Gaultheria procumbens Big Berry - Bergthee

De Gaultheria procumbens ‘Gaubi’ BIG BERRY is een variëteit van kruipende bergthee, geselecteerd vanwege zijn overvloedige wintervruchting met grote, helderrode bessen. Het is een kleine, dwergachtige en breeduitgroeiende struik, met uitlopende takken die mooi, donkergroen wintergroen blad dragen dat in het najaar roodachtige tinten krijgt. Met veel gratie en subtiliteit verschijnt in juli-augustus een bloei in de vorm van roze-witte klokjes. Vervolgens veranderen deze, om zeker niet onopgemerkt te blijven, in grote, opvallende vruchten die de plant van oktober tot maart volledig bedekken. Ze is het hele jaar door een sieraad, zowel in heidetuinen als in decoratieve potbeplantingen. Maar heel vaak wordt ze in de handel, in pot, aangeboden als een mooie, ronde plant bedekt met felrode vruchten, vooral tijdens de feestdagen. Ze verdient een onmisbare plek te midden van feestelijke decoraties. Het is een winterharde plant die niet bang is voor kou, maar die, om goed te groeien, een zure, vrij vochtige, goed doorlatende bodem nodig heeft, op een schaduwrijke of halfbeschaduwde standplaats.

De kruipende bergthee, Gaultheria procumbens in het Latijn, behoort tot de heidefamilie (Ericaceae), die 128 geslachten omvat, zoals heide (Erica), bosbessen (Vaccinium), rododendrons (Rhododendron) en azalea's (Azalea)... Ze wordt ook wel Canadese thee of bos-thee genoemd. Haar herkomst ligt in de zure ondergroei van de grote bossen van Noord-Amerika, Canada en China. Deze kruidachtige plant vormt een kruipende struik die niet hoger wordt dan 15 tot 20 cm en 30 tot 40 cm breed wordt. Hij ontwikkelt ondergrondse, licht uitlopervormende stengels die mettertijd bovengronds komen. Deze dragen kleine, donkergroene, glanzende, lancetvormige blaadjes van 3 tot 5 cm, die leerachtig en verspreid staan. Ze krijgen in het najaar een purperen tint. Het wrijven van de bladeren geeft een amandelgeur af die lijkt op die van moerasspirea. De soort procumbens is eenhuizig; de mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten aan dezelfde plant. De alleenstaande bloemen, in de vorm van kleine, roze-witte, wasachtige klokjes, ontstaan in de bladoksel. Bestoven door insecten, produceren ze een overvloedige vruchting van ronde, glanzende bessen, 5 tot 6 mm in diameter, met een zeer felrode kleur. Deze blijven van oktober tot maart aan de plant zitten. Ze kunnen door sommige vogels als lekkernij worden gezien.

De variëteit ‘Gaubi’, ook commercieel BIG BERRY genoemd, is een tuinbouwselectie die alle kenmerken van de soort draagt, met als onderscheidend punt de grotere vruchten (8 tot 10 mm diameter) en een rijkere vruchtdracht. Uiterst winterhard (tot -35°C), verdraagt ze ook redelijk goed droogte eenmaal ze gevestigd is. Daarentegen heeft ze een hekel aan kalk. Ze geeft de voorkeur aan een zure tot neutrale, goed doorlatende bodem zonder stilstaand vocht. Makkelijk te telen en vrijwel onderhoudsvrij, heeft deze bergthee alleen een lichte snoei nodig, in maart-april, om de laatste vruchten te verwijderen, de plant binnen de gewenste ruimte te houden en de groei van fris blad te bevorderen. Haar lage, dichte en compacte groei maakt haar geschikt voor gebruik als bodembedekker in borders, als randbeplanting in heidetuinen, voor het inrichten van taluds of rotstuinen, en voor het opvullen van bosranden, maar let op: vermijd altijd te felle zon. In zure grond vormen bergtheesoorten mooie tapijten aan de voet van grotere struiken waarvan ze de basis bedekken: bergthee, rododendrons, camelia's, bladverliezende azalea's, lavendelheide... Gekweekt in potten of bloembakken, verrijkt ze met haar intense rode vruchtdracht een balkon, vensterbank, veranda...

De Gaultheria procumbens is een kleine sierplant met vele deugden. In de Noord-Amerikaanse regio's wordt ze Canadese thee of bos-thee genoemd, vanwege haar bladeren die worden gebruikt voor het maken van thee. De bessen worden ook verwerkt in taarten, snoepgoed en ijs. Bij het wrijven geven bladeren en bloemen een heerlijke geur af. De bladeren zijn rijk aan methylsalicylaat, de molecule waaruit aspirine is afgeleid. Zo produceert bergthee een etherische olie met ontstekingsremmende en pijnstillende eigenschappen.

Zorg ervoor dat kinderen niet met haar aantrekkelijke bessen spelen, want hoewel ze therapeutische voordelen hebben, kan een verkeerde dosering van geneeskrachtige planten giftig zijn.