Stachys officinalis Alba - Betonie

De Stachys officinalis 'Alba', ook wel Betonie of Andoorn genoemd, is een witbloeiende vorm van deze makkelijke vaste plant die veel voorkomt in onze weiden. Boven een ruw, rozetvormig blad van grote, groengrijze, licht zilverachtige en getande bladeren, draagt ze in de zomer aren met kleine, zuiverwitte bloemen. Al sinds de oudheid bekend om zijn geneeskrachtige eigenschappen en occulte krachten, is het ook een sierlijke en weinig eisende plant, ideaal voor natuurlijke of wilde tuinen.

De Betonie behoort tot de Lamiaceae-familie. Het is een van de 'simpele' kruiden. Al heel lang bekend en gekweekt, vindt de plant zijn herkomst in onze gematigde streken van Frankrijk en Engeland, in graslanden, heide, bermen of in lichte en droge bossen. Het is een middelgrote, kruidachtige plant met een variabel uiterlijk in het wild, die 15 tot meer dan 60 cm hoog wordt en een rozetvormig blad heeft. De bladeren zijn tegenoverstaand en gekarteld aan de rand, hartvormig, groengrijs en ruw. Van juli tot oktober toont ze bloemen die gegroepeerd zijn in dichte aren aan het einde van stengels met hier en daar een klein blaadje. De bloemen zijn tweelippig, hebben een lob, zijn 1 cm groot en volledig wit. Deze plant vormt langzaam mooie pollen en breidt zich uit via zijn wortelstelsel, dat een dikke wortelstok vormt waaruit vlezige, lichte wortels ontspringen.

De Andoorn vindt van nature zijn plek in de kruidentuin, in gezelschap van tijm, bonenkruid, hysop en lavendel, die allemaal nauwe verwanten zijn. Hij doet het ook goed in landelijke borders, samen met planten met een wild uiterlijk zoals Groot smeerwortel, bernagie, korenbloemen, kattenkruid en asters (Aster cordifolius, Aster turbinellus...). Hij past zich aan vele situaties aan; plant hem in een borderrand, aan de voet van struikrozen of samen met vaste geraniums.

De naam Betonie is, zo lijkt het, afgeleid van een Iberisch volk dat de Vettones werd genoemd en dat veelvuldig gebruik maakte van deze plant. Zijn reputatie was zo groot dat deze standhield tijdens de Middeleeuwen en ver daarna. Gedroogde bladeren werden soms gebruikt als snuiftabak of als theesurrogaat. Jonge scheuten kunnen met mate in salade worden gegeten.