De goudsbloem of calendula is een mooie eenjarige plant die geliefd is om haar rijke zomerbloei met kleine margrietachtige bloemen in geel en oranje, die zich onafgebroken vernieuwen tot aan het begin van de winter. Het is een eetbare bloem die in de keuken kan worden gebruikt in salades, kruidenthee of infusies, maar het is ook een plant met talrijke heilzame eigenschappen. De bloemen van Calendula officinalis of goudsbloem hebben talrijke geneeskrachtige en cosmetische eigenschappen: ze werken verzachtend, samentrekkend, ontstekingsremmend en wondhelend. Daarom wordt calendula al eeuwenlang gebruikt om wonden, ontstekingen, brandwonden en huidirritaties te behandelen. Calendulacrème of -zalf is een natuurlijke en doeltreffende verzorging voor alle huidtypes. De crème is zacht, hydraterend en beschermend. Je kunt haar gebruiken om een gevoelige, geïrriteerde of droge huid te verzachten en schrale plekken te herstellen. Calendulacrème verzacht de branderigheid na het scheren en kalmeert roodheid bij baby's, insectenbeten en zonnebrand. In deze handleiding leggen we uit hoe je calendula kweekt en zelf een crème maakt van de bloemen!
Calendula, een bloem zonder zorgen
De goudsbloem is een weinig winterharde vaste plant die geen vorst verdraagt. Daarom wordt ze in onze tuinen als eenjarige gekweekt. Ze is heel gemakkelijk te kweken en stelt weinig eisen aan bodem en water. De goudsbloem groeit in de zon op elke goed doorlatende bodem. De goudsbloem vormt een bossige, zeer rijkbloeiende pol die bij de hoogste variëteiten 20 tot 70 cm hoog wordt. Calendula bloeit vanaf het begin van de zomer en haar overvloedige bloei vernieuwt zich onafgebroken tot aan de eerste nachtvorst. Daarmee trekt ze vaak tot aan het begin van de winter bestuivers aan. Met haar stralende, soms gevulde margrietachtige bloemen in citroengeel, grapefruitkleurig of feloranje brengt ze vrolijkheid en lichtheid in natuurlijke tuinen en landelijke tuinen, en in cottage gardens is ze onmisbaar. Ook in bloeiende moestuinen komt ze goed tot haar recht, waar je haar goed kunt combineren met andere eetbare bloemen en andere drachtplanten. De zaden van Calendula zaai je na de vorst en tot en met juni rechtstreeks in de volle grond. Als je de bloemen zaad laat vormen, zaait de plant zich in de tuin spontaan uit.
Wanneer oogst je de bloemen van calendula?
De bloemen van calendula oogst je tijdens de bloei, van mei-juni tot september-oktober, afhankelijk van de regio en de zaai datum. De bloemen van de goudsbloem sluiten zich elke avond bij het vallen van de avond en volgen daarbij de baan van de zon. Gebruik voor het oogsten een schone snoeischaar en knip de stelen af wanneer de bloemen volledig open zijn. Een spreekwoord zegt: “Wie de goudsbloem rond het middaguur plukt, wanneer de zon het hoogst en het warmst staat, versterkt en verlicht het hart”!
Hoe maak je calendulacrème of goudsbloembalsem?
Stap 1: De bloemblaadjes van calendula drogen
Bewaar alleen de bloemblaadjes en verwijder het hart. De bloemblaadjes moeten direct na het oogsten worden gedroogd:
- Leg krantenpapier in een kistje of op een werkblad
- Spreid de bloemblaadjes uit en zorg dat ze elkaar niet raken
- Laat ze ongeveer 3 dagen in de schaduw op een goed geventileerde plek drogen
- Als ze goed droog zijn, kun je ze beschermd tegen vocht en licht bewaren in een luchtdichte verpakking
Stap 2: Een maceraat op oliebasis maken
Om de uitwendige voordelen van calendula te benutten, moet je de bloemblaadjes eerst in een plantaardige olie laten trekken om de werkzame stoffen eraan te onttrekken. Voor de bereiding van het maceraat heb je nodig:
Ingrediënten:
- 1 flinke handvol gedroogde goudsbloembloemen = 20 g bloemen
- 100 ml plantaardige olie, zoals olijfolie (extra vierge, koudgeperst), zonnebloemolie, druivenpitolie, kokosolie of sterk hydraterende macadamianootolie
Benodigdheden:
- Een gesteriliseerde glazen pot, bijvoorbeeld een jampot
- Een elastiekje
- Een vierkant lapje stof
- Een koffiefilter of kaasdoek
- Een trechter
- Een luchtdicht afsluitbaar glazen flesje
Het recept:
- Vul de pot voor 4/5ᵉ met de gedroogde bloemen
- Overgiet de calendulabloemen volledig met plantaardige olie
- Sluit de pot af met het elastiekje en het lapje stof (de lucht moet kunnen circuleren) en laat de bloemen minimaal 4 weken trekken op een warme, zonnige plek, maar beschermd tegen direct zonlicht. Zet de pot bijvoorbeeld in een kraftpapieren zak die je bij een zonnig raam plaatst.
- Roer het mengsel elke dag door, zodat het gelijkmatig kan trekken
- Als het olieniveau daalt, voeg je olie toe, zodat de bloemblaadjes steeds ondergedompeld blijven
- Zeef de olie na het trekken met het koffiefilter of de kaasdoek om de bloemen te verwijderen. Knijp het mengsel goed uit om het maceraat op te vangen. Je krijgt een goudkleurige, geurende olie met veel heilzame eigenschappen van calendula
- Giet de verkregen olie in een vooraf gesteriliseerd, luchtdicht afsluitbaar glazen flesje
- Dit maceraat kun je zo gebruiken om een droge of geïrriteerde huid te verzorgen. Je kunt het ook gebruiken om zonnebrand of een lichte brandwond te verzachten. Het maceraat is 6 tot 9 maanden houdbaar, beschermd tegen licht en bij kamertemperatuur.
Stap 3: Calendulacrème maken
Om een smeuïge crème te krijgen, heb je een emulgerende was nodig.
Ingrediënten:
- 6 eetlepels maceraat van gedroogde calendulabloemen
- 15 g bijenwas
- 15 g sheaboter
- 5 druppels etherische lavendelolie (optioneel) of kamilleolie, die eveneens kalmerend en verzachtend werken
Benodigdheden:
- Een pan
- Een tweede, kleinere pan of een kom voor au bain-marie
- Een kleine gesteriliseerde glazen pot
Bereiding van de multifunctionele calendulacrème:
- Roer in de pan met een houten lepel het maceraat samen met de bijenwas en de sheaboter door elkaar
- Verwarm het mengsel op laag vuur au bain-marie tot de bijenwas en de sheaboter zijn gesmolten
- Laat het mengsel afkoelen en voeg daarna, als je dat wilt, de etherische olie toe
- Giet het mengsel in een kleine, gesteriliseerde en luchtdicht afsluitbare glazen pot
- Deze crème is 6 maanden houdbaar in de koelkast
- Om een calendulabalsem te maken, hoef je geen sheaboter te gebruiken, want een balsem is steviger dan een crème.
Hoe gebruik je zelfgemaakte calendulacrème?
Zelfgemaakte calendulacrème is perfect om de huid te hydrateren en te verzachten. Je kunt de crème gebruiken op je handen, gezicht en op plekken die snel uitdrogen of extra verzorging nodig hebben. Dankzij de ontstekingsremmende en wondhelende eigenschappen is de crème ook uitstekend geschikt voor de behandeling van kleine snij- en schaafwonden.
Opmerkingen