Sierlijke, stekelige planten voor een originele tuin

De Aralia elata of Japanse engelwortel

De Aralia elata, ook wel duivelswandelstok genoemd, vormt een grote heester die 4 tot 5 m hoog kan worden en 5 m breed. De plant heeft een spreidende groeiwijze met stevige stengels die zich breed vertakken, waardoor hij op een gigantisch boeket lijkt. De schors en takken zijn voorzien van scherpe stekels, evenals het blad. De Aralia elata heeft grote, handvormige, sterk ingesneden bladeren die soms 1 m lang worden en in het najaar schitterend geel en rood kleuren. Dit weelderige blad vormt een decor voor de spectaculaire zomerbloei. De grote bloemschermen van 30 tot 60 cm bestaan uit talrijke kleine witte bloemen, die doen denken aan die van de gewone engelwortel. Deze luchtige bloemen veranderen vervolgens aan het einde van de zomer in zwarte steenvruchten, waar vogels dol op zijn.

In de tuin gedijt de Aralia elata bijzonder goed op plekken met halfschaduw, beschut tegen harde of uitdrogende wind. De plant geeft de voorkeur aan een humusrijke, vochtige tot natte bodem. Het is een zeer winterharde boom (-23 °C), die solitair op een gazon of in een bosje prachtig tot zijn recht komt en in het najaar voor een waar vuurwerk zorgt!

De roos 'Pteracantha'

Dit is een excentrieke en charmante roos die thuishoort in een grote tuin voor liefhebbers van bijzondere planten. De Rosa omeiensis ‘Pteracantha’ (of Rosa sericea ‘Pteracantha’), ook wel “zijdeachtige roos met grote doornen” genoemd, is een Chinese botanische roos die fascineert door haar bijzondere uiterlijk. Deze krachtige roos heeft een opgaande, bossige groeiwijze en vormt een prachtige stekelige massa van 2 tot 2,50 m hoog, en wordt nog hoger als ze niet wordt gesnoeid. Haar bijzonderheid schuilt in de jonge takken, die opvallend zijn wanneer ze bedekt raken met rode doornen, die plat en breed zijn, als een hanenkam en bijna doorschijnend wanneer de zon erdoorheen schijnt. Deze grote rode stekels geven de roos een sculpturaal uiterlijk, voordat het sterk ingesneden blad ze aan het zicht onttrekt. De Rosa ‘Pteracantha’ bloeit aan het begin van de zomer met kleine witte bloemen die op die van de hondsroos lijken en tussen het donkergroene varenachtige blad verschijnen. Na de bloemen verschijnen bolvormige, roodachtige vruchten, rozenbottels genoemd, die vaak tot in de winter blijven hangen.

Deze roos past uitstekend in doornhagen en landelijke hagen, of als botanische curiositeit solitair in een natuurlijk aangelegde tuin. Geef haar een plek waar het licht van achteren de pracht van haar doornen onthult. Deze zeer winterharde roos, die temperaturen tot -23 °C verdraagt, is weinig veeleisend, goed bestand tegen droogte en groeit in arme bodems of onder moeilijke klimaatomstandigheden.

De Sichuanpeper

De Zanthoxylum piperitum, bekend als Sichuanpeper, is een heester die wijdverbreid is in Azië en wordt gewaardeerd om zijn blad en aromatische bessen die als specerij worden gebruikt. De Sichuanpeper vormt een mooie heester met een sierlijke groeiwijze en van nature een bossige vorm, die 4 m in alle richtingen bereikt. De stam en jonge takken zijn bezet met fijne doorns die na verloop van tijd veranderen in vrij fascinerende wratachtige uitgroeisels. De bladverliezende, verspreid staande bladeren bestaan uit 11 tot 21 ovale, glanzende, groene en getande deelblaadjes, die in het najaar goudkleurig en purper verkleuren voordat ze afvallen. De randen van de deelblaadjes zijn voorzien van kleine klieren met etherische oliën en minuscule doorns. Wanneer je ze kneust, verspreiden deze bladeren een complexe geur met kruidige, houtachtige, citroenachtige en licht peperige tonen. In het voorjaar produceert de heester trossen kleine gele bloemen, die contrasteren met het diepe groen van het blad. In de zomer maken deze bloemen plaats voor rozerode bessen die, zodra ze rijp zijn, opengaan en een zwart zaad onthullen waarvan het omhulsel na het drogen en malen wordt gegeten.

In de tuin vormt de Sichuanpeper een mooie blikvanger in een niet-gesnoeide of defensieve haag, dankzij de sterk gedoornde jonge takken. Hij staat graag in de zon of halfschaduw, beschut tegen koude en droge wind, in een diepe, vruchtbare, goed doorlatende en lichtzure bodem. Omdat hij enigszins vorstgevoelig is (-18 °C), moet je de voet in de winter met mulch bedekken in een streng klimaat.

De agave isthmensis

Een stekelige kleine rozet met een dreigende uitstraling! De Agave isthmensis is een vetplant die oorspronkelijk uit de kustgebieden van Oaxaca in Mexico komt en haar stekelige bladeren uitspreidt als evenzovele kleine gevorkte tongen. Deze agave heeft een lage, compacte rozetvorm en wordt niet groter dan 50-60 cm in alle richtingen. Ze is ideaal om een exotisch accent aan de tuin of het terras toe te voegen, want ze is gemakkelijk in een pot te kweken. De korte, vlezige bladeren zijn blauwgroen of grijsgroen van kleur, hebben een rand met vervaarlijke rode stekels en eindigen in een lange, bloedrode, scherpe punt. Ze biedt een unieke, sierlijke uitstraling. Hoewel de Agave maar één keer in haar leven bloeit, is de bloemstengel, wanneer die verschijnt, spectaculair: hij kan meerdere meters hoog worden en draagt talrijke gele of groene bloemen.

Omdat ze niet winterhard is, wordt ze aan de Middellandse Zeekust in de volle grond gekweekt, waar ze een exotische rotstuin, een droge helling of een border zal verfraaien; elders staat ze in een pot. Ze houdt van goed doorlatende grond en een standplaats in de volle zon.

De Agave ismenthis. Rechts de bontbladige variëteit.

De Mahonia 'Hivernant'

De Mahonia Japonica ‘Hivernant’ is een heester met een exotische uitstraling, waarmee je zelfs midden in de winter een echt tropische sfeer kunt creëren! Bekend om zijn grote stekelige bladeren en zijn zo zonnige winterbloei, verlicht de Mahonia Japonica ‘Hivernant’ schaduwrijke plekken in de tuin, als solitair, in heesterborders, als haag of in de ondergroei onder grotere bomen. Deze cultivar vormt een wintergroene struik van 1,50 m hoog en breed, waarvan de grote donkergroene, geveerde en leerachtige bladeren met stekelige randen tot 50 cm lang kunnen worden en onmiddellijk de aandacht trekken. Ze vormen een ruwharige omlijsting voor de overvloedige gele bloei die van november tot maart verschijnt. De bloemen groeien in trossen met aren van gele bloemen die midden in het koude seizoen een krachtige geur van lelietje-van-dalen verspreiden.

Deze bloemen worden in de zomer gevolgd door blauwzwarte bessen. ‘Hivernant’ geeft de voorkeur aan een lichtzure, organischestofrijke, goed gedraineerde en vrij vochtige bodem. De heester is winterhard en brengt een verrassende exotische weelderigheid, terwijl hij zich in de meeste van onze regio’s goed aanpast.

De Pseudopanax ferox

Afkomstig uit dezelfde familie als de duivelswandelstok (de Araliaceae), is de Pseudopanax ferox, in het Engels ook wel ‘lancewood’ genoemd, op zijn zachtst gezegd een bijzondere heester! Deze zuivere botanische curiositeit is endemisch in Nieuw-Zeeland en zal liefhebbers van exotische planten met stekels zeker aanspreken! Hij vormt een kleine boom van 8 m hoog met zo’n verrassend kaal en sierlijk uiterlijk dat hij bijna als een fossiele plant lijkt. Hij heeft een zeer bijzondere vorm: het interessantste aspect van de Pseudopanax ferox is zijn veranderlijke blad. De jonge bladeren zijn smal en bruingrijs van kleur en aan beide kanten bezet met tanden, als evenzoveel scherpe zaagbladen, bijna 50 cm lang en overhangend, terwijl de volwassen bladeren hun getande uiterlijk verliezen en elk jaar gladder worden. Hoe ouder de boom wordt, hoe kaler hij aan de basis wordt en hoe meer hij boven aan de stam een merkwaardige kroon van puntige, donkergroene bladeren ontwikkelt. De verandering van het blad naarmate de plant ouder wordt, zorgt voor een ongewoon sierlijk effect.

Deze weinig winterharde plant (-7 °C) heeft een beschutte standplaats nodig, uit de koude en droge wind, in een zacht klimaat. In strenge streken kweekt u hem in een pot die u in de winter binnenhaalt. Hij groeit in niet-kalkhoudende, humusrijke, goed gedraineerde bodem en zal verbazen wanneer hij in een grote exotische border in de halfschaduw of in de ochtendzon wordt geplant.

De kronkelcitroenboom 'Flying Dragon'

Een grillige groeiwijze en scherpe, dreigende punten: de Poncirus trifoliata ‘Flying Dragon’ is een variëteit van de wilde citroen die alles heeft om in de smaak te vallen!  Hij is bestand tegen kou en verdraagt vorst van ongeveer -15 °C, waardoor hij waarschijnlijk de enige citrusvrucht is die in bijna elke tuin in Nederland een plek kan vinden. Maar dat is niet zijn enige troef! Hij heeft de bijzondere eigenschap dat hij gedraaide takken met stekels vormt, waardoor hij in de tuin zowel sierlijk als sculpturaal oogt. Met een maximale hoogte van 2 m is hij perfect voor een heesterborder. Ook in het voorjaar is hij opmerkelijk, wanneer een drietallig blad zijn golvende takken bedekt en een witte bloei een bedwelmende geur verspreidt. Deze wilde citroen produceert bovendien kleine gele vruchten, hoewel ze te bitter zijn om te eten. Hun schil kan daarentegen wel worden gebruikt in de keuken. Door de kou verkleurt het blad geel en rood, wat zijn visuele aantrekkingskracht in het najaar versterkt. Een zonnige standplaats en goed doorlatende, kalkvrije grond volstaan voor zijn groei.

Poncirus trifoliata ‘Flying Dragon’: boomkroon en vruchten (©Malcom Manners), bloei (© jalexartis Photography)