Gewone smeerwortel - Symphytum officinale

De Symphytum officinale, beter bekend als Gewone smeerwortel of Grote smeerwortel, is een krachtige vaste plant die vrij algemeen voorkomt in onze bossen, op vochtige plekken of in sloten langs landelijke wegen. Ondanks haar wat ruige, onkruidachtige uiterlijk is het een sierlijke plant. In het voorjaar toont ze mooie eindstandige bloeiwijzen in de vorm van kleine, sierlijk gebogen trossen, bezet met delicate, nectarrijke bloemen in tinten wit, crème, roze of paars. Al sinds de oudheid bekend om haar geneeskrachtige eigenschappen en veel gebruikt in de landbouw en tuinbouw, is het ook een decoratieve en makkelijke plant, ideaal voor schaduwrijke of vochtige, zelfs kleiige plekken, in een tuin waar ruimte is voor de natuur.

Oorspronkelijk afkomstig uit heel Europa (vooral Centraal-Europa), West-Siberië, en wijdverspreid in Centraal-Azië en China, behoort de Grote smeerwortel tot de familie der ruwbladigen, net als de bernagie. Ze is nogal variabel in de natuur en kruist gemakkelijk met andere soorten. De Gewone smeerwortel heeft onveranderlijk een vlezige, breekbare wortelstok met een kruipende groeiwijze en ontwikkelt een krachtig wortelstelsel met een zwarte schors die een slijmerig, wit binnenste beschermt. De plant bereikt snel een hoogte van 60 tot 80 cm, en zelfs meer in vruchtbare grond, met een breedte van zo'n 60 cm, en vormt grote groepen. Ze is volledig bedekt met iriserende, stekelige haren aan de basis van de vierkante stengels. Haar overvloedige, bijenvriendelijke voorjaarsbloei toont van april tot juni talrijke klokjes in wisselende kleuren, gegroepeerd in schorpioenvormige bloeiwijzen aan het uiteinde van de stengels. Aan het einde van de bloei krijgen de rechtopstaande stengels een overhangend uiterlijk. De grote, ruwe, halfwintergroene, groene en leerachtige bladeren zijn langwerpig en lancetvormig met opvallende nerven. Op een schaduwrijke plek kunnen de bladeren 20 tot 25 cm lang worden. Deze zeer winterharde vaste plant zaait zich heel gemakkelijk uit.

In de tuin behoort de Grote smeerwortel tot de minst veeleisende planten, en tot diegenen die het goed doen in de meest ongunstige tuinen. Ze geeft de voorkeur aan humusrijke grond in halfschaduw of schaduw, maar doet het ook goed in de volle zon, mits de grond koel en vochtig blijft. Alle vochtige plekken zijn geschikt. Ze staat prachtig in een natuurlijke border, in gezelschap van eenvoudige planten zoals citroenmelisse, bernagie, *Iris giganticaerulea*, tuinaquilegia's of *Euphorbia robbiae*, in de ondergroei van bomen en langs de waterkant. Combineer haar ook met struiken zoals rododendron of hortensia, maar ook met vaste planten zoals daslook of klokjesbloem.

De naam 'smeerwortel' verwijst naar haar vermogen om botbreuken te helpen consolideren en wonden te helen. Ze wordt in veel gebieden gebruikt, zoals in de biologische landbouw: het is een uitstekende meststof wanneer verwerkt tot gier, en in die vorm ook een zeer goed middel tegen ongedierte. Het is ook een versterkende plant voor dieren, onder meer vanwege haar rijkdom aan vitamine B12. In de tuin maken haar krachtige wortels de zwaarste grond los en luchtig, waardoor je de smeerwortel, eenmaal haar werk gedaan, kunt vervangen door een meer delicate en veeleisende plant.