Ilex paraguariensis - Matéboom

De Ilex paraguariensis Garden2cup® is een zeldzame botanische hulst in de teelt, bekend om de kruidenthee die van zijn gedroogde bladeren wordt gemaakt. Deze drank, rijk aan cafeïne en andere werkzame stoffen, is wereldwijd bekend onder namen als maté, Yerba maté of Paraguayaanse thee. Het is een grote, groenblijvende struik of kleine boom met leerachtige, donkergroene bladeren. De onopvallende voorjaarsbloei wordt gevolgd door de vorming van kleine paarse bessen. De bladeren worden geoogst tussen mei en oktober, van exemplaren die minstens 4 tot 5 jaar oud zijn, en de oogst vindt elke 3 jaar plaats van dezelfde plant.

De yerba mate (Ilex paraguariensis) behoort tot de Aquifoliaceae-familie, net als andere hulstsoorten. Hij wordt ook wel "jezuïetenthee" of "Braziliaanse thee" genoemd. In het wild komt hij voor in bergbossen, niet ver van beekjes, op lage hoogte. Hoewel hij in zijn natuurlijke omgeving wel 20 meter hoog kan worden, blijft deze hulst in ons klimaat veel kleiner, vooral als hij regelmatig wordt gesnoeid of in een pot wordt gekweekt. Zijn groeiwijze is vrij opgaand en de groei is redelijk snel. Een exemplaar van 10 jaar oud bereikt gemiddeld een hoogte van 4,50 meter bij een breedte van 2,50 tot 3 meter. Uiteindelijk kan hij in de vollegrond, onder gunstige groeiomstandigheden (humusrijke, goed doorlatende grond die vochtig blijft), toch 8-9 meter hoog worden. Zijn winterhardheid gaat niet verder dan -8 °C. Het wintergroene loof bestaat uit gaafrandige, elliptische, leerachtige bladeren met een donkergroene, glanzende kleur en duidelijke nerven. De bloei vindt plaats in het voorjaar, in mei-juni. De bloemen zijn vrij onopvallend. Ze zijn witachtig en staan met z'n vieren in de bladoksel. De niet-eetbare vruchten zijn 5 tot 7 mm in diameter en hebben een roodpaarse kleur bij rijpheid.

Hulstsoorten zijn zowel geliefde als onbekende planten, zoals deze Yerba maté. Hij zal liefhebbers aanspreken die de plant achter deze stimulerende drank willen ontdekken. Hij zou vrij gemakkelijk moeten kunnen acclimatiseren in de kustgebieden van ons land, die vaak een vochtige zomer hebben, in een humusrijke grond en beschut tegen directe zon. Kweek in een grote pot is enkele jaren mogelijk, door jaarlijks te verpotten of de bovenste laag substraat te verversen. In een tuin kan hij gezelschap houden aan de Theestruik en aan rhododendrons, die van dezelfde omstandigheden houden!

Het geslacht Ilex telt bijna 800 bladverliezende of groenblijvende soorten, meestal afkomstig uit het gematigde noordelijk halfrond. Deze zeer oude planten hebben de afwisseling van ijstijden en droge, warme periodes in onze klimaatgeschiedenis meegemaakt, wat ze tot uiterst aanpasbare en sterke planten maakt. Hun hout, wit tot crèmekleurig, bevat zeer weinig water, zelfs als het vers is. Het is dicht en zwaar, maar zacht en gemakkelijk te bewerken in de meubelmakerij. Het is ook een uitstekende brandstof voor verwarming, zelfs als het vers is. Tot slot zijn het loof en de bessen (niet eetbaar) rijk aan cafeïne.