Scheefkelk: planten, zaaien en onderhoud

Beschrijving en gebruik

De Iberis is een geslacht dat oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt en ongeveer vijftig soorten omvat. Ze worden scheefbloemen, scheefkelken, thlaspi’s, tabourets en iberissen genoemd… Het zijn bodembedekkende, min of meer verhoutende vaste planten, zoals Iberis sempervirens, of eenjarige planten, zoals Iberis umbellata. Iberissen behoren tot de familie van de Brassicaceae, vroeger de Kruisbloemenfamilie genoemd, waartoe ook kool en judaspenning behoren…

Deze vaste planten met een brede, onregelmatig ronde groeiwijze hebben kleine, leerachtige, glanzende en lancetvormige bladeren. Ze groeien dicht opeen en hun groene, satijnachtige kleur laat de trossen met piepkleine witte bloemen bijzonder goed uitkomen. Soms zijn de bloemen roze, zoals bij de variëteit I. sempervirens ‘Pink Ice’, of paars, zoals bij de eerste cultivar I. sempervirens ‘Absolutely Amethyst’. Ze verschijnen in het voorjaar.

De kenmerkende bloemen van de Brassicaceae bestaan uit vier kruisvormig gerangschikte bloembladen met zes goudkleurige meeldraden. Iberissen hebben een kleine bijzonderheid: twee van de vier bloembladen zijn iets groter. Ze zijn bijzonder rijk aan nectar en zijn geliefd bij bestuivende insecten. De bloemen staan in volle tuilen en vormen onopengaande vruchten, hauwen, die typisch zijn voor deze familie.

Iberis umbellata en Iberis amara – botanische illustratie

Gezien hun geringe hoogte is hun bloei spectaculair, en daaraan danken scheefbloemen hun bekendheid. Bovendien beperkt het onderhoud zich tot een niet te korte snoei aan het einde van de bloei, om de ronde vorm van de struikjes te behouden.

In combinatie met hyacinten of de charmante kievitsbloemen begeleiden ze het voorjaar op prachtige wijze.

Om structuur aan de tuin te geven, kunnen scheefbloemen mooie lage randbeplanting vormen, die afhankelijk van de snoei na de bloei meer of minder strak is. Ze tekenen de borders af en benadrukken ze zonder te nadrukkelijk aanwezig te zijn, omdat ze al heel vroeg in het seizoen bloeien. Randen met scheefbloemen geven de tuin altijd een aangenaam ‘af’ uiterlijk.

Samen met zonneroosjes, die in de zomer bloeien, zomen de iberissen een pad het hele jaar door af. Thlaspi’s kunnen ook een zonnig talud veroveren dat moeilijk te beplanten is. Zonder veel onderhoud te vragen, bieden ze dicht loof en een mooie bloei, terwijl ze de bodem bedekken en de groei van onkruid tegengaan.

Net als taluds kunnen zeer zonnige en droge plekken waar moeilijk gras kan groeien door thlaspi’s worden gekoloniseerd, samen met andere bodembedekkende vaste planten, zoals bijvoorbeeld Verveine nodiflora en Achillea crithmifolia (waar je niet op kunt lopen!).

Tot slot kun je scheefbloemen gebruiken om het dak van je tuinhuisje te beplanten. In combinatie met de onmisbare vetkruiden, het Engels gras, de zandanjers, tijm en zwenkgrassen… kun je een minituin met een mooie variatie aan planten creëren op een klein, aanvankelijk kaal stukje.

De voorjaarsbloei van scheefbloemen: Iberis ‘Absolutely Amethyst’, Iberis sempervirens ‘Pink Ice’, Iberis sempervirens ‘Masterpiece’

Belangrijkste variëteiten van scheefbloem

De vaste variëteiten

De eenjarige variëteiten

Iberis sempervirens Snowflake - Scheefkelk

Zeer rijkbloeiende variëteit, met weelderige, grotere schermen dan de botanische soort, in stralend wit. Een probleemloze vaste plant voor gebruik in de border of als bodembedekker, samen met vrouwenmantel of postelein om de zomer op te fleuren.

• Bloeitijd april tot juni
• Uiteindelijke planthoogte 15 cm

Productfiche bekijken

Iberis sempervirens Absolutely Amethyst - Scheefkelk

Deze Iberis met paarse bloemen bloeit na de witbloeiende variëteiten, maar is net zo geliefd bij bijen. Hij staat blijvend in een bloembak, samen met voorjaarsbollen, of laat zijn kussens over een muur hangen, samen met muurklokjes.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 30 cm

Productfiche bekijken

Iberis sempervirens Pink Ice - Scheefkelk

De roze bloemen hebben een ongebruikelijke kleur voor wintergroene Iberis en combineren mooi met de donkere Perzische kievitsbloemen en paarse druifhyacinten.

• Bloeitijd mei tot juli
• Uiteindelijke planthoogte 25 cm

Productfiche bekijken

 

Iberis umbellata Fairy Mixed (zaad) - Scheefbloem

Een schakering van roze en violet voor rotstuinen, of om een grindtuin met kleur te accentueren, samen met Engels gras en zandanjers.

• Bloeitijd juli tot oktober
• Uiteindelijke planthoogte 20 cm

Productfiche bekijken

Iberis planten

Waar iberissen planten

Kies een zonnige plek, want scheefkelken geven de voorkeur aan felle zon boven schaduw. Door hun geringe hoogte hebben deze vaste planten geen last van wind.

Een goede drainage is belangrijk: iberissen verdragen geen overmatige vochtigheid en zullen daarom goed gedijen in lichte, stenige en vooral goed gedraineerde grond.

Wanneer en hoe iberissen planten

De ideale plantperiode loopt van half september tot november, hoewel planten in kweekpotjes het hele jaar door kunnen worden geplant, behalve tijdens vorst of een hittegolf.

• Zet het kweekpotje in een bak met water om de wortelkluit goed te bevochtigen.
• Graaf een plantgat dat in alle richtingen drie keer zo groot is als de wortelkluit.
• Vul het plantgat zo op dat de wortelhals gelijk komt met het grondoppervlak. Gebruik een mengsel van grond, potgrond en grind in gelijke delen.
• Plaats de wortelkluit en laat rondom een ruimte van 0,20 tot 0,25 m vrij. Vul aan met het mengsel.
• Druk de grond aan en geef overvloedig water.

Bekijk onze video over het planten van vaste planten in een rotstuin.

Wanneer en hoe iberissen zaaien

Scheefkelken kunnen op twee momenten worden gezaaid: in maart-april onder glas of in mei direct in de volle grond.

• In maart onder glas zaaien

Zaai vanaf maart onder glas en verspeen de kiemplanten in individuele potten zodra ze ongeveer tien centimeter hoog zijn. Laat ze geleidelijk afharden door ze overdag in de halfschaduw buiten te zetten en ‘s nachts weer binnen te halen. Je kunt ze vanaf half mei uitplanten, na de laatste vorst. Bescherm ze in het begin ook tegen direct zonlicht, bijvoorbeeld met een kistje. Geef de zomer daarna regelmatig water.

• In mei direct in de volle grond zaaien

Het juiste moment om direct in de volle grond te zaaien is na de late nachtvorst. Je kunt vaste planten, maar vooral eenjarige I. umbellata, direct op hun plek zaaien.

1. Bereid de bodem voor door die tot een diepte van ongeveer 15 cm te bewerken en potgrond, compost en grind toe te voegen, vooral op zware grond.
2. Verkruimel de bodem en hark hem aan.
3. Zaai en bedek de zaden met een zeer dun laagje zand.
4. Geef water met een fijne broes.
5. Dun overtollige planten uit.

Ook dan moet je de planten tijdens hun eerste zomer regelmatig water geven.

Vooraf kun je een vals zaaibed aanleggen, waardoor er minder onkruid opkomt. Bereid de grond voor alsof je wilt zaaien: volg stap 1 en 2. Zaai niet, maar wacht 2 tot 3 weken tot het onkruid ontkiemt. Verwijder deze kiemplanten met de hand of wied het oppervlak van de bodem. Zaai daarna je iberissen en ga verder met stap 3.

Hier vind je een stap-voor-stapgids voor het aanleggen van een vals zaaibed.

→ Bekijk ook onze adviesfiche over het planten en kweken van Iberis in een pot

Onderhoud

Scheefkelken zijn niet veeleisend. De verzorging beperkt zich tot een lichte snoei aan het einde van de bloei om hun kussenachtige vorm te behouden, wat de volgende bloei bevordert. Door uitgebloeide bloemen te verwijderen, verleng je ook de bloei. Meststof geven is overbodig, behalve wanneer scheefkelken in een pot worden geteeld.

Ziekten en plagen

Thsalpis zijn onverwoestbaar, vooral op droge bodem. Ze kunnen worden aangetast door roest, een schimmel die zich snel vermenigvuldigt bij een hoge luchtvochtigheid. Dat is zelden fataal. Ook naaktslakken kunnen het op de jonge scheuten gemunt hebben: volg deze tips om ervan af te komen.

Vermeerdering: zaaien, stekken, delen

U kunt uw scheefkelk vermeerderen door te zaaien, te stekken of de wortelkluiten te scheuren.

Zaden van scheefkelk oogsten

• In het late najaar, wanneer ze rijp zijn, kunt u de zaden verzamelen door de bloemtrossen met uitgebloeide bloemen boven een papieren zak af te knippen,
• schud de boeketten met droge bloemen boven een krant om ze aan de lucht te laten drogen, buiten direct zonlicht,
• bewaar ze koel of buiten om ze in maart-april te zaaien.

Thlsapis stekken

Stekken doet u vanaf half augustus tot half september.

• Neem half-afgeharde takken van ongeveer 10 cm lang,
• verwijder de bladeren onderaan over een lengte van 4 tot 5 cm,
• snijd de basis schuin af, net boven een oog,
• plant de stek in een pot die vooraf is gevuld met zaai- en stekgrond (of een mengsel van gelijke delen potgrond en zand),
• geef matig water en dek af met een plastic zak, een stolp of een doormidden gesneden fles,
• houd de stek op een milde temperatuur en buiten direct zonlicht,
• verpot of plant de stek in het voorjaar direct op de definitieve plek.

Wortelkluiten van scheefkelk scheuren

Kies sterke en gezonde planten. Doe dit vanaf half augustus tot eind september.

• Til de plant op met een spitvork,
• scheur de pollen met de hand of met behulp van een snoeimes of mes,
• snijd de delen terug om de verhouding tussen wortels en stengels in balans te brengen
• plant deze delen onmiddellijk opnieuw, in kweekpotjes of direct op de definitieve plek,
• geef royaal water.

Iberis combineren in de tuin

Voor een harmonie in blauw kan een Iberis ‘Absolutely Amethyst’ met paarse bloemen een bloembak vullen, samen met een wolfsmelk ‘Black Bird” en de collectie hyacinten Oceaan.

Op een muurtje vormen scheefkelken watervallen van bloemen.

Scheefkelken zijn perfect om de voet van clematissen te bedekken, die een zekere koelte voor hun wortels prefereren. Ze kunnen ook de voegen tussen de tegels van een pad of terras vullen: zonneroosjes en vetkruiden zijn perfecte metgezellen.

In een border met verschillende roze tinten, bestaande uit een Lagerstroemia ‘Mardi Gras‘ als struik die niet hoger wordt dan 60 cm, staan vooraan een Iberis ‘Pink Ice‘ en een dwergpioen, Paeonia humilis waarvan de bloemen intenser roze zijn. De eveneens roze bloei van de prachtige oregano ‘Kent Beauty‘ vormt de verbinding tussen de voorjaarsbloei en die van de lagerstroemia. Een pol Iris reticulata gaat in februari-maart aan de bloei van de Iberis vooraf.

Een idee voor een combinatie op een zonnige talud of in een rotstuin: Iberis sempervirens ‘Masterpeace’, Lithodora diffusa ‘Heavenly Blue’, Aster ericoïdes f. prostratus ‘Snow Flurry’, Cheilanthes lanosa (©Horticolor) en Iris reticulata ‘White Caucasus’

→ Ontdek meer combinatie-ideeën met Iberis in ons advies!