Osmunda japonica - Koningsvaren

De Osmunda japonica, ook wel Japanse koningsvaren genoemd, is een Japanse soort, verwant aan de koningsvaren, die in Frankrijk nog weinig verspreid is. Ze lijkt op haar reusachtige neef uit vochtige gebieden, maar onderscheidt zich door een beperktere groei en door haar vermogen om in het voorjaar twee soorten bladeren te produceren met een opvallend dimorfisme: volledig steriele, heldergroene bladeren, waartussen uitsluitend fertiele bladeren verschijnen die doen denken aan met kaneel bestoven takjes of bruinige koraaltakken. Haar loof blijft langer groen in het najaar en ze stelt minder eisen aan water, tevreden met een vochtige, niet-kalkhoudende bodem. Na verloop van tijd vormt deze eerbiedwaardige varen als het ware een "stam" aan de basis en kan ze meer dan een eeuw oud worden.

De Osmunda japonica is een grondvaren die behoort tot de Osmundaceae-familie, net als de koningsvaren die aan de oevers van onze vijvers en moerassen groeit. Maar deze bijzondere soort is oorspronkelijk afkomstig uit Oost-Azië, van het Russische Verre Oosten tot de Himalaya-gebergten, Taiwan, China en Korea. Ze komt vooral veel voor in Japan, waar de zeer gewaardeerde jonge scheuten als groente worden gegeten. Hoewel ze in het land van de rijzende zon zeer populair en bijna invasief is, blijft deze varen voor ons, Westerse tuiniers, een zeldzame plant die zeer moeilijk te vinden is in de handel.

De Osmunda japonica is een vaste, kalkmijdende plant, met langgesteelde, bladverliezende bladeren die in een bundel worden gelanceerd en niet hoger worden dan 70 à 80 cm. De plant wordt elk jaar opnieuw geboren uit een dikke wortelstok die soms een caudex vormt (een verdikte stengel die als opslagorgaan dient), en produceert een stipe (een soort dikke stronk die op een stam lijkt, gevormd door in elkaar grijpende bladschedes) waarvan de lengte ongeveer een derde van de lengte van het blad bereikt. Vaak solitair, is deze soort in staat om grote kolonies te vormen als de omstandigheden gunstig zijn.

In het voorjaar komen eerst wollige en breekbare, beige gekleurde krulvarens tevoorschijn, die gelijktijdig twee zeer verschillende soorten bladeren ontrollen. De steriele bladeren, 60 tot 80 cm hoog, zijn breed en rechtopstaand, geveerd, sterk verdeeld in groene blaadjes. Daartussen verschijnen de fertiele bladeren, ongeveer 50 cm hoog, dus korter en zeer gespecialiseerd. Ze zien eruit als vertakte takken in kandelaarvorm, bedekt met een dikke poederlaag bestaande uit duizenden naakte sporen. Op volwassen leeftijd krijgen deze merkwaardige 'bloeiwijzen' een karakteristieke kaneelkleur, wat de Osmunda-soorten de naam 'bloeiende varens' oplevert. De Japanse koningsvaren behoudt langer dan de gewone koningsvaren haar groene loof, tot laat in het seizoen. Daarna krijgt het een mooie roodbruine tint voordat het verdwijnt.

U kunt de Japanse koningsvaren planten in vochtig loofbos, of langs de rand van vijvers, beekjes en vochtige rotstuinen, alleen of in de buurt van een rotszone aan het water waar ze een koningin zal worden, of in schaduwrijke zones in grote groepen.

Wij kweken alle soorten bij onze beek, in de moerassige grond van de oevers waar ze volledig tot hun recht komen. Haar aanwezigheid alleen al geeft het meest gewone beekje een fantastisch karakter. Vermijd om haar te mengen met andere varens, maar combineer de Osmunda japonica liever met bosplanten waarmee ze niet zal concurreren, zoals kerstrozen of hosta's. De luchtige bloei van Zeeuws knoopjes (Astrantia) of pluimspirea's (Astilbe) is erg mooi tussen de varens. Ze zijn zeer goede gezelschapsplanten voor kleine bollen zoals bosanemonen, napolitaanse cyclamen of lelietjes-van-dalen. De decoratieve en gekleurde bladeren van purperklokjes (Heuchera) en steenbreek (Saxifraga) zijn opmerkelijk. Sommige Japanse esdoorns (Acer palmatum) met fijn ingesneden en getand blad houden ook van de frisse, tegen de zon beschutte sfeer, en combineren in het najaar hun prachtige kleuren met het roodbruine loof van deze Osmunda.

Aan de geslachtsnaam van deze varen, Osmunda, worden vele oorsprongen toegeschreven. Deze naam werd gegeven door Mathias de l'Obel. Hij zou afkomstig zijn van Osmund, een Germaanse godheid die overeenkomt met Thor in de Scandinavische mythologie. Of zou het komen van het Latijnse os, "mond" en mundo, "zuiveren, reinigen", in verband met de rottingswerende eigenschappen van sommige varens. Osmund is oorspronkelijk ook een Saksische naam die de huisvrede aanduidt: van mund, "vrede" en os, "huis".