10 kornoeljes voor een kleine tuin

Kornoeljes met gekleurd hout

Kornoeljes met gekleurde takken hebben de neiging nogal wat ruimte in te nemen: vaak bijna 2 m hoog en net zo breed. Hoewel deze omvang redelijk blijft in een kleine tuin, kunnen deze kornoeljes soms wat te veel ruimte innemen als die schaars is.

Gelukkig bestaan er dwergvormen van kornoeljes met decoratieve takken, zoals de serie van Cornus sericea ‘Kelseyi’ die niet hoger wordt dan 75 cm en 1 m breed, Cornus sericea ‘Kelsey Gold’ met goudgeel blad (en wat lastiger te kweken!) of Cornus sericea ‘Kelsey Dwarf’, die net zo klein is als de andere, maar zich breder uitspreidt. Deze laagblijvende kornoeljes zijn prachtig in een border, als bodembedekker of om een talud te beplanten, maar zijn ook geschikt voor de teelt in een pot of bak. Deze zeer winterharde kornoeljes gedijen op een zonnige standplaats of in de halfschaduw. Ze houden van zure, zware bodems, maar verdragen ook kalk.

Gloednieuw op de markt, maakt de prachtige Cornus alba ‘Miracle’ furore met zijn blad met driekleurige jonge scheuten, die zeer roze zijn en verkleuren naar groen met een crème-witte en roze rand, om in het najaar vervolgens purperroze te worden. Zodra het blad is afgevallen, nemen de felrode takken het over. Een bescheiden voorjaarsbloei wordt gevolgd door mooie blauwachtig witte bessen. Kortom, een heester die het hele jaar mooi is! De variëteit ‘Miracle’ is ook erg compact in vergelijking met andere witte kornoeljes: hooguit 1,10 m in alle richtingen. Door zijn geringe omvang kan hij in een kleine heesterborder, in een lage haag of in een grote pot worden toegepast. De Cornus alba ‘Miracle’ voelt zich prettig in een vruchtbare, humusrijke, vochthoudende tot zelfs vochtige bodem, ook als die zwaar en licht kalkrijk is.

Cornus sericea ‘Kelseyi’, Cornus sericea ‘Kelsey Dwarf’ en Cornus alba ‘Miracle’

Moeilijk te vinden is de Cornus racemosa ‘Hurzam’, een zeer compacte selectie van de Cornus racemosa. Hij wordt niet hoger of breder dan 1,20 m. De jonge takken zijn rood en verkleuren daarna naar groen. In het najaar is het blad schitterend en krijgt het zeer purperen tinten.

Goed om te weten: Cornus pumila is een van nature kleine Amerikaanse kornoeljesoort. Hij wordt ongeveer 60 tot 80 cm hoog, zelden hoger. Het is een heester met een zeer dichte, kussenvormige groeiwijze en groene bladeren met een rode tint, die in het najaar oranje worden. De witte bloemen trekken vlinders aan en de zwarte vruchten vogels. Hij is zeer winterhard (-20 °C), past zich goed aan verschillende bodems en klimaten aan en is redelijk goed bestand tegen droogte (hoewel hij de voorkeur geeft aan vochthoudende bodems). Voorlopig is de Cornus pumila nog vooral weggelegd voor “verzamelaars die gek zijn op Cornus”, maar de soort zal de komende jaren waarschijnlijk opvallend haar intrede doen in onze Europese tuinen.

Cornus pumila (© Salicyna – Wikimedia Commons)

Kornoeljes met een etagevormige groeiwijze

We vergeten de reuzenkornoeljes (Cornus controversa) categorisch, omdat ze veel te groot zijn voor een kleine tuin. We richten onze aandacht liever op zijn botanische neef, de Cornus alternifolia, de tweede kornoeljesoort met verspreid staande bladeren en een sterk gelaagde groeiwijze. De cultivars van de pagodekornoelje of Cornus alternifolia nemen gelukkig weinig ruimte in.

Dat geldt in het bijzonder voor de Cornus alternifolia ‘Golden Shadow’, die niet hoger wordt dan 3 m en niet breder dan 2 m. Deze kornoelje vormt een heester met een gelaagde groeiwijze, met horizontale takken die bedekt zijn met bont blad dat in de loop van de seizoenen verandert. De bladeren hebben een gele rand en zijn in het voorjaar oranjeroze getint, worden groener in de zomer en vervolgens paarsachtig in het najaar. De onopvallende crèmekleurige bloei wordt gevolgd door purperkleurige bessen die door vogels worden gewaardeerd. Deze heester houdt van koele klimaten, niet te droge en weinig kalkrijke bodems, en een standplaats in de zon of halfschaduw. De pagodekornoelje is perfect als solitair, als haag of achter in een border.

Cornus alterinfolia ‘Golden Shadows’: groeiwijze (© Cultivar 413) en bont blad met een roze tint

De vruchtkornoeljes

Er zijn talloze cultivars van de gele kornoelje (Cornus mas) ontstaan en er komen elk jaar nieuwe bij: sommige produceren grotere vruchten, vruchten met een andere kleur dan rood of meer vruchten dan de botanische soort.

Voorlopig bestaat er nog geen echt zeer compacte cultivar van de gele kornoelje of van Cornus officinalis (een andere kornoelje die vruchten draagt). Toch is de Cornus mas ‘Jolico’ zeer geschikt voor een kleine tuin: weliswaar 3 m hoog, maar slechts 2 m breed. Al in februari bedekt de heester zich vóór het verschijnen van het blad met talloze kleine stervormige bloemen, die in trossen bijeenstaan. Daarna volgen de vruchten, de kornoeljes, die 2 tot 3 keer groter zijn dan die van de botanische soort.

Zeer winterhard, bestand tegen droogte en kalk en weinig veeleisend wat verzorging betreft, vindt deze kleine Cornus gemakkelijk een plaats in de meeste tuinen, maar ook op een terras of groot balkon dankzij zijn bescheiden afmetingen.

Opmerking: er bestaat een cultivar met een smal opgaande groeiwijze, genaamd Cornus mas ‘Fastigiata’, die helaas moeilijk te vinden is. Uiteindelijk groeit de heester tot 4 m hoog, maar met een beperkte breedte van maximaal 1,50 m.

Cornus mas ‘Jolico’: bloei en vruchtvorming

Bloeiende kornoeljes

Onder de bloeiende kornoeljes (of beter gezegd: kornoeljes met schutbladen), zoals Cornus kousa, Cornus florida, Cornus capitata, Cornus nuttallii, … en al hun hybriden, zijn er heesters die relatief weinig ruimte innemen. Dat geldt voor verschillende cultivars die hieronder worden beschreven:

• Cornus florida ‘Cherokee Daybreak’ (2,50 m hoog en 2 m breed): de bloei wordt gekenmerkt door grote witte schutbladen en het blad is bontgekleurd en verkleurt in het najaar eerst roze en daarna rood;
• Cornus kousa ‘Bonfire’ (2,50 m in alle richtingen): een zeer sierlijke heester met zijn hangende, middengroene bladeren met een rand van sleutelbloemgeel en goudgeel. De bloemen zijn kleiner dan bij de andere soorten en verschijnen in een verrassend limoengroen, waarna ze zeer snel zuiver wit verkleuren; 

Cornus florida ‘Cherokee Daybreak’ en Cornus kousa ‘Bonfire’

• Cornus kousa ‘Robert’s Select’ (2 m in alle richtingen):  een variëteit die zeer gewaardeerd wordt om zijn zeer grote, zuiver witte bloemen aan het einde van het voorjaar en zijn blad dat in het najaar rood verkleurt;
• Cornus kousa ‘Copacabana’ (3 m hoog en 2 m breed): een opvallende cultivar vanwege de kleur van zijn blad, die varieert van rood tot purper, en zijn mooie witte voorjaarsbloei met een roze tint.

Cornus kousa ‘Robert’s Select’ en Cornus kousa ‘Copacabana’

Al deze kornoeljes houden van niet al te felle zon of halfschaduw en een vochthoudende, maar goed doorlatende, neutrale tot zure bodem.