Puya berteroniana - Chagual

De Puya berteroniana is een Chileense vaste plant die zonder meer indrukwekkend is en liefhebbers van botanische curiositeiten zal verrukken. Deze Chileense neef van de ananas biedt namelijk een van de meest spectaculaire bloeiwijzen die het plantenrijk te bieden heeft. Hoewel je even geduld moet hebben en de bloei pas optreedt bij exemplaren van minstens 6 jaar oud, is de bloeistengel verbijsterend: massief, kan zich tot wel 4 meter hoog verheffen en draagt ontelbare tulpvormige bloemen die lijken te komen uit een andere wereld. Geweven van turkooisblauw satijn met een metaalachtige glans, geaccentueerd door oranje meeldraden, zijn ze gevuld met een nectar waar vogels dol op zijn. Deze bloei markeert vaak het einde van de rozet die hem draagt, maar de plant zorgt voor haar voortbestaan via dochterrozetten en spontane uitzaai die onder gunstige omstandigheden kiemen. Nog steeds zeldzaam, begint deze exotische maar niet zo vorstgevoelige puya zijn opmars te maken in onze tuinen met een gematigd klimaat. Om hem goed tot zijn recht te laten komen, geef je hem een grote, zeer goed gedraineerde rotstuin en een zonnige of halfbeschaduwde standplaats op warme, droge plekken in Nederland.

De Puya berteroniana behoort tot de bromeliafamilie. Hij is oorspronkelijk afkomstig uit de regio Valparaiso en Santiago in Chili, waar een mediterraan klimaat heerst met droge zomers en relatief milde, vochtige winters. Daar vind je hem op de noordhellingen van de uitlopers van de Andes, bedekt met een macchia-achtige begroeiing die 'matorral' wordt genoemd: op het zuidelijk halfrond zijn de noordhellingen het zonnigst. Deze botanische soort uit hogere gebieden (1200-2300 m) verdraagt korte vorstperiodes tot ongeveer -7/-8°C in zeer doorlatende grond. Hij groeit op arme, rotsachtige, droge, basaltische (alkalische) bodems. Het blad blijft het hele jaar door aan de plant.

De plant ontwikkelt zich langzaam, in een rozet van grondstandige bladeren die in de breedte uitgroeit en op termijn wortelopslag produceert. De bladeren, die tot 1 meter lang kunnen worden, vormen een pol met een fonteinachtige groeiwijze, die uiteindelijk 2 meter in alle richtingen kan beslaan. Ze zijn naar de grond toe gebogen, zeer smal, leerachtig, puntig, bedekt met een waslaagje en omzoomd met formidabele haakvormige stekels. Hun kleur, groener in de winter, krijgt in de zomer onder invloed van hitte en droogte een zilverachtige glans. De bloei vindt meestal in het late voorjaar plaats in ons klimaat, in mei-juni. Uit het centrum van de volwassen rozet schiet een amandelgroene bloeistengel van 3 à 4 meter hoog omhoog, bedekt met bloemknoppen. De eerste bloemen openen zich op de hoofdstengel, die zich vervolgens vertakt in onvruchtbare zijstengels waar vogels op kunnen landen. De bloemen met 3 vlezige, glanzende kroonbladen in een iriserende turkooisblauwe kleur vormen diepe kelken; ze zijn ontelbaar en staan zeer dicht opeengepakt. Elke bloem heeft een diameter van 3 à 4 cm en toont 3 met oranje stuifmeel bedekte meeldraden. Ze zijn gevuld met een stroperige, blauwkleurige nectar waar vogels en grote bestuivende insecten van smullen. Na bestuiving produceert de plant een grote hoeveelheid zaden, waarvan er slechts enkele zullen kiemen. Als je de bloeistengel verwijdert voordat de zaden zich vormen, kan de rozet mogelijk overleven. De Puya berteroniana blijft meestal in stand dankzij de ontwikkeling van dochterrozetten die dicht bij de basis ontstaan.

Deze fantastische Puya berteroniana is een verzamelplant die een ereplaats verdient in onze tuinen met een mild klimaat. Je plaatst hem in een grote exotische rotstuin, bijvoorbeeld samen met Yucca, kleine palmen, Phormium of redelijk winterharde grote zuilcactussen zoals Echinopsis, Cereus strausii of aethiops. Lichte schaduw van sommige bomen verhindert de bloei niet in warme streken. Hij is ook zonder problemen op een terras te kweken, waar hij troont in een grote pot gevuld met zand en potgrond. Voor de winter kun je hem (voorzichtig hanteren, want hij is erg 'haakachtig') binnenhalen in de kas of serre om hem te beschermen tegen strenge vorst. Het is ongetwijfeld een van de meest buitengewone Puya-soorten: de teelt in de vollegrond is absoluut het proberen waard in onze gematigde streken. Op basis van onze eigen ervaring lijkt hij zich aan te passen aan licht kalkhoudende (maar luchtige) grond en verdraagt hij zomerdroogte goed.