Codonopsis: planten, telen en verzorgen

Plantkunde

Codonopsis zijn kruidachtige vaste planten, soms klimplanten, die afkomstig zijn uit Oost-Azië. Er bestaan 53 soorten, die voorkomen in China, de Himalaya, Japan, Korea, Mongolië… Ze zijn nog weinig bekend en worden in Frankrijk zelden gekweekt. Enkele soorten staan bekend als geneeskrachtig of eetbaar en worden daarom traditioneel in Azië gebruikt. Codonopsis komt meestal in het wild voor op rotsachtige hellingen, in struikgewas, graslanden of aan de bosrand in bergachtige streken, met name in de Himalaya. Het zijn zeer winterharde planten: ze verdragen zonder problemen temperaturen tot – 15 °C.

Codonopsis behoort tot de klokjesfamilie, waartoe uiteraard ook de klokjesbloemen behoren, maar ook andere sierplanten zoals lobelia’s, rapunzelklokjes (Phyteuma), platycodon en zandblauwtjes… De klokvormige bloemen van codonopsis doen trouwens denken aan die van klokjesbloemen.

Codonopsis ovata: botanische afbeelding

Codonopsis zijn planten met rechtopstaande, liggende of klimmende stengels. Hun hoogte varieert dan ook sterk naargelang de soort: zo wordt Codonopsis ovata niet hoger dan 30-40 cm, terwijl Codonopsis convolvulacea en C. pilosula, die klimmen, windende stengels hebben die 2 meter hoog kunnen worden.

De meeste codonopsis bloeien in de zomer, tussen juli en september. Ze vormen dan klokvormige bloemen die doen denken aan die van klokjesbloemen (niet verwonderlijk, want ze behoren tot dezelfde familie)… daarom worden ze ook wel ‘klokjesbloemen’ genoemd! De bloemen zijn solitair en hangend, naar de bodem gericht. Ze staan meestal terminaal, ingeplant aan de top van de stengels, maar bij sommige soorten zijn ze zeldzamer okselstandig, ingeplant in de bladoksels of aan secundaire stengels. De bloemen bestaan uit vijf vergroeide bloembladen, de kroon, en vijf vergroeide kelkbladen, de kelk, en vormen zo klokjes met vijf lobben. Ze bevatten vijf meeldraden die het stuifmeel dragen. De bloemen zijn er in tinten blauw, mauve, groen, crèmekleurig geel en wit. Binnen in de kroonbuis hebben ze vaak mooie gekleurde vlekken, zoals bij Codonopsis lanceolata!

Codonopsis pilosula draagt lieflijke klokvormige bloemen in crèmekleurig geel en groen. Bij Codonopsis clematidea en C. ovata zijn ze wit, terwijl Codonopsis ussuriensis verrassend purperen bloemen heeft. In plaats van klokvormige bloemen te vormen, onderscheidt Codonopsis vinciflora zich door wijd geopende, stervormige bloemen met een prachtige violetblauwe kleur, intenser dan bij de meeste andere gekweekte soorten.

Codonopsis heeft mooie, zachtgroene bladeren. Ze zijn enkelvoudig, lancetvormig, elliptisch of hartvormig. Meestal zijn ze 2 tot 5 cm lang. Afhankelijk van de soort staan ze afwisselend, één voor één, of tegenoverstaand aan de stengels, met twee bladeren tegenover elkaar op hetzelfde punt. Meestal verspreiden de bladeren van codonopsis een onaangename geur wanneer je ze fijnwrijft.

De vruchten van Codonopsis zijn doosvruchten, droge vruchten die bij rijpheid openspringen, met talrijke, soms gevleugelde zaden.

Het loof van Codonopsis ussuriensis (foto peganum), C. clematidea en C. lanceolata (foto Alpsdake)

Codonopsis heeft meestal dikke, vlezige wortels, die spoelvormig of knolvormig zijn.

De wortels van Codonopsis lanceolata zijn eetbaar. In Azië worden ze gegeten, vooral in de Koreaanse keuken. Ze zijn bekend onder de naam deodeok. Je kunt ze rauw of gekookt eten, maar meestal worden ze gemarineerd en in de koekenpan gegrild.

Codonopsis pilosula wordt in Azië gewaardeerd om zijn geneeskrachtige eigenschappen en staat daar bekend onder de naam Dang Shen. De wortels worden als afkooksel gebruikt: ze zouden helpen tegen vermoeidheid en nieuwe energie geven, waardoor deze plant ook wel de ‘ginseng van de armen’ wordt genoemd. Daarnaast zouden ze de spijsvertering bevorderen, de longen versterken, keelpijn en ademhalingsproblemen behandelen, het immuunsysteem versterken en de bloedsomloop verbeteren… Ze zouden ook stresswerend en adaptogeen zijn.

De bloemen van Codonopsis ovata, C. rotundifolia, C. ussuriensis en C. vinciflora (foto’s: Krzysztof Ziarnek / AdobeStock / Σ64 / C. T. Johansson)

Belangrijkste variëteiten van Codonopsis

Belangrijkste variëteiten

Codonopsis clematidea

Deze mooie klimmende vaste plant uit de Himalaya draagt in de zomer neerhangende, lichtblauwe – bijna witte – klokbloemen. De binnenkant van de kroonbuis is gevlekt met bruinviolette en gele ringen.

• Bloeitijd juni, juli
• Uiteindelijke planthoogte 40 cm

Productfiche bekijken

Codonopsis ovata

De Codonopsis ovata is een opgaande, niet-klimmende vaste plant die in de zomer solitaire witte klokbloemen met blauwe nerven biedt. Hij heeft ook ovale, behaarde, middengroene bladeren.

• Bloeitijd februari
• Uiteindelijke planthoogte 50 cm

Productfiche bekijken

Planten

Waar planten?

Codonopsis gedijt in de halfschaduw of in de niet te felle zon. Dit hangt ook af van uw geografische ligging: woont u in het zuiden van Frankrijk, plant ze dan bij voorkeur in de halfschaduw, terwijl u ze in het noorden van het land zonder problemen in de zon kunt zetten. Plant ze in goede, humusrijke tuingrond, die fris maar goed doorlatend is, zonder stilstaand vocht, bij voorkeur met een neutrale of zure pH.

Plant klimmende soorten gerust in de buurt van een steun waarlangs ze kunnen klimmen: bijvoorbeeld aan de voet van een prieel of pergola, tegen een schutting of trellis, of zelfs aan de voet van een heester.

Kies de standplaats op basis van de grootte en groeiwijze van de soorten die u teelt: de kleinste codonopsis zijn perfect voor een rotstuin, de grootste vinden hun plek in een border met andere vaste planten of in de ondergroei, terwijl klimmende codonopsis aan de voet van een heester, steun of muur met een trellis moeten worden geplant, waarlangs ze kunnen klimmen.

Zet de Codonopsis gerust zo neer dat ze iets hoger staan (vooral de niet-klimmende soorten), bijvoorbeeld in een verhoogde border, op een heuvel of in een rotstuin, zodat u hun klokvormige bloemen gemakkelijker kunt bewonderen, en vooral het vaak prachtig gekleurde binnenste ervan! U kunt ze ook in een pot telen en op een muurtje, een tuintafel of een vensterbank zetten.

Wanneer planten?

Plant Codonopsis in het voorjaar (april-mei) of in het najaar, rond oktober.

Hoe planten?

Plant u meerdere planten, houd dan minimaal 30 cm afstand tussen de planten.

1. Begin met het voorbereiden van een plantgat, dat twee tot drie keer zo groot is als de wortelkluit.
2. Voeg wat goed verteerde compost toe en meng die door de plantgrond.
3. Haal de Codonopsis uit de pot en plant hem.
4. Vul rondom aan met wat grond en druk die vervolgens licht aan.
5. Geef royaal water.
6. Teelt u een klimmende codonopsis (C. convolvulacea, C. tangshen, C. vinciflora…), zorg dan voor een steun waaraan hij zich kan vasthechten.

Blijf de planten in de weken na het planten regelmatig water geven.

De bloei van Codonopsis ussuriensis (foto peganum)

Onderhoud

Codonopsis is een plant die vrij weinig onderhoud vraagt, maar wel behoefte heeft aan een relatief vochtige bodem in de zomer: geef indien nodig gerust water. U kunt een laag mulch rond uw Codonopsis-planten op de bodem aanbrengen: zo blijft de bodem langer vochtig en krijgen onkruiden minder kans om te groeien.

Als u een klimmende Codonopsis kweekt, kunt u de plant in het begin helpen om zich aan zijn steun vast te hechten door de stengels eromheen te leiden.

In de tuin worden de bladeren en jonge scheuten van de codonopsis graag gegeten door slakken en naaktslakken, die eraan knabbelen. U kunt as of eierschalen rond uw planten strooien om een barrière te vormen en ze te beschermen. Raadpleeg indien nodig gerust onze fiche over verschillende technieken om naaktslakken te bestrijden. In de kas wordt de codonopsis soms aangetast door rode spint.

Als u de wortels van de Codonopsis pilulosa wilt oogsten, moet u wachten tot de plant minstens 3 jaar oud is. De oogst vindt plaats aan het einde van de zomer, rond september. Graaf ze voorzichtig uit en laat ze vervolgens drogen voordat u ze kunt gebruiken voor een aftreksel of afkooksel.

Vermeerdering

De beste manier om Codonopsis te vermeerderen is door te zaaien.

Zaai

Het zaaien gebeurt in het vroege voorjaar, rond april.

1. Maak een pot of zaaitray klaar en vul deze met zaai- en stekgrond.
2. Druk de grond licht aan en egaliseer het oppervlak.
3. Zaai de zaden en verdeel ze over het oppervlak.
4. Dek af met een dun laagje substraat.
5. Geef voorzichtig water met een fijne broes.
6. Zet de pot onder glas op een lichte plek zonder direct zonlicht, bij een ideale temperatuur tussen 16 en 20 °C.

Zorg ervoor dat de potgrond licht vochtig blijft tot de kieming, die meestal 10 dagen tot een maand na het zaaien plaatsvindt. Zodra de jonge planten groot genoeg zijn om te hanteren, verspeen je ze in individuele potten.

Als je de plant uit zaad kweekt, moet je enkele jaren wachten voordat de codonopsis begint te bloeien.

Combineren

Je kunt codonopsis combineren met andere zomerbloeiende vaste planten in een border, in de halfschaduw of in de niet te felle zon. Kies bij voorkeur planten met een natuurlijke, verfijnde bloei in zachte tinten (zoals lichtblauw, mauve, zachtroze, crèmegeel…), zoals vingerhoedskruid, monnikskap, Zeeuws knoopje, ooievaarsbekken, vlasleeuwenbekken en pimpernellen. Ontdek ook de prachtige schermbloemige Selinum wallichianum, die in de zomer mooie witte schermen draagt! Codonopsis combineert uitstekend met de bloei van klokjesbloemen, die net als codonopsis kleine, hangende klokjes dragen. Klimmende codonopsis, zoals C. pilosula, zijn ideaal in combinatie met een clematis, die je samen met de codonopsis langs een prieel of trellis kunt laten klimmen. Voor een mooi natuurlijk en weelderig effect kun je tot slot enkele planten met decoratief loof toevoegen, zoals varens, grassen (bijvoorbeeld Hakonechloa macra), purperklokjes en vrouwenmantels.

Clematis ‘Arabella’, Digitalis grandiflora, Codonopsis clematidea, Codonopsis pilosula en Clematis serratifolia (foto peganum), Astrantia major ‘Ruby Star’ en Aconitum scaposum (foto Jan Norman)

Omdat ze afkomstig zijn uit China, Japan en Korea, vinden codonopsis ook een plek in een strak vormgegeven tuin in Aziatische stijl. Stel een zentuin samen die uitnodigt tot meditatie, door ze bijvoorbeeld te combineren met Japanse esdoorns, bamboe, rododendrons, hosta’s, varens en Hakonechloa macra… Bekijk ook gerust onze selectie heesters en vaste planten voor een Japanse tuin.

Codonopsis pilosula past gemakkelijk in een tuin met kruiden- en geneeskrachtige planten. Zo heb je alle planten bij de hand die je nodig hebt voor het maken van kruidenthee, aftreksels en andere geneeskrachtige bereidingen. Plant hem samen met echte salie, goudsbloemen, kamilles, munt en valerianen.