textielvezels te verven. Deze techniek komt oorspronkelijk uit Japan en berust op het fijnkloppen van planten om hun kleurstoffen vrij te maken en unieke patronen te creëren. Zo kun je bladeren of bloemen afdrukken en de kleuren geleidelijk tevoorschijn zien komen op textiel (een tas, theedoek, T-shirt…) of op papier (bijvoorbeeld om er decoratie, ansichtkaarten of briefpapier van te maken). Het is een eenvoudige activiteit die ideaal is om samen met kinderen te doen.
Het papier of textiel voorbereiden
Controleer vóór je begint of je papier of textiel schoon en droog is. Gebruik voor textiel bij voorkeur katoen of linnen en was het vooraf om eventuele resten te verwijderen die kunnen voorkomen dat de kleurstof goed doordringt. Laat het volledig drogen voordat je begint. We raden je ook aan het te strijken, zodat het perfect glad is en geen kreukels bevat. Zo wordt het afdrukken van de planten gemakkelijker.
Planten kiezen en oogsten
Kies verse planten (bladeren of bloemen) die rijk zijn aan tannine. Je kunt bijvoorbeeld wilde wingerd, varens, esdoornbladeren en braambladeren of viooltjes gebruiken... Bij bloemen werkt de kleur blauw over het algemeen heel goed; ook geel geeft meestal een duidelijke afdruk. Kies planten met heldere, uitgesproken kleuren die rijk zijn aan pigmenten. De grootte en vorm van de planten bepalen het patroon van je afdruk. Houd bij het kiezen dus rekening met het uiteindelijke ontwerp.
De plantaardige afdruk maken
- Leg je papier of textiel op een vlakke ondergrond, bijvoorbeeld een houten plank.
- Leg de planten op het papier of textiel met de onderkant naar beneden, want het deel dat het textiel of papier raakt, geeft de kleurstof af.
- Je kunt ze met plakband op hun plaats houden, zodat ze niet verschuiven.
- Leg vervolgens een stuk textiel op de planten. Daarop ga je rechtstreeks slaan.
- Begin met je hamer zachtjes op het textiel te slaan. Neem de tijd om het oppervlak gelijkmatig te bewerken, zodat alle planten hun kleur afgeven.
- Als je klaar bent, verwijder je voorzichtig het plakband en de planten. Je zou nu een mooie afdruk op je papier of textiel moeten zien. Als er kleine plantenresten aan het textiel blijven zitten, wacht dan tot het textiel droog is en krab ze er voorzichtig af.
- Laat je papier of textiel volledig drogen.
De kleuren fixeren (optioneel)
Als je de plantaardige afdruk langer wilt behouden en wilt voorkomen dat deze al bij de eerste wasbeurt verdwijnt, kun je het textiel vóór het afdrukken voorbereiden met een aluinbad . Na het afdrukken kun je een bad met ijzersulfaat gebruiken om de pigmenten beter te fixeren en de kleuren te veranderen, meestal door ze donkerder te maken. Afhankelijk van de gebruikte planten kunnen deze behandelingen de verkregen kleuren enigszins beïnvloeden. Bescherm je handen met handschoenen en voer dit uit in een goed geventileerde ruimte, zodat je deze mengsels niet inademt.
Een andere, eenvoudigere en snellere techniek (waarbij het textiel niet donkerder wordt, maar de kleuren iets minder goed worden beschermd) bestaat erin het textiel na het maken van de afdruk onder te dompelen in een kom met één liter water en 20 cl azijn. Spoel het textiel uit en laat het daarna drogen.
Deze dompelbehandelingen werken goed voor bladeren, maar bij bloemen kunnen ze ervoor zorgen dat de kleuren vervagen.
Voor bloemen kun je het textiel na het maken van de afdruk op lage temperatuur strijken, zonder stoom.
Benodigdheden
Om met plantaardige afdrukken aan de slag te gaan, heb je het volgende nodig:
- Verse planten (bladeren en bloemen)
- Wit of zeer lichtgekleurd papier of textiel. Natuurlijke vezels zoals katoen of linnen geven de beste resultaten.
- Een hamer of rubberen hamer om de planten fijn te kloppen.
- Een houten plank die iets groter is dan je textiel of papier.
- Als je de kleuren langer wilt fixeren, gebruik je ijzersulfaat of aluin. Je hebt dan ook een teil en handschoenen nodig om je handen te beschermen.
Opmerkingen