Nymphoides peltata - Watergentiaan

De Nymphoides peltata, of watergentiaan, is een botanische soort die oorspronkelijk uit Europa en Oost-Azië komt en zich later naar andere continenten heeft verspreid. Deze waterplant groeit in stilstaand zoet water, verankerd in de bodem, en vormt ronde, hartvormige bladeren van bescheiden formaat die op het wateroppervlak drijven. In de zomer verschijnen er mooie, eenvoudige bloemen in een stralend goudgeel, die zich net boven het blad verheffen. Deze valse waterlelie groeit in ondiep water, ideaal tussen 1 m en 1,50 m diep, en is uiterst winterhard.

Nymphoides is een van de vijf geslachten binnen de kleine familie Menyanthaceae (het bekendste geslacht is daarna de waterdrieblad, of Menyanthes trifoliata). Het geslacht Nymphoides omvat twintig soorten rhizomateuze, vaste waterplanten die wereldwijd voorkomen. Nymphoides peltata is oorspronkelijk afkomstig uit Europa en Azië tot aan Japan, en werd later geïntroduceerd in Noord-Amerika en Nieuw-Zeeland, waar het invasief kan worden. In zijn oorspronkelijke leefgebied gaat het soms juist achteruit. Je vindt de plant overal, behalve in bergachtige gebieden.
De plant wortelt in de modder of klei van de waterbodem, op geringe diepte, ideaal is 1 m tot 1,50 m, hoewel hij kan overleven tussen 30 cm en maximaal 2 à 3 m. Hij vormt stolonen waarmee hij zich uitbreidt; bij elke stengelknoop vormen zich nieuwe wortels en een nieuwe scheut. Vermeerderen kan ook door bestaande scheuten te delen. De lange stengels worden gedragen door het water en de bladeren drijven op het oppervlak. De bladeren zijn slechts 3 tot 10 cm lang en vrijwel niervormig, met een hartvormige basis aan de aanhechtingszijde en een ronde tot licht ovale vorm. Ze hebben een middengroene tot geelgroene kleur en vertonen zwartachtige vlekken aan de bovenkant, langs de rand van het blad. De onderkant, die op het water rust, is roodachtig. De plant bloeit in de zomer, meestal tussen juni en september, of zelfs van mei tot oktober, afhankelijk van het klimaat en de watertemperatuur. Hij produceert dan kleine bloemen van 3-4 cm diameter, in een zeer helder goudgeel. De bloemen bestaan uit vijf goed geopende, zeer ronde bloembladen, die het bijzondere kenmerk hebben dat ze over de hele rand gefranjerd zijn. Bestuiving gebeurt door insecten, waarna de bloem zich ontwikkelt tot een doosvrucht. Bij rijpheid buigt de plant zich zodat de vrucht in de modder wordt gedrukt, waardoor de zaden direct in de modder vrijkomen. Deze geslachtelijke voortplanting gaat samen met de twee eerder genoemde vormen van ongeslachtelijke vermeerdering. In het najaar zakt de plant naar de bodem en vergaat, maar hij overleeft als wortelstok en kan zo temperaturen tot ongeveer -30°C weerstaan.

Ondanks het bescheiden formaat van zijn bloemen is het een sierlijke plant; de Nymphoides peltata brengt leven in uw ondiepe vijver. Voor een mooie combinatie kunt u aan de oever de Caltha palustris 'Polypetala' planten, die ook goudgele bloemen heeft, maar eerder bloeit. De Acorus calamus 'Variegatus' voegt een grafische toets toe met zijn fijn, rechtopstaand blad, groen met crèmewit. Voor een roze accent kiest u voor de Butomus umbellatus, te planten aan de oever of in ondiep water. Deze 'bloeiende rus' produceert in de zomer geurige schermen met kleine roze bloempjes.

Het is niet altijd makkelijk om de verschillende soorten waterlelies uit elkaar te houden, want deze naam wordt gebruikt voor verschillende geslachten, die zelfs tot verschillende families behoren! Onze Nymphoides, zoals we zagen, hoort bij de Menyanthaceae en onderscheidt zich door zijn vrij kleine bladeren en zijn kleine, wijd geopende gele bloemen met gefranjerde rand. Nuphar en Nymphaea behoren beide tot de familie Nymphaeaceae. Nymphaea is het bekendst, geschilderd door Monet in zijn serie, bewonderd om zijn kelkvormige bloemen, meestal gevuld en in tal van kleuren. Nuphar, met name de soort Nuphar lutea, is een sterk groeiende botanische plant met een kleine goudgele bloem. En om compleet te zijn: noemen we ook de reuzenwaterlelie, of Victoria cruziana, met bladeren in de vorm van een taartvorm die wel 3 m diameter kunnen bereiken. Die kunt u in ons klimaat alleen bewonderen in de kassen van botanische tuinen, want het is een strikt tropische soort...