De zomerdroogte, die vroeger slechts af en toe voorkwam, is tegenwoordig heel gewoon in Frankrijk en België (en in een groot deel van de rest van de wereld). We maken ons grote zorgen over het overleven van onze planten, zowel in de tuin als in de natuur. Maar we vergeten snel dat bestuiving, die ervoor zorgt dat planten door geslachtelijke voortplanting blijven voortbestaan en vrucht- en groenteproductie mogelijk maakt, rechtstreeks wordt beïnvloed door hoge temperaturen en watertekort. Wat zijn nu werkelijk de schadelijke gevolgen voor de bestuiving van de ernstige droogte die we de afgelopen jaren hebben meegemaakt? Daar wordt momenteel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan.
Bestuiving door insecten: een win-winsituatie
Zoals we vaak zeggen: “de natuur zit goed in elkaar!” Een bestuivend insect (bijen, hommels, wespen, zweefvliegen en andere tweevleugeligen, vlinders, bepaalde kevers...) bezoekt een bloem. Het insect vindt daar nectar en pollen die het insect voeden of zijn nakomelingen van voedsel voorzien, terwijl het pollen dat aan het insect blijft kleven zich tijdens het foerageren van de ene bloem naar de andere verplaatst. Het pollen van de ene bloem komt vervolgens terecht op de stamper van een andere bloem van dezelfde soort en hoppa, de bloem is bevrucht: de productie van vruchten of zaden kan beginnen. Kortom, iedereen profiteert ervan: zowel het insect als de plant.
Ter herinnering: bestuivende insecten zijn samen met bloeiende planten geëvolueerd. Dat betekent dat planten zich zo hebben ontwikkeld dat ze bestuivende insecten aantrekken en hun bezoek vergemakkelijken, terwijl insecten zich op hun beurt zo hebben ontwikkeld dat ze een geschikte lichaamsbouw hebben om nectar en pollen uit deze bloem te verzamelen. Sommige planten kunnen trouwens maar door één enkele insectensoort worden bevrucht: als het insect verdwijnt, plant de plant zich niet meer voort en verdwijnt hij uiteindelijk ook; als de plant niet of niet meer aanwezig is, kan het insect zich niet voeden en zal het eveneens verdwijnen.
Ter herinnering: hier hebben we het alleen over bestuiving door insecten, ook wel entomogame of insectenbestuivende bestuiving genoemd. Er bestaan ook andere vormen van bestuiving: door vogels of vleermuizen, door de wind (anemogamie) of door water (hydrogamie).
Algemene bezorgdheid: er wordt onderzoek gedaan
Wetenschappers, onder wie Charlotte Descamps (promovenda aan het Earth and Life Institute van UCLouvain), onderzoeken al jaren welke invloed droogte op de bestuiving kan hebben en proberen die invloed te begrijpen. Daarvoor hebben ze enkele modelplanten gekozen, zoals bernagie (Borago officinalis), en die in kweekkamers onder gecontroleerde omstandigheden geplaatst: verschillende temperaturen (21, 24 en 27 °C) en verschillende hoeveelheden water (wel of helemaal geen water). Het doel is om de omstandigheden na te bootsen die planten tijdens de teelt in de praktijk kunnen ondervinden. Er zijn al verschillende conclusies getrokken.
Wat zijn de gevolgen van droogte voor bloemen?
- Minder bloemen: als eenvoudige tuiniers merken we dit al in onze tuinen. Wanneer het erg droog is, neemt het aantal bloemen in de siertuin, moestuin en boomgaard af. Bovendien is de schaarse bloei maar van korte duur. Nauwelijks zijn we even weg of de bloem verwelkt al;
- De vorm van de bloemen verandert: dit is het meest verrassende gevolg. Tijdens periodes van droogte veranderen bloemen. Sommige bloembladen verdwijnen en de bloemen worden kleiner... Daardoor zouden insecten de plant mogelijk niet meer kunnen bezoeken;
- De bloem wordt minder aantrekkelijk voor insecten: volgens een onderzoek uit Marseille kan de bloem bij grote droogte andere geuren verspreiden dan gewoonlijk. Daardoor kan het insect plotseling zijn interesse verliezen in een bloem die het normaal wel bezoekt;
- Minder nectar en pollen: er is minder nectar beschikbaar, waardoor de bloem minder aantrekkelijk wordt voor bestuivers. Bovendien wordt er minder pollen geproduceerd, waardoor de bestuiving sterk afneemt.
- En hoe zit het met de kwaliteit van nectar en pollen? Er wordt nog steeds onderzocht of de kwaliteit van nectar en pollen, en daarmee de aantrekkelijkheid van bloemen voor insecten, stabiel blijft of afneemt tijdens periodes van droogte. Wordt vervolgd...
En hoe zit het met de insecten?
Insectenpopulaties hebben het al tientallen jaren moeilijk om verschillende redenen: het gebruik van pesticiden, een kleiner leefgebied en minder voedsel, een afname van de florale biodiversiteit... en natuurlijk klimaatverandering. Tijdens hoge temperaturen en periodes van droogte hebben insecten dorst en kunnen ze zich niet meer normaal verplaatsen of voeden. Kortom, droogte heeft invloed op beide kanten van de insectenbestuiving: de plant en het insect. Dit kan uiteraard op middellange termijn ernstige gevolgen hebben voor bepaalde voedselgewassen en zelfs bij ons hongersnood veroorzaken. In sommige landen zijn telers al begonnen met handmatige bestuiving of bestuiving door nanorobots...
Opmerkingen