Melia azedarach - Kralenboom

De Melia azedarach draagt evenveel namen als Margousier, Kralenboom, Perzische sering of Ceylonmahonie. Al eeuwenlang gekweekt als tempelboom in Perzië, Ceylon en Maleisië, heeft deze sier- en nutplant zijn weg gevonden door de eeuwen heen, van de droge streken van de Himalaya tot in gematigde klimaten. Gespaard door insecten en ziektes, betovert hij met zijn luchtige, geurige bloei die een beetje aan die van de sering doet denken, en later met zijn honingkleurige vruchten die lang aan de twijgen blijven hangen in de winter. Misschien niet spectaculair, maar voor de tuinier heeft hij een onmiskenbaar voordeel: zijn extreme robuustheid, gecombineerd met een ongeëvenaarde zuinigheid. Deze bladverliezende struik die het in elke goed doorlatende grond en op elke standplaats doet, heeft maar één zwakte: hij houdt niet van zeer koude winters.

Het geslacht Melia, behorend tot de mahoniefamilie (Meliaceae), telt slechts één soort, de Melia azedarach, die wijdverspreid is in Azië, van Irak tot Japan, van Zuid-China tot Australië, in Oost-Afrika en ook in het Middellandse Zeegebied. Deze soort, die vrij polymorf is afhankelijk van zijn milieu, is oorspronkelijk afkomstig uit het zuiden van de Himalaya (Baluchistan en Kasjmir). Zijn bijnaam Kralenboom dankt hij aan het vroegere gebruik van zijn van nature doorboorde pitten. Hij wordt ook Ceylonmahonie genoemd en is een naaste verwant van andere, tropische mahoniesoorten (Khaya, Swietenia, Dysoxylum), die zeer gewild zijn in de meubelmakerij. De levensduur van de Melia azedarach kan 200 jaar bedragen en zijn groei is zeer snel, althans in de eerste jaren. Hij is winterhard in zone 8, tot -12/-15°C.

Deze kleine boom heeft een uitgespreide, ronde, luchtige kroon. Hij bereikt gemiddeld 9 m hoogte bij 3 m breedte. Zijn bruingrijze, gladde schors, die met de leeftijd in de lengte barst, laat een okerkleurig hout zien, terwijl de jonge twijgen licht rood getint zijn. Zijn wortelstelsel is zeer uitgebreid en kan op afstand uitlopers vormen, net als dat van de aardbeiboom. Zijn loof valt in het najaar en komt laat in het voorjaar terug, tegelijk met de bloei. Het bestaat uit lange bladeren van 25 tot 45 cm lang, verdeeld in talrijke ovale, puntige deelblaadjes die min of meer getand zijn. Ze zijn heldergroen, glanzend aan de bovenkant, lichter aan de onderkant, en kleuren geel voordat ze in de herfst vallen. De bladeren verspreiden bij wrijven een geur die onaangenaam kan zijn, veroorzaakt door de aanwezigheid van insecticide bestanddelen. De bloei vindt plaats in mei-juni, vroeger of later afhankelijk van het klimaat. Hij verschijnt in de vorm van wat losse pluimen van 20 tot 25 cm lang, die in de bladoksels verschijnen op de eenjarige twijgen. Deze geurige boeketten bestaan uit talrijke kleine, buisvormige en stervormige bloemen met 5 bloemblaadjes, 1,5 tot 2 cm breed, in een lichte lila kleur. De buis van de kroon is dieper paars, de helmknoppen zijn geel. Deze bloei maakt plaats voor trossen ronde vruchten van 1,5 cm diameter, eerst zuur groen, die bij rijpheid honinggeel worden. Ze blijven lang aan de twijgen hangen na de bladval, tot groot plezier van vogels en vleermuizen die de zaden verspreiden. De harde, ovale, geribde pit is van nature doorboord, als een kraal. Hij bevat 6 hokjes met 6 zaden die op bruine rijstkorrels lijken.

De Melia azedarach hoort niet bij die struiken waar je alles voor over hebt, maar hij is niet zonder charme, en hij is kostbaar om een beetje weelderigheid te brengen in moeilijke of wilde delen van de tuin, zelfs in droge en arme grond. Hij valt op tijdens de bloei, en weet daarna onopvallend te zijn, tot in de winter wanneer zijn vruchten de aandacht trekken. Je kunt hem in een border of een vrije haag combineren met andere weinig eisende struiken zoals de honingboom Tetradium daniellii, met Elaeagnus, botanische rozen, aardbeibomen, vlier, vuurdoorn, Tetraclinis, grote sneeuwballen en vele anderen.

Eigenschappen, toepassingen:

Vroeger werd de melia in Italië gekweekt om rozenkransen van zijn pitten te maken. De oliehoudende zaden leveren een olie die wordt gebruikt in zeep, was, smeermiddelen, maar ook als wormmiddel, voor de behandeling van bepaalde lever- en nieraandoeningen... Zijn blad wordt gebruikt als veevoer. Deze medicinale plant wordt zeer gewaardeerd in de ayurvedische geneeskunde.

De struik heeft ook hout van goede kwaliteit, in een kleur van geelroze tot donkerrood: het is rotbestendig, fijn van nerf, draagt de naam "Ceylonmahonie" en lijkt op teak (Tectona grandis).