De gewone egel (Erinaceus europeaus) is een klein omnivoor zoogdier dat je vroeger veelvuldig op het platteland en in onze tuinen tegenkwam, zelfs in de stad. Dankzij zijn dieet, dat voor een groot deel uit insecten, larven en naaktslakken bestaat, is deze sympathieke stekelige bal een echte bondgenoot van de tuinier. Helaas neemt zijn aantal overal in Europa duidelijk af. Dreigt de egel echt te verdwijnen?
→ Luister ook naar onze podcast over de egel:
Welke bedreigingen zijn er voor de egel?
Het zijn er veel! Om te beginnen ontneemt de afname van insecten en andere geleedpotigen door de vernietiging van natuurlijke leefgebieden en het grootschalige, overmatige gebruik van insecticiden (en slakkenkorrels!) de egel een groot deel van zijn voedsel. Insecticiden en slakkenkorrels met metaldehyde vergiftigen ook egels en veroorzaken 25% van alle sterfgevallen onder egels.
Na de grote ruilverkaveling zijn bovendien zonder pardon gemengde hagen en veldhagen gerooid die als schuilplaats voor de egel dienden. De kleine bosjes die wilde dieren tussen de akkers een toevluchtsoord boden, worden steeds schaarser. Onze tuinen worden steeds meer van elkaar gescheiden, waardoor de egel er niet meer in of uit kan. En als je het over tuinen hebt... De meeste “tuinen” van tegenwoordig zijn sowieso ongeschikt voor wilde dieren (gelukkig keert die trend sinds kort!). Door deze versnippering van leefgebieden raken egels geïsoleerd. Daardoor is er minder genetische uitwisseling, wat de gezondheid van egels nog verder verzwakt.
De mens zorgt er nog altijd regelmatig voor dat het leven van de egel een hel wordt. Was het alleen het leven van de egel maar... Egels worden op onze wegen doodgereden (meer dan 20%), verdrinken in onze zwembaden, worden door tuinmachines aan stukken gereten of stikken in afval dat overal wordt weggegooid.
Maar goed, het is ook niet altijd onze schuld. De egel heeft bovendien last van allerlei ziekten en parasieten en wordt bejaagd door de das, het everzwijn, de oehoe, de bosuil, de vos... en de hond (o ja, dat is dan weer wel onze schuld!).
Wat is de status van de egel?
De gewone egel, ook wel Europese egel genoemd, is sinds 1981 volledig beschermd in Europa en de bescherming is in 2007 nog verder aangescherpt. De egel staat nu op de Rode Lijst ingedeeld in de categorie “Niet bedreigd” van de Internationale Unie voor Natuurbescherming (IUCN).
Volgens een Britse studie is de egelenpopulatie in slechts twintig jaar tijd met 30 tot 75% afgenomen, afhankelijk van de onderzochte regio. In Nederland en België zijn er nog geen nauwkeurige gegevens, maar de kans is groot dat deze statistieken vergelijkbaar zijn met die van Frankrijk en België. Volgens sommige deskundigen zou de egel al in 2050 kunnen uitsterven.
Lees ook: de wettelijke status van de egel in Frankrijk (N.B.: de status is in België vrijwel identiek).
Toch is de egel zo nuttig
De gewone egel is wat je een “paraplusoort” noemt. Dat betekent dat je, als je de egel en zijn leefgebied beschermt, ook alle dieren en planten beschermt die ermee verbonden zijn: roofdieren, parasieten... Als de egel verdwijnt, raakt het ecosysteem van dit leefgebied volledig uit balans, met schadelijke gevolgen voor de rest van de fauna. Bovendien geeft de aanwezigheid van een egel een aanwijzing voor de gezondheid van de biodiversiteit in de omgeving.
Wat kun je doen om de egel te helpen?
Maak je tuin aantrekkelijk voor de egel: leg stapels hout en bladeren aan... voor zijn winterslaap, en richt wilde, natuurlijke zones in, zoals bloemrijke weiden en veldhagen. Gebruik geen ecociden (onkruidbestrijdingsmiddelen, slakkenbestrijdingsmiddelen, insecticiden...)! Leg kleine plankjes neer als je een vijver hebt, zodat de egel uit het water kan komen. Beperk indien mogelijk je nachtelijke ritten over de weg met gemotoriseerde voertuigen; daarmee help je tegelijkertijd ook amfibieën. Lees voor meer informatie dit document van de LPO over hoe je egels kunt helpen en in je tuin kunt verwelkomen.
Vind je thuis een zieke, magere en wankelende egel? Pak hem voorzichtig met handschoenen op, leg hem in een open kartonnen doos en zet een warmwaterkruik of een fles warm water in een oude sok naast hem. Geef de egel wat water en laat de doos in een rustige, goed geventileerde ruimte staan. Neem daarna contact op met een erkend opvangcentrum voor wilde dieren. Raak egels die in je tuin rondlopen anders niet aan: je bezorgt ze onnodige stress en dat kan fataal voor ze zijn!
In België: de LRBPO is een onderzoek naar egels gestart. Hier vind je alle informatie: suiviherisson.be
In Frankrijk houdt “mission pour les hérissons” zich met hulp van vrijwilligers bezig met het bestuderen van de egelenpopulaties. Doe gerust mee!
Opmerkingen