Dactylorhiza foliorella - Handekenskruid

De Dactylorhiza x Foliorella is het resultaat van een kruising tussen twee wilde soorten van de handekenskruidfamilie. Deze terrestrische orchidee is een vaste plant die in de winter bovengronds afsterft en in het voorjaar opnieuw opkomt. Vanaf mei biedt ze een spectaculaire bloei, bestaande uit lange bloemaren met tientallen kleine bloempjes in een opvallend roze-paarse kleur. Ze gedijt goed in de zon of halfschaduw en heeft behoefte aan een neutrale, humusrijke bodem die voortdurend vochtig blijft, ook in de zomer. Ze is goed winterhard en een perfecte plant om een wat wilde sfeer in een border te creëren.

De Dactylorhiza behoort tot de uitgebreide familie van de Orchidaceae, met 25.000 soorten die fascineren door hun diversiteit in vorm, kleur en groeiplaats; ze groeien op takken van bomen (epifytische soorten) of in de grond (terrestrische orchideeën). De Dactylorhiza-soorten behoren tot die laatste categorie en omvatten tientallen soorten. Het exacte aantal is moeilijk vast te stellen, omdat ze gemakkelijk onderling kruisen en sterk op elkaar lijken, zo erg zelfs dat ze niet eenvoudig van elkaar te onderscheiden zijn.
De Dactylorhiza x Foliorella is zelf ontstaan uit een kruising, met een gelijke genetische bijdrage, tussen de paarsbloeiende D. foliosa, endemisch op het eiland Madeira waar hij groeit in moerassige weiden, en de D. purpurella, of noordelijke moerasorchis, met magenta-roze bloemen, afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Denemarken en Noorwegen.
Deze hybride vormt een ondergrondse knol, die dient als overlevingsorgaan in de winter, wanneer het bovengrondse deel is verdwenen, en stelt de plant in staat om in het voorjaar opnieuw uit te lopen. De naam van dit geslacht verwijst hiernaar, want in het Grieks betekent "daktylos" vinger en "rhiza" wortel, wat aangeeft dat de knol vingervormig vertakt is. In het voorjaar, vanaf april, produceert hij lancetvormige bladeren in een mooi heldergroen, zonder vlekken en met een goed zichtbare hoofdnerf. De bloei vindt plaats in mei-juni, wanneer lange bloemstengels met enkele smalle, spitse blaadjes zich naar de hemel richten. Ze zijn bezet met tientallen kleine bloempjes van 1 tot 2 cm diameter, elk met de typische orchideeënvorm, waarbij het onderste bloemblad, de lip genoemd, veel groter is dan de andere om insecten aan te trekken. De kleur is roze-paars tot roze-paarsrood, met donkerdere stippels op de lip. De bloempjes staan dicht opeen en vormen een aar die meer dan 30 cm hoog kan worden. Na de bloei verkleuren de bladeren geel, soms al vroeg in het seizoen, en sterven uiteindelijk af. De plant gaat dan in winterrust en is niet bang voor kou (tot ongeveer -25°C). Jaar na jaar breidt de pol zich uit door groei van de knol en wordt de bloei steeds weelderiger.

Deze Dactylorhiza vindt zijn plek in een border met een wilde of romantische uitstraling, samen met andere planten voor verse, vochthoudende grond, in dezelfde stijl. Plant in de buurt bijvoorbeeld een Gebroken Hartje, zoals de Dicentra Pink Diamonds, waarvan de zeer mooie en grafische, roze-witte hartvormige bloei in de zomer het stokje overneemt. De kleine Epimedium alpinum, een Elfenbloem met mooi hartvormig, zachtgroen blad, gaat uw orchidee daarentegen vooraf met zijn sierlijke, tweekleurige geel-rode sterretjes.