Schoolpleinen zouden voor ieder kind plekken moeten zijn waar het tot rust kan komen. Toch moeten we toegeven dat deze ruimtes voor het overgrote deel uit asfalt bestaan en door betonnen muren worden omringd. Of het nu om kleuterscholen, basisscholen, middelbare scholen of scholen voor voortgezet onderwijs gaat, onze kinderen brengen hun ontspanningstijd op school ver van de natuur door, zowel in landelijke dorpen als in grote steden. Hoe is dat zo gekomen? Waarom en hoe kunnen we het tij keren en onderwijsruimtes vergroenen? Een korte rondleiding langs schoolpleinen en de uitdagingen rond hun vergroening.
Waarom zijn veel schoolpleinen zo saai?
In Frankrijk zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de openbare basisscholen op hun grondgebied. Ze zijn eigenaar van de gebouwen en staan in voor de bouw, uitbreiding en het onderhoud ervan. De departementen zijn op hun beurt verantwoordelijk voor de middelbare scholen waarvan ze eigenaar zijn, terwijl de regio's verantwoordelijk zijn voor de scholen voor voortgezet onderwijs en gespecialiseerde onderwijsinstellingen. Door het onderhoudsgemak en een gebrek aan budget zijn scholen en hun buitenruimtes al tientallen jaren verhard, geasfalteerd en kaal gemaakt. Sommige zijn sinds de aanleg, die tientallen jaren geleden kan hebben plaatsgevonden, niet meer aangepast. Zelfs de meeste schoolpleinen die onlangs zijn gerenoveerd of aangelegd, laten de natuur niet door hun hekken heen. Toch zijn de pedagogische methoden en onze levenswijze in dit opzicht sterk veranderd.
Kinderen en jongeren zouden maar wat graag op gras willen spelen en uitrusten in plaats van op asfalt. Toch lijkt de natuur voor onderhoudspersoneel, ouders, leerkrachten en beleidsmakers lastig en een beetje beangstigend te zijn...
Waarom is het dringend nodig om schoolpleinen te vergroenen?
De natuur speelt een fundamentele rol en tijd die buiten wordt doorgebracht bevordert de zelfstandigheid, sociale contacten en creativiteit. Op natuurlijkere en groenere schoolpleinen, in de vorm van tuinen, oftewel de zogenaamde “oasepleinen”, zijn de spelmogelijkheden gevarieerder en is er ruimte voor ontspanning en ontdekking (gaten graven, bladeren en kleine takjes verzamelen, insecten en vogels bekijken), maar ook voor samenwerking en het uitleven van energie.
Meer “praktisch bekeken”: in de context van klimaatverandering, met hittegolven en overstromingen, zou het aanleggen van meer groenvoorzieningen binnen scholen helpen om regenwater beter te beheren, voor meer schaduw op de schoolpleinen en bij de gebouwen te zorgen en meer koolstof op te slaan. In steden en dorpskernen zouden zo duizenden bijzonder waardevolle koele plekken ontstaan.
Wat houdt dit in?
Om te beginnen moet een deel of het geheel van de bestaande donkere, minerale verhardingslagen worden verwijderd om de volle, doorlatende en levende grond en de vegetatie terug te brengen. Er moet worden nagedacht over oplossingen voor het infiltreren, vasthouden of opslaan van regenwater. De wateragentschappen kunnen dit soort projecten begeleiden.
De verschillende ruimtes en hun functies moeten worden bepaald: speelplekken met natuurlijke materialen, gazons, rustplekken, natuurhoekjes, moestuinen of boomgaarden, groene ruimtes en bloemrijke weiden op minder druk bezochte plekken... Het gaat erom verstandig te planten en wat er nog is te benutten (als er nog iets over is...) en al deze ruimtes zullen voor jong en oud dienen als plek voor bewustwording en educatieve activiteiten. Bomen zijn onmisbaar bij herinrichtingen die voor meer schaduw zorgen. Je kunt kiezen voor fruitbomen (waarbij je kleinfruit dat vlekken maakt beter vermijdt), groenblijvende bomen als terreinbeheerders bang zijn voor het opruimen van bladeren, droogtebestendige en tegelijk winterharde bomen, snelgroeiende bomen en bomen die al groot worden aangeplant voor een direct effect.
Je kunt extra bescherming tegen de zon en verkoeling creëren met pergola's die met klimplanten worden begroeid (ook om schaduw te geven aan klaslokalen) en met schaduwdoeken. Het is ook mogelijk om waterpartijen of aangepaste waterspeelplekken aan te leggen.
De natuur is niet vies en ook niet gevaarlijk
“De natuur is vies”: dat is een belangrijk bezwaar tegen de uitvoering van dit soort projecten. De verschillende betrokken volwassenen, zoals ouders, leerkrachten en hun ondersteunend personeel en onderhoudsmedewerkers, kunnen de aanleg van groene en met gras begroeide oppervlakken op schoolpleinen inderdaad met argwaan bekijken. Een oplossing is om de aanpak en de vele voordelen ervan uit te leggen, zowel voor de kinderen als voor de leefomgeving van de hele gemeente.
Er moeten gebruiksregels en afspraken over de werkwijze worden opgesteld om mogelijke problemen te voorkomen: schone zones aanleggen, mogelijk modderige plekken (moestuin, borders) beschermen met mulch, loopvlonders en stapstenen aanbrengen, overgangsruimtes tussen buiten en binnen creëren en toegangsregels instellen voor regenachtig weer..., enzovoort.
Je kunt ook heel goed schoonmaakplekken aanleggen, met deurmatten en laarzenkrabbers. Gezinnen kunnen bovendien worden gevraagd om laarzen of andere gemakkelijk aan te trekken schoenen voor buiten mee te brengen, waarbij je ook ruimte moet voorzien om deze op te bergen.
“De natuur is gevaarlijk” zal ook een argument zijn van tegenstanders van de terugkeer naar de natuur op school: valgevaar, verwondingen, vallende takken, allergieën, insectenbeten... Het klopt dat er allerlei risico's kunnen worden genoemd, maar voor kinderen kan het net zo gevaarlijk zijn om op betonnen oppervlakken te rennen en te vallen of te spelen op schoolpleinen die tijdens een hittegolf onder de uv-straling oververhit raken.
Het is daarom van groot belang om de positieve effecten op de gezondheid in herinnering te brengen en de risico's af te zetten tegen alle voordelen van het vergroenen van schoolpleinen: minder stress, meer welzijn, een betere ontwikkeling van de coördinatie, effecten op stress en meer zelfvertrouwen. Al deze gezondheidsvoordelen voor kinderen zijn te danken aan de aanwezigheid van natuur!
Opmerkingen