Arbutus unedo Compacta - Aardbeiboom

De Arbutus unedo 'Compacta' is een compacte, meer vertakte, bloei- en vruchtdragende variëteit van de aardbeiboom. Deze robuuste en gedrongen struik is interessant vanwege zijn lange herfst- en winterbloei met trossen witte klokjes. Ze bloeien uitbundig en gaan al op jonge leeftijd gepaard met ronde, gele en later rode, korrelige vruchten die op aardbeien lijken. Deze vruchten rijpen een jaar na de bloei. Het geheel kleurt mooi een groenblijvende struik die gekleed is in een bijzonder weelderig loof. De aardbeiboom is sober en zuinig, en is ook winterhard tot -12°C. Hij groeit zowel in de volle zon als in halfschaduw, en stelt weinig eisen, mits geplant in een goed doorlatende bodem.

Veelvoorkomend in de tuinen van het zuiden van Frankrijk en de Atlantische kust, vormt de aardbeiboom langzaam maar zeker een grote, compacte struik. De variëteit 'Compacta', geselecteerd in Ierland, is een dwergversie van deze soort. Arbutus unedo, afkomstig uit Zuid-Europa, behoort tot de grote familie van de Ericaceae, die van de heide en de rododendrons. De meer vertakte cultivar met kortere internodiën bereikt in de volle grond ongeveer 2,50 m hoogte bij 1,50 m breedte. Het zeer volle loof maskeert bijna de takkenstructuur van deze struik. De groenblijvende bladeren van 6 tot 9 cm lang, zijn licht getand aan de randen, donkergroen en glanzend aan de bovenkant. De jonge twijgen zijn rood en de stam tooit zich met een kaneelbruine schors die in lange, dunne repen afschilfert. De honinggevende bloemen, wit tot roze van kleur, 7 mm in diameter en vergelijkbaar met lelietje-van-dalen-klokjes, verschijnen vanaf het einde van de zomer tot in de winter. Een jaar na de bloei maken ze plaats voor kleine gele bolletjes, die oranje en dan rood kleuren, lijkend op aardbeien van 3 cm diameter. Deze perfect eetbare vrucht heeft geen uitgesproken smaak en een korrelige textuur. Unedo komt trouwens van het Latijnse unum edo, wat vertaald kan worden als "ik eet er maar één".

Arbutus unedo groeit in het wild op goed gedraineerde, meestal vrij zure, kiezelachtige, zelfs stenige grond, maar hij wordt ook gevonden in de heuvels van de Languedoc, op kalk- of dolomietondergrond, waar hij groeit tussen steeneiken, dennen en wilde olijfbomen. In het westen van Frankrijk komt hij spontaan voor langs de kust van Les Landes, op zanderige grond, vanaf Bordeaux in het zuiden tot aan de kustgebieden van Nantes. Deze struik past zich gemakkelijk aan in de tuin, in gewone grond (zelfs licht kalkhoudend), mits de waterafvoer perfect is. De variëteit 'Compacta', goed bossig en met een overvloedige bloei, vernieuwt het geslacht en stelt deze zuidelijke struik in staat om zijn intrede te doen op terrassen en balkons in het noorden van Nederland. Hij is waardevol voor het vormen van de groenblijvende struktuur van een kleine, informele haag, en vormt een bijzonder exemplaar wanneer hij solitair wordt geplaatst. Gemeden door plaagen en ziektes, is zijn enige zwakte een relatieve winterhardheid die hem, in de volle grond, voorbehoudt voor lichte gronden en niet al te strenge winters.

Het is ook een medicinale plant, gebruikt tegen hoge bloeddruk.