Iris ensata Dinner Plate Jell-O - Japanse iris

De Iris ensata Dinner Plate 'Jell-O' is een variëteit van Japanse iris uit de "Dinner Plate"-serie die bijzonder grote bloemen, zo groot als een dessertbord, geeft. 'Jell-O' ontwikkelt in mei en juni platte bloemen met golvende bloemblaadjes in een intens paars, regelmatig en grafisch geaderd met wit, geaccentueerd door gele tot groen-chartreuse medianen rond een wit centrum. Te kweken in niet-kalkhoudende, vochtige grond in de zomer.

De Iris ensata (synoniem kaempferi), hanashōbu in het Japans, beter bekend als Japanse wateriris, zijn niet te vergelijken met onze klassieke tuinirissen, behalve dan hun behoren tot de irissenfamilie. De oorspronkelijke Iris ensata is een plant met een vezelige wortelstok, afkomstig uit Azië, meer specifiek uit vochtige gebieden in Japan, de Himalaya en Siberië. Deze irissen, bekend als lastig te kweken, houden van zure en venige grond (kunnen geen teveel aan kalk verdragen), zijn dorstig tijdens hun groei- en bloeiperiode, maar waarderen iets minder vochtige grond in de winter: in de natuur vind je ze boven het waterniveau dat vaak daalt in de winter, en weer stijgt in het voorjaar met de sneeuwsmelt.

De cultivar 'Jell-O' is een recente cultivar uit de "Dinner Plate"-serie die variëteiten verzamelt met overdimensionele en opmerkelijk gekleurde bloemen. Deze variëteit vormt een ruw behaard, vrij opgaand pollen, bestaande uit fijne bladeren. De plant bereikt ongeveer 60 cm hoogte in bloei, met een breedte van 50 cm. Deze iris breidt zich langzaam uit over de bodem via zijn wortelstokken, en wordt elk jaar mooier. Het blad, dat in de winter afsterft, is middengroen en bestaat uit lange, smalle lintvormige bladeren die omhullend (schedevormend) zijn aan de basis, met een opvallende hoofdnerf. De bloei, niet-doordragend, is in de zomer, meer of minder vroeg afhankelijk van het klimaat. Bloemstengels komen op uit de pollen bladeren. Elke draagt 2 tot 3 zeer grote, platte bloemen van 15 cm diameter. Elke bloem bestaat uit grote, afgeplatte en horizontale, sterk gegolfde kelkbladen, met daarboven iets kleinere kroonbladen en 3 opstaande stijlen. In het midden van de bloem verlichten felgele signalen het geheel.

Als oeverplanten kunnen Iris ensata licht onder water staan in de zomer, maar hun wortelstokken verdragen deze situatie slecht in de winter, vooral als die streng is. In onze tuinen doen deze Japanse irissen het goed in leemrijke tuingrond, goed luchtig gemaakt met potgrond, maar die niet uitdroogt in de zomer. Plant ze bijvoorbeeld in zware grond in een lichte kuil, onderaan een helling of op een oever waar de grond vochtig wordt door capillaire werking. Aan de vijverrand combineert 'Jell-O' mooi met Anemone rivularis, de Darmera peltata, en astilbes. De Caltha palustris of de Euphorbia palustris herhalen als echo de gele of chartreuse signalen van de iris. In constant vochtige grond, denk aan wederiken en ligularia's bijvoorbeeld.

Prachtig wanneer ze massaal worden geplant in vochtige zones en op oevers van waterpartijen, werden de Iris ensata vroeger intensief gekweekt in Japan, vooral rond Edo (de voorloper van Tokyo), als snijbloem.