Hoe maak je samen met kinderen een herbarium?

Een herbarium maken is een creatieve, leuke, milieuvriendelijke en eenvoudig uit te voeren activiteit. Het is ideaal om kinderen in het weekend of tijdens de vakantie bezig te houden en ze tegelijk kennis te laten maken met de plantkunde. Wanneer en hoe verzamel en droog je bladeren of bloemen, hoe maak je eenvoudig een mooi schrift en hoe plak je er gedroogde planten in? Ontdek in onze stap-voor-staphandleiding hoe je samen met kleine en grote kinderen een herbarium maakt!

Planten verzamelen

Het verzamelen van de bladeren en bloemen die je herbarium gaan vormen, is de belangrijkste stap.

De juiste periode en plekken om te verzamelen

Kies bij voorkeur een zonnige, droge dag om op zoek te gaan naar de bloemen en bladeren voor je herbarium en ga op pad als het al enkele dagen niet heeft geregend. Hoe droger de bladeren of bloemen zijn wanneer je ze verzamelt, hoe korter de droogtijd daarna zal zijn. In het voorjaar en de zomer kun je mooie bloemen verzamelen, terwijl herfstdagen geschikt zijn om prachtige, kleurrijke bladeren met verschillende groottes en vormen te zoeken.

Geniet samen met je gezin van een wandeling in de natuur: een wandeling door een bos of langs een beek, waar je volop allerlei soorten planten kunt ontdekken. Je hoeft niet per se kilometers af te leggen om geschikte plekken te vinden, maar respecteer altijd privéterrein, natuurgebieden en beschermde zones. Een rondje door de tuin of het park kan ook volstaan, zeker met jonge kinderen.

Neem een snoeischaar mee of gebruik bij gebrek daaraan een schaar om de bladeren en bloemen netjes af te knippen zonder ze los te trekken. Neem ook een mand of kleine papieren zakjes mee om je oogst geleidelijk in te bewaren zonder de kwetsbaarste exemplaren te beschadigen.

Het verzamelen van boombladeren en bloemen is voor kinderen ook een mooie aanleiding om van alles te leren. Zo kun je vertellen over de levensloop van een blad: hoe het ontstaat en groeit, hoe het afsterft en valt en hoe het daarna kan worden afgebroken. Met oudere kinderen kun je de verschillende bladeren en bloemen die je gaat verzamelen herkennen. Zoek ter ondersteuning een gids met duidelijke beschrijvingen om planten te herkennen. Zo kun je de tijd nemen om je exemplaren goed te bekijken en te bepalen van welke planten ze afkomstig zijn. Heb je geen geschikt boek, dan kun je ook smartphoneapps gebruiken om planten te herkennen.

Verzamel waar mogelijk vooral dunne en kleine bladeren en bloemen die in een herbarium passen. Zoek in ieder geval naar de best gevormde exemplaren, die een mooie plek in je herbarium verdienen.

→ Voor het maken van het schrift hieronder moet je ook enkele kleine, stevige en rechte takjes zoeken. 

Meerdere wandelingen om meer te leren

Over het algemeen is één wandeling buiten niet genoeg om een herbarium met bladeren of bloemen te maken. Het kan interessant zijn om verschillende plekken te bezoeken om meer soorten te verzamelen, maar ook om in meerdere seizoenen op pad te gaan voor een gevarieerdere oogst. Elke keer krijg je een nieuwe kans om kinderen voor de natuur te interesseren, ze te leren observeren, afstand te nemen van schermen en meer in harmonie met hun omgeving te leven.

Bloemen en bladeren drogen

Wat heb je nodig om je oogst te drogen?

• de bladeren en bloemen van je oogst
• vellen krantenpapier of keukenpapier
• een zwaar voorwerp, zoals een houten plank, een dik boek of, als je die hebt, een pers

Bloemen en bladeren stap voor stap drogen:

• Zodra je thuiskomt van je wandeling in de natuur, sorteer je oogst: verwijder beschadigde exemplaren en haal overtollige bladeren van de bloemstelen...

• Leg de bladeren en bloemen zo neer dat ze tussen twee vellen krantenpapier of keukenpapier kunnen drogen, zonder ze op elkaar te leggen. Verdeel ze met een paar centimeter tussenruimte, zodat ze tijdens het drogen niet aan elkaar plakken.

• Leg het zware voorwerp erbovenop: door het gewicht worden je planten platgedrukt. Heb je weinig ruimte, dan kun je verschillende lagen papier met je exemplaren op elkaar leggen of ze tussen de bladzijden van een dik boek steken. Let er wel op dat de bladeren en bloemen goed op hun plaats blijven wanneer je het boek sluit. Pas ook op voor mogelijke vlekken in je boek door sap, water, kleurstoffen van de bloemen, schimmel...

Reken op twee tot drie weken voor een optimaal droogresultaat. Onderschat deze stap vooral niet: afhankelijk van de plantensoort drogen sommige bladeren langer dan andere. Voor een goede bewaring moeten de bladeren volledig droog zijn. Controleer de planten tijdens het drogen regelmatig. Zie je sporen van schimmel, vervang dan het krantenpapier of absorberende papier om ophoping van vocht te voorkomen.

Een herbarium maken

Ook het werk na het verzamelen van de bladeren en bloemen is bijzonder leuk... zowel voor kinderen als voor de volwassenen die hen begeleiden!  Je kunt samen een schrift maken en versieren en daarin de plekken voorbereiden waar je de bladeren en bloemen inplakt zodra ze droog zijn. Een herbarium met “vier seizoenen” is bijvoorbeeld bijzonder leuk om te maken: gedurende het jaar voeg je verzamelde bladeren en bloemen toe en zo zie je hoe de plantengroei verandert. Je kunt ook een herbarium maken rond het thema veldbloemen, “de bloemen uit mijn tuin” om er lang van te genieten, of een herfstherbarium met alle herfstkleuren. Wil je afwijken van traditionele herbaria, dan kun je jouw herbarium ook als een “bonte verzameling” samenstellen, helemaal volgens de creativiteit van je kinderen.

Wat heb je nodig om je herbarium te maken?

Ik stel voor om een persoonlijk “thuisherbarium” te maken dat de creativiteit stimuleert en eenvoudig te maken is, zelfs met jonge kinderen en met weinig materiaal. Afhankelijk van de leeftijd van de kinderen hoef je ze alleen te helpen bij het in elkaar zetten van het schrift.

• dik A4-papier (bijvoorbeeld Canson)
• plakband om de gedroogde bladeren en bloemen in je schrift te plakken. Dat kan gewoon of versierd zijn (bijvoorbeeld plakband voor “scrapbooking”)
• een perforator
• viltstiften en/of kleurpotloden
• raffia of touw
• de takjes die je tijdens je wandeling hebt verzameld
• een snoeischaar

Het herbarium stap voor stap maken:

• Vouw de A4-vellen dubbel en knip ze langs de vouw in twee gelijke stukken. Het aantal vellen hangt af van wat je beschikbaar hebt en/of van het aantal bladeren dat je in je herbarium wilt opnemen (ongeveer tien vellen zijn genoeg om kinderen bezig te houden zonder dat ze hun interesse verliezen).

• Verzamel de vellen.
• Maak 2 kleine gaatjes aan de linkerkant van de halve vellen, allemaal op dezelfde plek, met de perforator. Zijn de vellen te dik, werk dan met 2 halve stapels.
• Knip met je snoeischaar een takje af op de hoogte van de vellen.
• Maak het takje met raffia of touw aan de vellen vast door het touw door de gaatjes in de vellen te halen. Maak mooie, stevige knopen, maar trek ze niet te strak aan, zodat je de bladzijden van je herbarium gemakkelijk kunt omslaan.
• Laat de kinderen eerst een titel voor hun herbarium bedenken en een mooie kaft maken, afhankelijk van hun inspiratie: “mijn herbarium uit de tuin”, “het herbarium van...” met de voornaam van het kind, enzovoort.

• Daarna kun je de gedroogde bladeren en bloemen opplakken volgens het gekozen thema... of helemaal vrij! Plak ze met kleine stukjes transparant of versierd plakband op, helemaal volgens de inspiratie van de kinderen. Leg uit dat het resultaat niet te vol moet worden, maar hun mooie bloemen en bladeren goed tot hun recht moet laten komen.

• Laat je kinderen de namen van de exemplaren opschrijven onder of naast de planten, als je ze hebt kunnen herkennen. Het is leuk om te ontdekken dat sommige planten soms merkwaardige namen hebben, zoals “leeuwenbek”, “geitenbaard” of “boom met 40 kronen”!

Gebruiksklare schriften om het maken stap voor stap te begeleiden

Als je geen inspiratie, tijd of materiaal hebt, kun je op internet vrij gemakkelijk herbariumschriften vinden of gewoon mooie kleine schriftjes met witte, onbedrukte bladzijden kopen. Gebruik bestaande voorbeelden als inspiratie om je eigen herbarium samen te stellen.

Gebruiksklare herbariumschriften zijn vaak mooi vormgegeven en aantrekkelijk gepresenteerd, waardoor kinderen zin krijgen om hun werk netjes te verzorgen. Je vindt ze in verschillende gespecialiseerde winkels. Ze geven je ideeën voor bladeren die je kunt verzamelen en doelen om naartoe te werken, wat tegelijk motiverend en leerzaam kan zijn. Ze kunnen ook ruimte bevatten om informatie over het verzamelde blad of de bloem toe te voegen, zodat het werk zo leerzaam mogelijk wordt!