Ononis spinosa - Kattendoorn

De Ononis spinosa is een mooie wilde plant die in het Nederlands kattendoorn wordt genoemd. Hij is vooral bekend om zijn geneeskrachtige eigenschappen, maar wordt weinig in tuinen gebruikt ondanks de sierwaarde van zijn zomerbloei. Zijn vermogen om te groeien op arme gronden, waar weinig andere planten willen staan, is ook een groot voordeel. Deze stekelige halfheester produceert prachtige vlinderbloemen, meestal roze-paars, soms wit of lila. Met zijn penwortel die een uitzonderlijke weerstand biedt tegen ploegen, draagt hij ook de veelzeggende naam ossentand. Geef hem wat hij graag heeft: een arme, stenige helling, zelfs kleiachtig en kalkhoudend, of een zanderige grond, en volop zon.

Vroeger wijdverspreid in Europa, Klein-Azië en Noord-Afrika, is de Ononis spinosa, een plant uit de vlinderbloemenfamilie, nu vrij zeldzaam. Dit komt waarschijnlijk door het verdwijnen van zijn natuurlijke leefgebied: droge graslanden, wegbermen, akkerranden, maar ook zandduinen of veenachtige gebieden. Deze plant heeft een duidelijke voorkeur voor kalkhoudende, kleiachtige of zanderige, arme en droge gronden. De kattendoorn vormt een wat ruige, bossige pol van 40 tot 50 cm hoog (soms veel meer) en 50 tot 60 cm breed op volwassen leeftijd. Hij groeit vanuit een verhoute plantvoet die verankerd is op een krachtige penwortel met een scherpe geur, die zeer diep de grond in gaat. Het is deze wortel, rijk aan saponinen, die in de fytotherapie wordt gebruikt. De bloei vindt plaats van juni tot augustus. De roze, vlinderbloemige bloemen zijn verzameld in bebladerde, hangende bloeiwijzen. Ze worden gevolgd door licht behaarde peulen. De plant ontwikkelt roodachtige stengels die deels rechtop en deels liggend groeien, met twee behaarde lijnen en stekels. De bladeren zijn verdeeld in 3 kleine, getande, behaarde deelblaadjes met een donkergroene kleur.

Ononis-soorten zijn soms lastig te acclimatiseren in de tuin als niet aan hun voorkeursomstandigheden wordt voldaan, namelijk: een zeer zonnige standplaats en een grond die des te beter gedraineerd moet zijn naarmate het klimaat vochtiger is. Deze plant, die terecht wordt beschouwd als een groenbemester en bodemverbeteraar, vindt zijn plaats in een wilde tuin, een droogtebestendige tuin, een heuvel in mediterrane stijl of een zonnige rotstuin. Hij is ook erg nuttig om verstoorde grond rond nieuwbouwwoningen op te fleuren. Hij staat prachtig samen met de *Callirhoe involucrata* (Papavermalva) met magenta bloemen, met blauwe of witte lavendel of met een *Ceratostigma griffithii*. Hij combineert ook goed met *Amorpha canescens*, *Malvastrum lateritium* of *Teucrium chamaedrys*, die dezelfde groeiomstandigheden waarderen.

Afhankelijk van de regio wordt deze pioniersplant ook ezelskruid genoemd – ezels lijken zijn stekels te waarderen om hun rug te schuren – of duivelsbankje. Opmerkelijk genoeg siert hij tegenwoordig sommige steenbergen in Noord-Frankrijk, die voornamelijk bestaan uit as van thermische centrales, een voorbeeld van verstoorde grond bij uitstek!