Osmunda regalis - Koningsvaren

De Koningsvaren is de grootste varen die je in onze streken kunt vinden. Het is een beetje de "boomvaren" van koude landen, omdat hij in de loop der tijd een soort "stam" vormt aan de basis, en hij kan meer dan een eeuw oud worden.

Osmunda regalis is een kalkmijdende vaste plant (die niet van kalk houdt), met langgesteelde, bladverliezende bladeren die wel 2 meter kunnen bereiken. Hij loopt elk voorjaar opnieuw uit vanuit een sponsachtige wortelstok.

Uit een dikke wortelstok ontrollen zich in het voorjaar eerst wollige en breekbare krulvarens, waarna de steriele, majestueuze, brede en rechtopstaande bladeren verschijnen. Deze zijn sterk verdeeld en groen van kleur. In de zomer volgen dan de vruchtbare bladeren, die langer maar slanker, rechtopstaand en stug zijn. Deze laatste eindigen in aren met sporendoosjes van goudbruine kleur, die op een bloeiwijze lijken en hem de naam 'bloeiende varen' opleveren.

De Koningsvaren ontwikkelt zich in sterk vochtige of zelfs overstroomde omgevingen, op zure grond (zand, klei, veen) zonder kalk. Hij verdraagt noch te veel zon, noch te diepe schaduw. Op zeer schaduwrijke plekken zal deze varen minder vruchtbare bladeren ontwikkelen, maar heeft hij de neiging zich meer te spreiden tot wel 3 meter breedte. Op een lichtere standplaats verschijnen er juist veel vruchtbare bladeren aan een meer gedrongen, compacte plant.

U kunt de Koningsvaren aanplanten langs de randen van vijvers, beekjes en vochtige rotstuinen. Zet hem solitair, bijvoorbeeld bij een rotsachtige zone aan de waterkant waar hij de koning(in) zal zijn, of in schaduwrijke zones in grote groepen.

Wij kweken alle soorten bij onze beek, in de moerassige oevergrond waar ze volledig tot hun recht komen. Zijn aanwezigheid alleen al geeft het meest gewone beekje een fantastisch karakter. In het wild, waar hij beschermd is, vind je hem in lichte, veenachtige of moerassige bossen, in veenachtig kreupelhout, naast wilgen of elzen.

Vermijd om hem te mengen met andere varens. Associeer Osmunda regalis liever met bosplanten waarmee hij niet zal concurreren. De luchtige bloei van Sterrenschermen (Astrantia) of Pluimspirea's (Astilbe) is heel mooi tussen de varens. Ze zijn ook uitstekende gezelschapsplanten voor kleine bollen zoals Sneeuwklokjes (Galanthus), waarvan het vergeelde blad wordt verborgen door de zich ontwikkelende varenbladeren, of voor paarsbloeiende Iris versicolor of gele Iris pseudacorus. De decoratieve en gekleurde bladeren van Purperklokjes (Heuchera) en Steenbreek (Saxifraga) zijn opmerkelijk. Een perfecte esthetische harmonie is haalbaar met sommige Japanse esdoorns (Acer palmatum) met fijn ingesneden blad, in een frisse en tegen de zon beschutte sfeer. Ook prachtig in het najaar met een mengsel van warme kleuren.

Aan de geslachtsnaam van deze varen, Osmunda, worden vele oorsprongen toegeschreven. Deze naam is gegeven door Mathias de l'Obel. Hij zou komen van Osmund, een Germaanse godheid gelijk aan Thor in de Scandinavische mythologie. Of hij zou komen van het Latijnse os, "mond" en mundo, "zuiveren, reinigen", verwijzend naar de rottingswerende eigenschappen van sommige varens. Osmund is ook oorspronkelijk een Saksische naam voor de vrede van de haard: van mund, "vrede" en os, "huis". Zijn soortnaam, regalis, betekent "koninklijk" in het Latijn.