Ranunculus ficaria verna - Speenkruid

De Ranunculus ficaria verna, ook wel Speenkruid genoemd, is een klein plantje uit onze Europese flora dat het goed zal doen op veel plekken die in de zomer niet te droog zijn. Het verspreidt zich daar snel en vormt sierlijke, bladrijke tapijten in de winter, bezaaid met kleine, heldergele sterretjes vlak voor het voorjaar aanbreekt. In de schaduwrijke en frisse, soms verwaarloosde hoekjes van de tuin, vormt het speenkruid uiteindelijk prachtige kolonies. Plant het onder het bladerdak van loofbomen, waar het perfect bestand is tegen de wortelconcurrentie. Een betoverend 'cache-misère', om te combineren met de blauwe bloemen van leverbloempjes en Oosterse anemoon (Anemone blanda)...

De Ranunculus ficaria verna, ook bekend onder de Latijnse namen Ficaria verna en Ficaria ranunculoides of simpelweg als speenkruid, behoort tot de Ranonkelfamilie, net als onze bekende boterbloem. De plant is inheems in Europa, West-Azië en Noord-Afrika, en geïntroduceerd in Noord-Amerika waar het soms invasief is geworden. Je vindt het in lichte loofbossen, waar het vroeg in het voorjaar bloeit voordat de bomen in blad staan, aan bosranden, maar ook op frisse tot vochtige plekken zoals langs waterlopen. Het staat ook graag in weiden, op taluds en in hagen, waar het tot op 1600 meter hoogte groeit, altijd op een relatief frisse bodem.

Het is een klein vaste plant dankzij zijn bruine, verdikte wortels die een soort kleine knolletjes vormen. Deze zorgen voor vegetatieve vermeerdering en stellen de plant in staat om de ruimte min of meer snel te koloniseren. Zijn loof verdwijnt aan het einde van het voorjaar, na de bloei, wat overeenkomt met zijn rustperiode. Het speenkruid brengt het eerste deel van de winter door in de vorm van knoppen en ontwikkelt zijn nieuwe blad vóór de bloei, in januari-februari afhankelijk van het klimaat.

Deze ficaire vormt een klein polletje van 5 cm hoog en breidt zich vrij snel uit over minimaal 30 cm breed. Zijn blad bestaat uit hartvormige bladeren, 4 tot 9 cm breed, dik, glanzend en donkergroen van kleur. De bloei vindt plaats van maart tot mei, afhankelijk van het klimaat, soms al in februari. Uit de bladpolletjes komen bloemstengels van 15-20 cm hoog, elk met een solitaire bloem van 3 tot 4 cm in diameter. De bloem bestaat uit 6 tot 12 ovale, langwerpige, goed gescheiden kroonbladen in een licht, glanzend geel aan de bovenkant. De bloem opent 's ochtends en sluit 's avonds, zelfs bij bewolkt of regenachtig weer. In het midden pronken talrijke gele meeldraden en stampers. Speenkruid vermeerdert zich moeilijk via spontane uitzaai. Vóór het verdwijnen van het loof ontwikkelt de plant broedknolletjes in de bladoksel. Deze laten los samen met een klein stukje stengel met een knop. Deze mini-plant valt op de grond en wortelt daar, wat zorgt voor de vermeerdering van het speenkruid.

Met een echt makkelijke teelt in gewone tuingrond en een goede winterhardheid (-20°C), is speenkruid een makkelijke plant. Het heeft een duidelijke voorkeur voor frisse bodems, zelfs drassige, maar past zich ook gemakkelijk aan in elke goede, niet te droge grond. Het kan ook in potten worden gekweekt om het terras of balkon al aan het einde van de winter te laten bloeien. Plant het aan de rand van een bosje of in een weelderige border, in halfschaduw of de ochtendzon, samen met sneeuwklokjes, leverbloempjes (Hepatica nobilis), longkruid, Kaukasisch vergeet-mij-nietje of blauwe vergeet-mij-nietjes voor een complementair kleureffect. Het is ook een goede vaste plant voor vochtige oevers, zelfs in halfschaduw, naast bijvoorbeeld Rodgersia pinnata 'Chocolate Wings' of Actaea simplex 'Brunette' met hun paarsachtig blad.