Waarom en hoe creëer je verschillende ruimtes in de tuin?

Waarom een tuin in meerdere ruimtes indelen?

Sinds enkele jaren (en de pandemie heeft dit verschijnsel versterkt) is de tuin een geliefde plek geworden en zijn steeds meer mensen aan dit avontuur begonnen.

• Maar hoewel tuinieren betekent dat je planten op je eigen terrein plant, beperkt het ontwerp zich daar niet toe. De beplanting wordt georganiseerd in borders en plantvakken, maar om van je tuin een succes te maken, is het wenselijk om het ontwerp ervan als geheel te benaderen. Dat betekent dat je moet nadenken over de verschillende ruimtes, hun indeling en de verschillende looproutes. De tuin wordt zo een echte uitbreiding van het huis. Net als het huis wordt hij ingedeeld in verschillende ‘kamers’, die thematische groene kamers kunnen zijn, bijvoorbeeld geleid door een keuze voor een bepaalde stijl of kleuren, of kunnen voortkomen uit de wens om elke zone een specifieke functie te geven (terras, moestuin, bloemenweide, composteerplek, parkeerplaats, tuinhuisje, opslag van afvalbakken…). Sommige van deze zones zijn van nature mooi, terwijl andere beter aan het zicht kunnen worden onttrokken om de algemene uitstraling van de tuin niet te verstoren.
• Daarnaast zorgt het indelen van een tuin ervoor dat je niet alles in één oogopslag ontdekt. De volgende zone, verborgen achter een haag of een structuur, laat zich vermoeden zonder zich volledig prijs te geven. Zo wordt de nieuwsgierigheid van de bezoeker geprikkeld en wil die verder gaan. Door op deze manier verrassende effecten te creëren, kan de tuin verschillende sferen en stemmingen bieden en lijkt hij bovendien groter dan hij in werkelijkheid is. Dat kan bijzonder nuttig zijn bij het inrichten van kleine tuinen of wanneer je met een langgerekt terrein te maken hebt.

Elke zone in de tuin kan, naast dat ze prettig is om naar te kijken, een specifieke functie hebben

Hoe creëer je verschillende zones?

• Nadat je hebt bepaald aan welke ruimtes je de voorkeur geeft (een moestuin voor verse groenten, een terras voor gezellige momenten buiten, een kippenhok, een zwembad…) en weet hoeveel ruimte elk daarvan inneemt, moet je nadenken over hoe je ze met elkaar verbindt. Dat doe je met looproutes, oftewel de manier waarop je van de ene zone naar de andere kunt gaan. Rechte paden kunnen mooie zichtlijnen creëren en de blik naar een blikvanger leiden (een boom, een beeld, een pot, een panorama…). Rondlopende paden hebben een romantischer karakter en kunnen juist het perspectiefeffect doorbreken, doordat ze het vervolg van de wandeling aan het zicht onttrekken. Let er wel op dat je niet kiest voor te krappe en/of te talrijke bochten, die het maaien kunnen veranderen in een heuse gymkhana!
• Bij het inrichten van een tuin op een helling blijken terrassen (of restanques) en trappen soms onmisbaar, wat bijdraagt aan het idee om de tuin in verschillende delen op te splitsen.

• De inrichting van een vlakke tuin zet er juist toe aan om kunstmatige niveaus te creëren (grond aanbrengen om hoogteverschillen te creëren, bepaalde zones uitgraven om een meer beschutte en intieme plek te maken, verticale elementen toevoegen…).
• Tot slot is het belangrijk om extra aandacht te besteden aan manieren om deze ruimtes vorm te geven en de ingang ervan te markeren. De afscheidingen kunnen bestaan uit hagen van planten: sommige ontnemen permanent of alleen tijdelijk elk zicht, andere laten de blik juist doorgaan, zodat je van een interessant uitzicht kunt genieten en het omliggende landschap kunt integreren alsof het deel uitmaakt van je tuin, terwijl je deze visueel groter maakt. Een andere oplossing is het gebruik van vaste structuren en niet-plantaardige materialen, waarbij je er nog steeds planten mee kunt combineren.

Zones scheiden en met structuren verbinden

Constructies kunnen, afhankelijk van de gebruikte materialen, zeer duurzaam blijken. Ze kunnen op zichzelf worden gebruikt of worden gecombineerd met planten, die ze minder kunstmatig maken en extra charme geven.

Muren en muurtjes

Muren kunnen onder andere worden gebruikt om hoogteverschillen in de bodem op te vangen of ruimtes af te bakenen (zie de hele tuin).

Gemetselde muren kunnen behoorlijk hoog zijn en zo de tuin doeltreffend afsluiten. Laat ze liever niet kaal, maar benut ze om ze met klimplanten te versieren. Zo aangekleed valt hun aanwezigheid minder op en vervagen de grenzen van de tuin, waardoor deze groter kan lijken. Sommige planten, zoals klimop, de trompetbloem, de klimhortensia of de wilde wingerd, hechten zich vanzelf aan deze steun. Klimrozen, jasmijn, kamperfoelie of blauweregen hebben daarentegen een structuur nodig waaraan ze zich kunnen vastgrijpen, soms met hulp van de tuinier. Om ze een geschikte steun te bieden, kunnen eenvoudige metalen kabels of houten trellissen worden gebruikt. Muren met een goede standplaats bieden ook een ideale plek om er fruitbomen tegen te leiden, zonder veel ruimte op de bodem in te nemen.

Muren van gestapelde natuursteen hebben een onmiskenbare charme, die nog wordt versterkt als je ze beplant. Op de bovenkant en in de spleten kunnen talrijke planten groeien, die het bouwwerk met hun bloei opfleuren.

Schanskorven

Schanskorven zijn structuren die momenteel erg populair zijn. Deze metalen ‘kooien’, gevuld met stenen, kiezels of ander materiaal naar keuze, hebben echter een zeer eigentijdse uitstraling, die niet bij elke tuinstijl past. Ze lijken in het gebruik enigszins op bepaalde muren, maar zijn eenvoudiger te plaatsen en kunnen ook worden beplant.

Houten of stenen balken

Om een restanque of terras te ondersteunen, brengen dikke houten of stenen balken, verticaal of horizontaal geplaatst, een warme noot in de tuin. Om het ritme te doorbreken, kun je het bovenste deel van de grondkering aankleden met heesters met een kruipende en overhangende groeiwijze, die de lijnen verzachten, afgewisseld met vaste planten. Naast hun decoratieve functie vormen de planten zo een soort natuurlijke barrière die het hoogteverschil veiliger maakt.

Deze elementen kunnen ook plat worden gelegd en tot op het niveau van de bodem worden ingegraven, om zo een ruimte, doorgang of pad af te bakenen.

Pergola’s, bogen en boogjes

Pergola’s, boogjes, prieeltjes en andere bogen zijn uitstekende manieren om verticalen te creëren. Ze kunnen een praktisch doel hebben, zoals een pergola die schaduw biedt op een terras of in een rusthoek. Wanneer ze worden afgedekt met een schaduwdoek of rietmat, bakenen ze een beschutte plek af waar je beschermd tegen de felle zon kunt eten en rusten. Door klimplanten te plaatsen, kun je genieten van een prachtige bloei, sierlijk blad en zelfs vruchten (kiwi’s, druiven, passievruchten…). Bogen markeren bij uitstek de overgang van de ene ruimte naar de andere. Wanneer ze bijvoorbeeld door hagen worden omkaderd, nodigen ze uit om de wandeling voort te zetten en vormen ze een soort min of meer mysterieuze poort, zeker wanneer ze door klimplanten worden versierd. Dit is dan een mooie gelegenheid om aantrekkelijke combinaties te creëren (bijvoorbeeld een klimroos en een clematis, of een klimplant die in het voorjaar bloeit gecombineerd met een klimplant die in het najaar interessant is om verschillende seizoenen mooier te maken).

Draadgaas en trellissen

Een eenvoudig draadgaas of een sierlijke trellis kan worden gebruikt om 2 zones van de tuin van elkaar af te bakenen. De omgeving van een zwembad beveiligen, de moestuin of het kippenhok afbakenen en tegelijk het risico op indringers beperken, de tuin afsluiten: ze zijn zeer veelzijdig en kunnen een kleine investering betekenen. Sommige zijn esthetisch aantrekkelijk, andere kun je beter aan het zicht onttrekken door opnieuw klimplanten te gebruiken. Dit soort structuren is geschikt voor veel planten (planten die zichzelf vasthechten of zich rond iets moeten kunnen winden), maar let op hun standplaats ten opzichte van de overheersende wind. Hun oppervlakken kunnen namelijk veel wind vangen en bij krachtige windstoten binnen enkele minuten worden vernield.

Hekken

Houten hekken geven je tuin een landelijk, idyllisch of meer ‘ranchy’ tintje. Je kunt ze gemakkelijk maken van palen en planken uit de winkel, of zelfs gewoon elementen uit de tuin hergebruiken (bijvoorbeeld stammen en takken die bij het snoeien vrijkomen). Wanneer ze « kaal » blijven, laten hekken de blik door en bakenen ze af zonder op te sluiten. Met klimplanten krijgen ze meer poëzie. Natuurlijk zijn er ook duurzamere uitvoeringen, dankzij betonnen hekken; uiteindelijk hangt de keuze vooral af van smaak en budget.

Ruimtes verdelen met planten

Een haag is een klassieke en bekende manier om een ruimte te omzomen, maar het effect verschilt volledig naargelang het type planten dat je kiest.

• Wintergroene, halfwintergroene of marcescente heesters hebben verschillende voordelen. Ze geven structuur aan de tuin, filteren de wind doeltreffend en zorgen het hele jaar door voor een zekere privacy. Photinia, olijfwilg, liguster, haagbeuk en talrijke coniferen worden vaak gebruikt. Als ze strak gesnoeid zijn, stralen ze bovendien een zekere strengheid uit.
• Meer veranderlijk, gedijen bloeiende, geurende en landelijke hagen het best wanneer je ze vrij laat groeien. Zo geniet je van hun bloei, vruchten of blad, die de seizoenen markeren.
• Om een ruimte af te scheiden zonder het zicht te blokkeren, kun je kleinblijvende heesters gebruiken, waarvan sommige bovendien uitstekend tegen snoei kunnen: bepaalde zuurbessen, kardinaalsmutsen, struikkamperfoelies en struikganzeriken zijn goede kandidaten, maar je kunt ook denken aan bepaalde rozen, die in het koude seizoen echter minder aantrekkelijk zijn. Al deze planten kunnen bovendien dienen om een laan of pad te omlijsten.
• In dezelfde geest kunnen bepaalde vaste planten deze functie vervullen en lage hagen vormen. Kies voor vaste planten met wintergroen blad (alsem, Carex, wolfsmelk, purperklokjes, lavendel, klein Phormium, heide); zo behoud je ook in de winter een zekere structuur.
• De stijl van je tuin (naast de bodem, het klimaat en de standplaats natuurlijk) moet ook een rol spelen bij het type planten dat je erin opneemt. In een tuin met een zen- of Aziatische uitstraling zijn bamboes bijvoorbeeld geschikt, terwijl ze in een natuurtuin eerder zouden kunnen verrassen. Zorg dus voor een zekere samenhang, of creëer juist duidelijk van elkaar onderscheiden ruimtes, die elk een heel eigen sfeer hebben, maar die je pas ontdekt wanneer je ze binnengaat.