Fraxinus excelsior - Gewone es

De Fraxinus excelsior, of gewone es, is een grote boom die veel voorkomt in onze Nederlandse bossen. Hij is herkenbaar aan zijn fluweelzwarte bloemknoppen en zijn lancetvormige bladeren, donkergroen van kleur, die in het najaar geel worden. Met zijn snelle groei ontwikkelt deze boom in de loop der jaren een elegante vorm, bestaande uit een zeer rechtopgaande stam die een licht en langgerekt bladerdek draagt. De aangename schaduw in de zomer wordt zeer gewaardeerd. Zeer winterhard en gemakkelijk te kweken in vrijwel elke grondsoort, mits diep en vochthoudend, komt hij prachtig tot zijn recht als solitair in een grote tuin of aan de rand van een waterpartij.

De Fraxinus excelsior, gewoonlijk gewone es of hoge es genoemd, is een boom uit de olijffamilie, net als de olijfboom en de sering. Hij is inheems in Europa, Scandinavië en Rusland, waar hij vaak voorkomt langs oevers en rivierkanten, maar ook in bossen.

De groeiwijze van deze es is opgaand. Hij ontwikkelt een rechtopgaande, goed gevormde stam, bekroond door een kroon met een ronde tot langwerpige vorm. Deze is vrij gesloten wanneer de boom jong is, maar wordt opener naarmate hij ouder wordt. Op volwassen leeftijd is het bladerdek luchtig en licht van uiterlijk. De schors op de stam wordt grijs, diep gegroefd en schilferig. De groei is vrij snel; op volwassen leeftijd bereikt hij doorgaans een hoogte van 30 tot 40 meter en een breedte van ongeveer 20 meter. Het blad is bladverliezend en zeer fijn van structuur. Het bestaat uit samengestelde bladeren met 9 tot 13 zeer smalle, lancetvormige deelblaadjes van 5 tot 12 cm lang. Ze zijn donkergroen van kleur en worden in de herfst geel. De bloei vindt plaats in het voorjaar, voordat het blad verschijnt, in de vorm van crèmekleurige pluimen. Na bestuiving vormen zich hier vleugelnoten van 2 tot 4,5 cm lang.

Perfect winterhard en met beperkte eisen verdraagt de gewone es elke standplaats die niet te heet en droog is. Hij past zich aan aan vrijwel elke gewone tuingrond, ook kalkhoudende grond, maar zijn groei zal het beste zijn in een vruchtbare, diepe en vochthoudende bodem. Hij verdraagt snoei zeer goed, zelfs rigoureuze snoei, omdat hij nieuwe scheuten vanuit de stam kan vormen. Als de omstandigheden gunstig zijn, heeft hij de neiging zich gemakkelijk zelf uit te zaaien. In zijn natuurlijke vorm geven zijn fijne blad en elegante groeiwijze hem een hoge sierwaarde. Hij komt perfect tot zijn recht als solitair in een grote tuin, waar hij in de zomer voor aangename schaduw zorgt.