Iris ensata Mme Bigot - Japanse iris

De Iris ensata 'Madame Bigot' is een zeer zeldzaam gekweekte variëteit van de Japanse wateriris, gewaardeerd om haar grote, ronde bloemen die delicaat zijn geaderd in blauw op een wit fond met een zachte blauwe waas. Wijd openstaand tonen ze een felgele vlek aan de basis van elke bloemblad. Plant deze rhizomateuze vaste plant in vochtige grond, bijvoorbeeld aan de oever van een vijver of in leemrijke tuingrond die 's zomers nooit uitdroogt. Ze gedijt in de zon of lichte schaduw, in zure tot neutrale bodem. Prachtig in groepen aan de waterkant bieden Iris ensata ook zeer mooie snijbloemen voor boeketten.

Iris ensata (synoniem kaempferi), hanashōbu in het Japans, beter bekend als Japanse wateriris, zijn niet te vergelijken met onze klassieke tuiniris, behalve dan hun familieband (Iridaceae). De oorspronkelijke Iris ensata is een plant met een vezelige wortelstok, afkomstig uit Azië, meer specifiek uit vochtige gebieden in Japan, de Himalaya en Siberië. Deze irissoort, bekend als lastig te telen, houdt van zure en venige grond (kan niet tegen een teveel aan kalk), heeft veel water nodig tijdens de groei- en bloeiperiode, maar prefereert in de winter iets drogere grond: in de natuur groeien ze vaak boven het waterniveau dat 's winters daalt en in het voorjaar weer stijgt met de sneeuwsmelt.

De cultivar 'Madame Bigot' vormt een borstelige, vrij opgaande pol en bereikt 90 cm hoogte in bloei (60 cm voor het loof) met een spreiding van 40 tot 50 cm. De plant breidt zich langzaam uit via haar wortelstokken en wordt elk jaar mooier. Het blad is bladverliezend, middengroen en bestaat uit lange, smalle lintvormige bladeren die omhullend (schedevormend) zijn aan de basis en een opvallende hoofdnerf hebben. De bloei vindt plaats tussen juni en augustus, afhankelijk van het klimaat, midden in het Iris ensata-seizoen, en duurt zo'n 3 goede weken. Uit de bladpol komen bloemstengels. Elke stengel draagt 2 tot 3 grote bloemen met een diameter van 12-15 cm. Ze bestaan uit 3 grote, ronde en afgeplatte kelkbladen, bovenop 3 eveneens brede en afgeplatte kroonbladen, in hetzelfde wit-blauwachtige tint met delicate blauwe adering. Het hart van de bloem wordt ingenomen door 3 kleine, opstaande, bloembladachtige stijlen in een blauwe kleur met een witte ondertoon.

Vaak gekweekt aan de oevers van poelen en vijvers, kunnen Iris ensata, zoals veel moerasplanten, in de zomer wortelend in het water staan, maar hun wortelstokken verdragen het slecht om in de winter onder water te staan, vooral als het vriest. In onze tuinen doen deze Iris ensata het goed in leemrijke grond die goed is opgelicht met potgrond, maar die 's zomers niet uitdroogt. Plant ze bijvoorbeeld in zware grond in een lichte komvorming, onderaan een helling of op een oever waar de grond vochtig blijft door capillaire werking. Combineer Iris ensata 'Madame Bigot' met Anemone rivularis, daglelies (Hemerocallis), Darmera peltata, Lobelia 'Queen Victoria', astilbes, Physostegia virginiana, wederiken (Lysimachia) en ligularia's.

Uitstekende snijbloemen, onder andere gebruikt in ikebana, werden Iris ensata vroeger intensief in Japan gekweekt voor dit doel, met name in de omgeving van Edo (de voorloper van Tokio).