Zanthoxylum piperitum - Japanse peperboom

De Zanthoxylum piperitum, soms Clavalier genoemd, is ongetwijfeld de bekendste en meest gekweekte van deze kleine Aziatische boompjes die we Szechuanpeperbomen noemen. Het zijn inderdaad de opmerkelijk aromatische bessen die worden gebruikt, met name in de Chinese keuken, onder de naam Szechuanpeper. Na de onopvallende voorjaarsbloei volgen de beroemde kleine roze-rode bessen, waarvan de gedroogde en gemalen roze schil als specerij wordt gebruikt. De combinatie van het roze van de vruchten en het blad dat in het najaar goudpurperen tinten krijgt, is prachtig bij deze Chinese peperboom, die al op jonge leeftijd vrucht draagt. Hij is perfect in een informele haag, en zijn zeer doornige jonge takken doen wonderen in een afscheidende haag. Om die reden is het beter hem wat verder van een looppad te plaatsen en handschoenen te dragen tijdens de oogst!

Oorspronkelijk afkomstig uit de provincie Sichuan, in het zuidwesten van China, is de Zanthoxylum piperitum wijdverspreid van Japan tot Vietnam. Hij behoort tot dezelfde familie als de citrusvruchten, de Rutaceae, waarmee hij een zeer aromatisch blad deelt. De paar soorten die het geslacht Zanthoxylum vormen, zijn soms moeilijk van elkaar te onderscheiden; de determinatie gebeurt vaak op basis van het aantal deelblaadjes waaruit de bladeren bestaan of door morfologische bijzonderheden van de bloem, de doorns, de hoofdnerf van de bladeren... Deze grote struik verliest zijn blad in de winter, is kortstondig winterhard tot -18°C en groeit in elke goed doorlatende en voldoende diepe bodem. Late vorst kan echter de bloei schaden en zijn jonge scheuten verbranden. Alleen diepe schaduw ontmoedigt deze onverschrokken Chinese peperboom.

Met een zeer snelle groei in frisse, vruchtbare grond bereikt deze kleine boom gemiddeld een hoogte van 4 m met een vergelijkbare breedte op volwassen leeftijd. Zijn habitus is elegant, van nature bossig en uitgespreid, ondersteund door soepele takken. De stam en de jonge twijgen zijn bezet met fijne, platte doorns die na verloop van jaren aan de basis veel breder worden, terwijl hun punt stomp wordt. Ze vormen uiteindelijk merkwaardige uitstulpingen die op grote wratten lijken. De twijgen dragen bladverliezende bladeren die afwisselend geplaatst zijn, 7 tot 15 cm lang, verdeeld in 11 tot 21 kleine, ovale en glanzende deelblaadjes met getande randen, voorzien van klieren met etherische oliën en kleine weerhaakjes. Wanneer je ze wrijft, verspreiden ze een geur die tegelijkertijd kruidig, houtachtig, citroenachtig en licht peperachtig, maar zacht is. Hun kleur is een mooi donkergroen; in de herfst krijgen ze gele, oranje tot roze-paarse tinten voordat ze afvallen. De bloei verschijnt al op exemplaren van 3 of 4 jaar oud (uit zaad). Deze vindt plaats in mei-juni, vroeger of later afhankelijk van het klimaat, op de eenjarige twijgen. Ze bestaat uit kleine trossen of schermen van 3 tot 5 cm diameter, samengesteld uit kleine, komvormige, geelgroene bloempjes. Bij deze struik vind je zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen. Na bestuiving vormen zich op de vrouwelijke bloemen ronde, 3 tot 5 mm grote, bolvormige en wrattige vruchten. Hun vlezige omhulsel is roze-rood van kleur bij rijpheid; ze openen zich en onthullen zwarte, glanzende zaden. Alleen het omhulsel wordt geconsumeerd, nadat het is gedroogd en gemalen. Merk op dat de clavalier zeer goed tegen snoei kan, zelfs rigoureuze snoei. Hoewel de plant zelfbestuivend is, zal de vruchtproductie groter zijn als je 2 of meer exemplaren in de tuin plant.

In de keuken:

De roze bessen van deze Szechuanpeperboom mogen niet worden verward met de "roze bessen" of "roze peper" die in het specerijenschap worden verkocht: deze laatste worden geproduceerd door een andere kleine boom genaamd Schinus terebinthifolius, de Braziliaanse peperboom, oorspronkelijk uit Zuid-Amerika. In de keuken gebruik je de roze "schil" van de vruchten van onze Zanthoxylum om conserven, rijst, salades en bereide gerechten op smaak te brengen. Deze specerij is onmisbaar in de traditionele Aziatische keuken. De gedroogde en tot poeder vermalen bladeren worden ook gebruikt, met name in Japan: hun aroma lijkt sterk op dat van de bessen.

In de tuin:

Deze kleine boom met zijn fascinerende schors is ontegenzeggelijk charmant in een Engelse of naturalistische tuin. Als hij solitair wordt geplant, kan hij met de tijd een prachtig exemplaar worden dat voor verraste opmerkingen van je bezoekers zorgt: je kunt perfect, om zijn stam vrij te maken, de onderste takken tot ongeveer 1 m van de grond afsnoeien. In vrijgroei vindt hij van nature zijn plaats in een ongesnoeide haag, samen met bijvoorbeeld kornoeljes, lijsterbessen, sneeuwballen, Osagedoorn, sierappels en sierkersen, of honingboom. Het doornige karakter van zijn jonge twijgen maakt van deze mooie struik een ideale kandidaat voor een afscheidende haag. Gebruik hem hiervoor bijvoorbeeld in combinatie met Poncirus trifoliata, Rosa moyesii, Pyracantha, de eenstijlige meidoorn (Crataegus monogyna), de Japanse sierkwee 'Cido', duindoorn...