Bomen en houtige planten (die hout produceren) zijn in veel opzichten fascinerend. Zo fascinerend zelfs dat ze onderwerp zijn van een volwaardige wetenschap: de dendrologie. Maar wat is dendrologie precies? Wat bestudeert een dendroloog en waarom? In dit korte artikel zetten we het voor je op een rijtje.
Dendrologie in een paar woorden
Dendrologie, van het Griekse “dendron” voor boom en “logos” voor studie, is de wetenschap die houtige planten bestudeert (bomen, heesters, struiken en lianen). De term werd in 1688 bedacht door de Italiaanse natuuronderzoeker Ulisse Aldrovandi. Een mens die deze wetenschap bestudeert, is een dendroloog of dendrologist. Een dendroloog kan gaan werken in bosbouwbedrijven of houtverwerkingsbedrijven, bij overheidsinstanties of organisaties voor natuurbescherming.
In Frankrijk bestaat de Société française de Dendrologie en in België is er de Société belge de Dendrologie.
Dendrologie is een veelzijdige wetenschap
Binnen de dendrologie bestudeer je verschillende boomsoorten: de botanische classificatie en de herkenning van soorten aan de hand van hun morfologie, bijvoorbeeld de vorm van de bladeren (de klassieke classificatie van Cronquist), of aan de hand van hun gemeenschappelijke evolutie (de fylogenetische classificatie). De grens tussen plantentaxonomie en dendrologie is vrij vaag, maar dendrologie houdt zich naast de botanische classificatie ook bezig met tal van andere gebieden.
Maar dendrologie kent nog verschillende andere takken (logisch wanneer je … bomen bestudeert): de dendrochronologie, waarmee je de leeftijd van een boom kunt bepalen of een stuk hout kunt dateren aan de hand van groeiringen (of jaarringen), en de dendrometrie, waarmee je via verschillende technieken en berekeningen de diameter, hoogte en het volume van een boom kunt meten, maar ook de leeftijd of de dikte van de schors kunt bepalen. Ook de dendrogeomorfologie is bekend: die bestudeert geologische en klimatologische processen aan de hand van de groeiringen van bomen.
Nota bene: in de archeologie wordt dendrochronologie veel gebruikt om een voorwerp te dateren, maar ook xylologie, een wetenschap die hout als materiaal en de fysische en chemische eigenschappen ervan bestudeert. De twee disciplines vullen elkaar aan en maken het mogelijk om te achterhalen welk type hout is gebruikt en geven daardoor aanwijzingen over de flora die onze voorouders omringde. De wetenschap die fossiel hout bestudeert, heet paleoxylologie.
Waarvoor dient dendrologie?
Dendrologie en vooral dendrometrie worden in verschillende gebieden toegepast:
- Bosbouw (bosbeheer): berekening van de omvang, leeftijd en vorm … van bomen die worden gekweekt (bijvoorbeeld in een populierenaanplant) en in het bos, en het algemene beheer van bomen;
- Beheer en bescherming van bossen: bestrijding van ziekten en houtaantastende plagen, bescherming tegen brand …;
- Houtindustrie: berekening van de houtinhoud (dendrometrie) en onderzoek van de fysische eigenschappen van hout;
- Ecologie: onderzoek van de verspreiding en verdeling van botanische soorten en van de ontwikkeling van bosrijke gebieden, maar ook onderzoek van bosecosystemen en hun ontwikkeling als gevolg van klimaatverandering;
- Archeologie: datering en determinatie van hout dat op een opgravingslocatie is aangetroffen, waarmee je de ouderdom kunt bepalen en meer te weten komt over de flora en de levenswijze van de mensen die vroeger in dit gebied leefden;
- Douane: door het bepalen van een houtsoort in het kader van de bestrijding van overexploitatie van bossen en van de import van beschermde of verboden houtsoorten;
- Forensisch onderzoek: een (bijna) persoonlijk anekdote, een van mijn professoren in de plantkunde werd in het kader van een moordonderzoek (in de jaren 80) opgeroepen om de precieze houtsoort te bepalen van een stuk hout dat was gebruikt om iemand te vermoorden. En dan zeggen ze dat je met dendrologie alle kanten op kunt … Tegenwoordig heeft de forensische politie botanische experts in dienst.
Opmerkingen