Wie heeft er nog nooit gehoord van koffiedik en het gebruik ervan voor planten in de tuin ?
Dit eenvoudige product, gratis en voor iedereen beschikbaar, behoort tot de populairste tips op internet… die wonderlijke wereld waarin om de twee dagen een nieuwe revolutionaire methode of een grootmoeders geheim opduikt (waarmee je in amper zeventien minuten een courgette van vijf kilo kweekt of alle naaktslakken binnen een straal van 3 km uitroeit). Dit alles wordt al snel door de hele internetgemeenschap verspreid met als lijfspreuk “alles wat op internet staat, is waar!” en de enkele zeldzame mensen met een kritische en wetenschappelijke instelling worden meteen monddood gemaakt door het spookbeeld van de complottheorie.
We durven daarom de ongemakkelijke vraag te stellen : koffiedik in de tuin: feit of fabel?
Er wordt tenslotte al geruime tijd gesproken over de voordelen ervan in de tuin. Het zou vreemd zijn als dat uiteindelijk allemaal onzin blijkt te zijn...
Koffiedik en de vele toepassingen ervan in de tuin
Koffiedik, een goede meststof, rijk aan stikstof, fosfaat... en al het andere...
Dit is het eerste argument dat wordt genoemd wanneer het over de voordelen van koffiedik in de tuin gaat: het stikstofgehalte.
Koffiedik bevat inderdaad 2 tot 3% stikstof. Dat is niet slecht, maar de stikstof kan niet rechtstreeks door planten worden opgenomen. Koffiedik moet eerst worden gecomposteerd om zijn stikstof vrij te geven.
De gehalten aan kalium (0.6%) en magnesium (0.3%) zijn niet verwaarloosbaar, net als die aan fosfor (0.05%) en koper (0.03%). Planten kunnen deze verschillende elementen wel onmiddellijk opnemen en de gehalten zijn hoog genoeg om het risico op tekorten te verkleinen.
De gehalten aan mangaan, zink, calcium en ijzer zijn daarentegen veel te laag om er rekening mee te houden.
Houd er ook rekening mee dat koffiedik een behoorlijke hoeveelheid organische stof bevat, maar een koolstof-stikstofverhouding van 24/1 heeft. Dat betekent dat er niet genoeg stikstof is om de koolstof af te breken. In de praktijk zorgt het rechtstreeks uitstrooien van koffiedik op de bodem ervoor dat stikstof aan de bodem moet worden onttrokken om de mineralisatie op gang te brengen. Planten kunnen die stikstof vervolgens niet meer opnemen: ze krijgen een tekort. Dat is stikstofgebrek. De afbraak van deze organische stof verloopt bovendien zeer langzaam.
Kort samengevat: koffiedik is rijk aan heel wat elementen die planten voor hun groei nodig hebben, maar niet rijker dan een andere bodemverbeteraar, zoals goed verteerde compost, en vaak zelfs armer. Gebruik het bovendien met mate om stikstofgebrek te voorkomen.
Koffiedik, een bondgenoot bij de bestrijding van “plagen”?
De cafeïne die in koffiedik achterblijft, heeft inderdaad een afwerende werking en kan zelfs biocidaal werken tegen schadelijke insecten, maar ook tegen andere nuttige geleedpotigen in de tuin en vooral tegen regenwormen.
Het werkt vrij goed als repellent tegen mieren en kan daardoor indirect helpen om later een invasie van bladluizen te voorkomen. Koffiedik aan de voet van planten die onder de bladluizen zitten, heeft daarentegen geen zin, want bladluizen dalen niet af naar de bodem.
Weekdieren, zoals naaktslakken en slakken, zijn niet rechtstreeks gevoelig voor koffiedik. Ze kunnen er hooguit fysiek door worden gehinderd bij droog weer, als je kwetsbare planten omringt met een “fysieke” barrière van koffiedik. Net als as werkt dit niet meer bij vochtig weer.
Kortom, de werking van koffiedik tegen plagen is beperkt en kan riskant zijn. Een te grote hoeveelheid kan rampzalige gevolgen hebben voor de dieren in je tuin en voor het leven in de composthoop. Wees dus voorzichtig...
Koffiedik, een oplossing tegen schimmelziekten?
Geen enkele wetenschappelijke publicatie heeft de waarheid van deze bewering kunnen aantonen of ontkrachten. Voorlopig zijn de resultaten van veldproeven niet overtuigend. Maar als het echt zo is, kun je ervan uitgaan dat koffiedik “geen onderscheid maakt” tussen schimmelverontreinigingen en de nuttige bodemflora. Wees dus opnieuw voorzichtig.
Koffiedik, een buitenkans voor planten van zure bodems?
Koffiedik heeft een pH van ongeveer 6-6,5. Je zou kunnen veronderstellen dat de bodem na toevoeging van koffiedik zuurder wordt, tot grote vreugde van onze zogenaamde heideplanten.
In werkelijkheid treedt er, zoals bij elke toevoeging van organische stof, tijdens de afbraak en mineralisatie een lichte verzuring op. Maar de pH stijgt daarna weer en komt dichter bij neutraal te liggen.
Kortom, een “loze poging”: koffiedik verzuurt de bodem niet.
Koffiedik, een remstof voor de plantengroei?
Er wordt momenteel onderzocht of een afgeleid product van koffiedik ooit als niet-selectief onkruidbestrijdingsmiddel kan worden gebruikt (jawel, alweer...). Koffiedik kan de plantengroei namelijk sterk vertragen en zelfs bepaalde planten doden, zoals Nachtschadefamilie (Solanaceae), waaronder tomaten, aubergines en zelfs aardappelen.
Voorlopig hebben onderzoekers nog niet kunnen aantonen welke verbinding deze remmende werking veroorzaakt, maar ze hebben al wel geconcludeerd dat het niet de cafeïne is.
Koffiedik, een versneller van het composteerproces?
Zoals we hierboven zagen, kan koffiedik in grote hoeveelheden, of beter gezegd de cafeïne die er nog in zit, wormen doden, waaronder de zo nuttige compostwormen.
Dan gebeurt juist het tegenovergestelde van wat we hoopten. We dachten de compostwormen een beetje te helpen door ze wat te “boosten”, en boem, daar gaan ze dood. Alles draait om de juiste dosering... Als je compost echt wilt activeren of versnellen, kun je beter bladeren van smeerwortel, brandnetel of varen toevoegen, of zelfs wat goed verteerde compost. Dat is veiliger...
Conclusie
Enkele voordelen van koffiedik kunnen worden aangetoond: het levert voedingsstoffen en heeft een licht afwerend effect. Helaas wegen daar veel te veel nadelen tegenop om het zonder nadenken te gebruiken. Dat geldt uiteindelijk voor alle bodemverbeteraars.
Koffiedik is geen wondermiddel, maar gewoon... koffiedik. Verwacht dus niet dat je tuin van de ene op de andere dag in een plantenparadijs verandert, alleen omdat je overal wat koffiedik hebt gestrooid. Nee, daarvoor zorgen de natuur en... de tuinier.
Opmerkingen