Nul afval: wat te doen met takken in de tuin?

Wat bij wet verboden is

Wist je dat het verboden is om je takken te verbranden? De wet verbiedt inmiddels het verbranden of vernietigen van groenafval, zoals gemaaid gras, dode bladeren, struikgewas, snoeihout, afgestorven planten enzovoort. Het doel van deze wet is om vervuiling te verminderen (fijnstof, stikstofoxiden, koolmonoxide en andere schadelijke stoffen) die gevaarlijk is voor onze gezondheid en voor ecosystemen. Bovendien helpt dit verbod het risico op het per ongeluk ontstaan van brand en de overlast door rook voor omwonenden te beperken. Het verbranden van afval kan ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengen en je kunt een boete van € 450 krijgen.

→ Lees voor meer informatie ons artikel: “Groenafval verbranden: wat zegt de wet?

Takken composteren

Omvangrijk en onhandelbaar, kunnen de takken niet zomaar worden gecomposteerd. Zeker niet omdat ze bedekt zijn met hars en was, natuurlijke barrières voor schimmels die organisch materiaal afbreken. Het is daarom absoluut noodzakelijk om je takken te versnipperen voordat je ze composteert, zodat deze bescherming wordt doorbroken en het afbraakproces sneller verloopt.

Hoe versnipper je takken?

Jonge en zeer dunne takken (minder dan 1 tot 2 cm doorsnee) kunnen met de grasmaaier worden versnipperd, terwijl dikkere takken (van 1,5 tot 5 cm doorsnee) met een hakselaar worden versnipperd.

Goed om te weten: Als je geen hakselaar wilt kopen, informeer dan bij je buren, gemeente of een hovenier of je er een kunt huren of lenen.

Eenmaal versnipperd kunnen de takken aan de compost worden toegevoegd, vooral de jonge twijgen, die stikstof en veel voedingsstoffen bevatten en weinig lignine. Oud hout verteert ook in de compost, maar veel langzamer, omdat het daarentegen weinig stikstof en veel tannines en lignine bevat. Voeg groenafval dat rijk is aan stikstof en voedingsstoffen (gemaaid gras…) toe om je compost in balans te houden, vooral als je dit oude takkenmateriaal toevoegt.

Goed om te weten: takken van harsbomen (levensboom, cipres enzovoort) kunnen worden gecomposteerd, maar slechts in kleine hoeveelheden (minder dan 20% van het volume van de compost).

Takken als mulch gebruiken

Wanneer jonge takken worden versnipperd, vormen ze uitstekende mulch. Hier gebruiken we uitsluitend jonge twijgen, die meer stikstof en minder lignine bevatten dan het oude hout. Dit jonge versnipperde hout wordt trouwens BRF genoemd (bois raméal fragmenté) en levert talrijke voedingsstoffen: aminozuren, eiwitten, mineralen, cellulose, stikstof, fosfor en kalium. BRF wordt als mulch gebruikt aan de voet van hagen, heesters en bomen, maar ook in borders. Als je het in de moestuin of bij jonge planten wilt gebruiken, voeg je er best groen versnipperd materiaal (groene takken en bladeren…) aan toe om het stikstoftekort van het takkenmateriaal te compenseren.

Let op: gebruik geen oud hout, dat rijk is aan lignine en arm aan stikstof, omdat het kan leiden tot stikstofgebrek en zo de vruchtbaarheid van je bodem kan verminderen. Het is echter wel geschikt als mulch voor paden om de groei van ongewenste kruiden te beperken.

→ Lees meer in ons artikel: “BRF of verse houtsnippers: wat is het? Hoe gebruik je het in de tuin?”

Als brandhout

Uw gesnoeide takken kunnen als brandhout worden gebruikt voor een open haard, houtkachel of barbecue. Een uitstekend alternatief voor dikke takken die vanwege hun diameter niet versnipperd kunnen worden. Zaag ze met een kettingzaag of een zaag in stukken. De dunnere takken kunnen ook worden gebruikt om kleine bosjes voor het aanmaken van het vuur te maken. Het hout moet echter worden opgeslagen om enkele maanden te kunnen drogen (van 6 maanden tot 2 jaar, afhankelijk van de diameter en de snoeiperiode) voordat het wordt gebruikt, beschut tegen de regen of in een ‘Benjeshaag’.

→ Lees ook ons artikel: Hoe bewaar je brandhout?

Als droge haag of 'Benjeshaag'

Een takkenwal bestaat uit horizontaal opgestapelde gesnoeide takken. Dit type haag is al enkele eeuwen (of zelfs veel langer!) bekend en werd vooral gepromoot door Hermann Benjes, een ecoloog, waardoor hij soms ook wel ‘Benjeshaag’ wordt genoemd. Je kunt de takken eenvoudig op een hoop leggen of ze bijeenhouden met houten palen of zelfs met zorgvuldig gevlochten takken. Zo vormen ze een natuurlijke, ecologische afscheiding, die vaak een meter hoog is. Deze haag wordt dan een schuilplaats voor de fauna, met name voor vogels en kleine zoogdieren, maar ook voor insecten die er graag beschutting zoeken. Met takkenwallen kun je bovendien verschillende delen van de tuin afbakenen en een deel van de tuin beschermen tegen de wind. De opgeslagen takken drogen enkele maanden voordat ze als brandhout worden gebruikt, maar je kunt ze ook gewoon laten verteren in de loop van de tijd. Door de vertering van dit hout wordt een zone bovendien weer humusrijk.

Langs de rand van een vlechtwerkborder

Sinds de middeleeuwen worden plessisvlechten gebruikt om tuindelen, moestuinvakken en borders af te bakenen. Om deze mooie gevlochten randen te maken, hoef je alleen houten paaltjes in de grond te zetten (bij voorkeur van hout van de tamme kastanje of robinia, omdat dit hout uitstekend bestand is tegen weersinvloeden), met een onderlinge afstand van 30 tot 60 cm. Vervolgens vlecht je de afgeknipte takken tussen deze paaltjes: houd de tak horizontaal, leid hem voor het eerste paaltje langs, vervolgens achter het tweede en zo verder. Daarna wissel je de takken af door het vlechtpatroon om te keren. Naarmate het takkenmateriaal vergaat, vervang je het. Voor het vlechten wordt meestal hout van de hazelaar of wilg gebruikt, maar je kunt dit ook doen met allerlei takken van heesters of bomen met soepel hout.

→ mijn ervaring: elk jaar maak ik gevlochten randen rond borders met de pas gesnoeide takken (en dus nog soepele takken) van mijn perenbomen.

Met een steunpaal en palen

In de tuin hebben we bijna altijd stokken nodig, vooral in de moestuin, bijvoorbeeld om onze tomatenplanten te ondersteunen of een jonge fruitboom te helpen. Gesnoeide takken zijn uitstekende stokken, vooral wanneer ze mooi recht zijn en een diameter van minstens 2 cm hebben. We kunnen zelfs kalk op de tak aanbrengen om schimmelvorming te beperken en insecten tegen te houden. De zeer dikke takken (met een diameter van meer dan 5 cm) kunnen ook als paaltjes dienen om ruimtes af te bakenen of een omheining te plaatsen. We kunnen er ook steunen voor klimplanten en zelfs een tipi voor stokbonen mee bouwen.

→ mijn ervaring: enkele jaren geleden maakte ik een omheining voor mijn kippen met dikke berken takken die ik had verzameld tijdens het snoeien van de bomen in mijn gemeente. De takken dienden toen als paaltjes om kippengaas aan vast te maken. De omheining hield het drie tot vier jaar probleemloos vol. 

Een takkenhoop voor de fauna

In een rustig hoekje van de tuin kunt u eenvoudig een hoop takken of dood hout neerleggen, die dan een schuilplaats voor de dieren in de tuin vormt. Zo kunt u enkele vogels, reptielen, amfibieën en misschien zelfs een egel of enkele kleine zoogdieren observeren. Ook sommige insecten vinden hier beschutting, buiten het bereik van roofdieren. Ze krijgen dan de paddenstoelen en houtetende insecten (waaronder de gouden tor) als buren, die deze voedselrijke hoop hout geleidelijk afbreken. De zachte takken met merg van rozen en braamstruiken, maar ook de holle takken van bamboe, vlierstruiken of forsythia’s, worden door solitaire bijen en wespen zeer gewaardeerd als schuilplaats of toevluchtsoord.

Takkenhoop voor de dieren in de tuin